Komisja „Wyjaśnienie i naprawa” ujawniła dane dotyczące wykorzystywania seksualnego małoletnich w diecezji sosnowieckiej. Zero.pl rozmawiało z członkinią tego gremium, dr hab. Moniką Przybysz, która podkreśliła, że to pierwsza taka komisja w Polsce. Z kolei publicysta Tomasz Terlikowski powiedział nam, że za powołanie komisji biskupowi Ważnemu należy się wdzięczność.
- Zidentyfikowano 29 osób podejrzanych o wykorzystywanie seksualne (23 duchownych diecezjalnych, 4 osoby świeckie, 2 osoby z innych diecezji).
- Ustalono, że skrzywdzonych zostało co najmniej 50 dzieci; zdecydowana większość (96 proc.) nie miała ukończonych 15 lat.
- Spośród 19 księży, którym udowodniono winę, ukarano dotąd sześciu (w tym dwóch wydalono ze stanu duchownego).
- – Nasza komisja jest pierwszą taką kościelną, diecezjalną komisją w Polsce, a biskup Artur Ważny pierwszym hierarchą, który się zdecydował na powołanie takiej komisji – dr hab. Przybysz dla Zero.pl.
- – Sosnowiec od jakiegoś czasu wyznacza standardy – mówi nam z kolei publicysta Tomasz Terlikowski.
W czwartek komisja "Wyjaśnienie i naprawa” spraw wrażliwych diecezji sosnowieckiej przedstawiła efekty swojej pracy. – Zidentyfikowaliśmy 29 osób oskarżonych, podejrzanych o wykorzystanie seksualne osób małoletnich w diecezji sosnowieckiej bądź związanych z tą diecezją – przekazał przewodniczący komisji Tomasz Krzyżak.
W zidentyfikowanej grupie cztery to osoby świeckie – organista, katecheta, kleryk oraz animator wspólnoty dla młodzieży. Dwie osoby to zakonnik i ksiądz związani z inną diecezją. Pozostałe 23 osoby to przynależący do diecezji dosnowieckiej duchowni.
Przewodniczący komisji dodał, że w siedmiu przypadkach ukarano sprawców przestępstw, w trzech przypadkach toczą się sprawy w świeckich sądach, a 10 przypadków jest badanych. Cztery postępowania zakończyły się stwierdzeniem, że domniemany sprawca nadużyć nie żyje. Dla kolejnych pięciu zgłoszeń nie stwierdzono popełnienia przestępstwa.
Komisja "Wyjaśnienie i naprawa” złożyła do prokuratury zawiadomienia dotyczące podejrzenia popełnienia przestępstwa przez osiem osób. Diecezja sosnowiecka wszczęła "kanoniczne dochodzenia wstępne" w pięciu przypadkach.
Komisja ustaliła, że na terenie diecezji co najmniej 50 dzieci zostało skrzywdzonych. W 96 proc. przypadków poszkodowane to osoby poniżej 15. roku życia, a co trzecie dziecko to chłopiec.
Podczas czwartkowej konferencji przedstawiono również konsekwencje, jakie spotkały duchownych, w przypadku których potwierdzono popełnienie przestępstwa seksualnego wobec osoby małoletniej.
Ukarano sześciu z 19 księży. Dwóch wydalono do stanu świeckiego, jeden otrzymał dożywotni zakaz posługi kapłańskiej i zakaz kontaktu z dziećmi. Kolejny duchowny dostał czasowy zakaz pracy i kontaktu z dziećmi. Jednego księdza ukarano zakazem pojawiania się w parafii i kontaktu z dziećmi. Ostatni z sześciu został ukarany przez organy państwowe – procedura kanoniczna trwa.
Komisja w swoich działaniach opierała się na dokumentach kurii sosnowieckiej – od momentu jej powstania do końca stycznia 2026 r. W trakcie konferencji podkreślono, że na potrzeby komisji dostępny był cały zasób archiwalny i bieżący. Członkowie ciała pracowali m.in. z teczkami personalnymi duchownych, korespondencją, aktami postępowań kanonicznych. Poza archiwum diecezji zapoznano się z dokumentami Wyższego Seminarium Duchownego Diecezji Sosnowieckiej, z dokumentami znajdującymi się w Instytucie Pamięci Narodowej, z aktami postępowań prokuratorskich i sądowych, które mogły być udostępnione.
Członek komisji o ustaleniach w diecezji sosnowieckiej
Swoimi wnioskami z pracy w komisji z Zero.pl podzieliła się dr hab. Monika Przybysz, profesor UKSW.
– Nasza komisja jest pierwszą taką kościelną, diecezjalną komisją w Polsce, a biskup Artur Ważny pierwszym hierarchą, który się zdecydował na powołanie takiej komisji – powiedziała.
Dr Przybysz zwróciła uwagę, że prace skupiły się na najistotniejszych kwestiach.
– To, co jest najważniejsze to fakt, że przyglądamy się najważniejszym rzeczom – krzywdzie dzieci. To są sprawy domagające się jak najszybszych wyjaśnień, ponieważ niektóre z nich mogą się przedawnić w ciągu kilku najbliższych miesięcy lub lat. Z tego powodu postanowiliśmy opublikować fragment naszych prac w postaci raportu. Bardzo ważne dla nas jest, aby przeciwko sprawcom rozpoczęły się postępowania, zarówno te państwowe, jak i kanoniczne – wyjaśniła.
Członkini komisji przekazała, co jej zdaniem, było najbardziej zaskakującego.
– Zaskoczył nas duży nieład w dokumentacji kościelnej. Drugą zaskakującą rzeczą jest stosunek chłopców do dziewczynek wśród osób pokrzywdzonych wynoszący około 1:2. W raportach światowych ta proporcja jest inna – jest równowaga, a nawet do 80 proc. skrzywdzonych to chłopcy. Dlatego chcemy pogłębić analizy i docierać do kolejnych dokumentów. To tylko fragment naszych prac, będziemy badać inne wątki – wyjaśniła.
Tomasz Terlikowski o diecezji sosnowieckiej
W rozmowie z portalem Zero.pl Tomasz Terlikowski, publicysta i działacz katolicki, podkreślił zasługi biskupa Ważnego.
– Do niedawna Sosnowiec był czarnym przykładem na mapie polskiego Kościoła, ale od jakiegoś czasu wyznacza standardy. Diecezja sosnowiecka to pierwsza diecezja, która powołała taką komisję, powołała osobę świecką jej przewodniczącego i przygotowała raport. Za to biskupowi Ważnemu i autorom raportu należy się wdzięczność – zaczął.
Dziennikarz przypomniał, co stało za powołaniem komisji.
– Opublikowany raport to pierwsza część – obejmuje tylko sprawy dotyczące osób małoletnich. A to nie one były przyczyną czarnego wizerunku diecezji. Skandale dotyczyły rzekomego pobytu rektora seminarium w klubie gejowskim, wykorzystywania zależności przez przełożonych wobec kleryków, orgii homoseksualnych z wykorzystaniem środków psychoaktywnych czy nieudzielenie pomocy – Terlikowski w rozmowie z Zero.pl przypomniał skandale, które były szeroko komentowane w mediach.
Nasz rozmówca zaapelował o powołanie podobnych komisji w sąsiednich diecezjach. W jego ocenie pomoże to lepiej zrozumieć problem.
– Moim zdaniem wyniki raportu nie są szokujące. Trzy procent duchownych dopuszczających się takich czynów to wynik zbliżony do tych z innych diecezji. Nie zaskakuje mnie stosunek dziewcząt do chłopców wśród osób skrzywdzonych. Najciekawsze według mnie jest, że 13 z 19 sprawców kończyło inne niż sosnowieckie seminarium – wymaga to zbadania. Diecezja sosnowiecka jest młoda. Podejrzewam, że biskupi wysyłali do niej księży z różnymi problemami. W nowych diecezjach odsetek księży z problemami bywa wyższy niż w starszych diecezjach. Ten wątek wymaga zbadania, ale w tym celu trzeba powołać komisje w sąsiednich diecezjach – podsumował.
Biskup Ważny o pracy komisji
Komisja "Wyjaśnienie i naprawa" zakończyła pierwszy etap swoich prac. Biskup sosnowiecki Artur Ważny w komunikacie z 8 lutego napisał: "Ustalenia Komisji dotyczą krzywd wyrządzonych dzieciom i osobom bezbronnym przez osoby duchowne w naszej Diecezji. Jako wspólnota Kościoła przyjmujemy postawę ukorzenia, pamiętając, że Bóg zawsze staje po stronie skrzywdzonych".
"To nie jest czas obrony instytucji, lecz czas obrony godności człowieka i wiary. Proszę o modlitwę za Osoby Skrzywdzone i za naszą wspólnotę. W przyszłą niedzielę, 15 lutego, skieruję do Was specjalny List Pasterski poświęcony drodze odnowy Kościoła" – zapowiedział biskup.
Biskup Ważny podziękował też członkom komisji, osobom i instytucjom współpracującym "w procesie dochodzenia do prawdy" oraz "wszystkim Osobom Skrzywdzonym".
Oświadczenie biskupa po opublikowaniu raportu
Na stronie kurii w czwartek, 12 lutego 2026 r., opublikowano komunikat biskupa sosnowieckiego.
"Raport Komisji Wyjaśnienie i Naprawa, który otrzymaliśmy, nie jest aktem oskarżenia ani strategią obronną. To bolesne wyznanie wiary w to, że tylko prawda – nawet ta najtrudniejsza, ukryta pod warstwami kurzu w nieuporządkowanych archiwach – może nas wyzwolić. Dla mnie osobiście zaś publikacja raportu jest momentem głębokiego bólu i wstydu, ale i koniecznego oczyszczenia" – zaczął biskup.
W oświadczeniu duchowny odniósł się do raportu w dziesięciu aspektach. Wymienił:
- Aspekt pasterski: Szukanie zagubionej i zranionej owcy
- Aspekt egzystencjalny: Przywracanie skradzionego sensu
- Aspekt socjologiczny: Przełamanie kultury milczenia
- Aspekt psychologiczny: Profesjonalizacja pomocy
- Aspekt dyscyplinarny: Sprawiedliwość i zadośćuczynienie
- Aspekt eklezjologiczny: Kościół jako „szpital polowy” i przestrzeń bezpieczeństwa
- Aspekt teologiczny: Oblicze Chrystusa w skrzywdzonych
- Aspekt duchowy: Metanoia i oczyszczenie świątyni
- Aspekt publicystyczny: Odwaga nazywania rzeczy po imieniu
- Aspekt medialny: Transparentność jako narzędzie uzdrowienia
Biskup podsumował:
"Drodzy Skrzywdzeni, Wasz ból jest naszą drogą krzyżową.
Proszę Boga, by dał nam pokorę Cyrenejczyka, byśmy mogli pomóc Wam nieść ten ciężar. Ten raport to nasz pierwszy krok. Nie zatrzymamy się, dopóki prawda nie wykona w nas całej swojej pracy.
Wszystkich Was proszę o modlitwę, a Osoby Skrzywdzone – jeszcze raz – o zaufanie, że ta droga naprawy nie ma drogi powrotnej."
Powołanie komisji "Wyjaśnienie i Naprawa"
Komisję powołano do życia 26 października 2024 r. decyzją biskupa sosnowieckiego Artura Ważnego. Na jej czele stanął Tomasz Krzyżak, dziennikarz i publicysta "Rzeczpospolitej”, który od lat zajmuje się tematyką wykorzystywania seksualnego dzieci i młodzieży w środowiskach kościelnych.
Komisja po swoim powstaniu zaapelowała o kontakt do osób, które mają wiedzę na temat spraw przez nią badanych.