Czy Polska powinna szukać porozumienia z Rosją, tak jak sugeruje Grzegorz Braun? Historia podpowiada, czym kończyło się stawianie na Kreml: od kapitulacji Stanisława Augusta, przez złudzenia Wielopolskiego, po polityczne kalkulacje, które rzadko przynosiły Polsce korzyści. Rosja zmieniała przywódców i sztandary, ale nie swoje imperialne ambicje.
Podpalić Polskę, wywołać strach i pokazać, że państwo nie potrafi ochronić własnych obywateli. Brzmi jak scenariusz współczesnej rosyjskiej wojny hybrydowej? Sto lat temu Sowieci robili niemal dokładnie to samo. II RP potrzebowała kilku lat i specjalnej formacji, by odpowiedzieć na serię napadów, mordów i aktów dywersji.
„Na pohybel polskim imperialistom!”, „Ręce precz od Rosji Sowieckiej!”, „Ani jednego naboju dla pańskiej Polski!” – takie hasła rozbrzmiewały na ulicach Londynu, Paryża i Antwerpii latem 1920 roku. W czasach gdy współczesne partie narzekają na czarny PR, warto przypomnieć sobie moment, gdy wizerunkowym wrogiem publicznym numer jeden dla znaczącej części europejskiej lewicy była cała Polska.
Jedni wieszczą, że rozłam w PiS-ie to już początek końca Kaczyńskiego i jego partii, drudzy, że za kilka miesięcy Morawiecki założy wór pokutny, posypie głowę popiołem i uda się na Nowogrodzką prosić o przebaczenie, a przy okazji o miejsce na liście wyborczej. Jeszcze inni są zdania, że na podziale największej partii opozycyjnej najbardziej skorzystają Tusk i Sławomir Mentzen. Pod hasłami deregulacji, wolnego rynku, wsparcia sektora MŚP itp. mogą przecież zawiązać koalicję po wyborach w 2027 r. Jedno jest pewne: nawet najbrudniejsza polityczna wojna między pisowskimi „lojalistami” i „rozwojowcami” nie zagrozi istnieniu państwa. W przeciwieństwie do kampanii hejtu, jakiej doświadczył Józef Piłsudski latem 1920 r. ze strony endecji.
Nie ma znaczenia, czy rządzą sanatorzy, ludowcy, postkomuniści, PiS czy KO. Mechanizm pozostaje ten sam: oburzenie na nadużycia poprzedników szybko ustępuje miejsca własnym układom, znajomościom i przywilejom. Polska polityka od stu lat udowadnia, że władza demoralizuje niezależnie od szyldu.
Kiedy dziś politycy oskarżają media o propagandę, warto przypomnieć sobie czerwiec 1976 r. Wówczas nie było jeszcze internetu, ale był Edward Gierek i posłuszni mu dziennikarze. Efekt? Zorganizowana nagonka na robotników, których komunistyczna propaganda przedstawiała jako „warchołów”, „chuliganów” i „pasożyty”.
Tusk i Kaczyński nie wyglądają na ludzi gotowych do politycznej emerytury – inaczej niż dawni liderzy PRL, których z urzędów zmiatały protesty i partyjne spiski. Gomułka po odejściu ćwiczył i spisywał wspomnienia, Gierek zaś trafiał do ośrodków internowania. Władza w Polsce nigdy nie kończyła się miękko.
Polska polityka rzadko była spokojna – obok wyborów pojawiały się spiski i zamachy stanu. Od puczu Januszajtisa, przez przewrót majowy Piłsudskiego, po walkę o władzę na emigracji, historia pokazuje, że demokracja nad Wisłą nie była oczywista. W obliczu krakowskiego referendum warto przypomnieć, jak cienka bywa granica między polityką a siłą.
Był czas, gdy biało‑czerwone i czerwono-biało‑zielone flagi powiewały obok siebie mimo furii Hitlera, a Węgry otworzyły ramiona dla stu tysięcy polskich uchodźców. Dziś jednak to nie wojna, lecz krajowe podziały decydują, jak głośno nad Wisłą i Dunajem mówi się o Orbánie, Magyarze czy Tusku.
Dzisiejsze polityczne wojny o wojsko i bezpieczeństwo mają swoje echo w czasach PRL, gdy Gomułka i Gierek próbowali lawirować między polską racją stanu a presją Moskwy. Od października ’56, gdy radzieckie dywizje ruszyły na Warszawę, po gierkowską „rakietofilię” – historia pokazuje, jak trudne było odzyskiwanie kontroli nad własnymi siłami zbrojnymi.
Od bohaterek podziemia po mistrzynie olimpijskich aren, od pionierek medycyny po pierwsze żołnierki w sportowych barwach – Polki od dekad torują drogę tam, gdzie wcześniej kroki stawiali mężczyźni. Udowadniają, że historia nieustannie dopisuje nowe rozdziały o ich odwadze.
Sądy na pasku władzy? To nie tylko problem naszych czasów. Choć obie strony politycznego sporu doprowadziły do wielu praworządnościowych zakrętów, to ich wyczynom daleko do tych, jakie zafundowała przedwojennemu sądownictwu sanacja. Obóz pomajowy nie chciał pozwolić na niezależny wymiar sprawiedliwości. Raz, że istniał dla piłsudczyków szereg wartości, dla których byli gotowi łamać przepisy. Dwa, że ich przywódca stał ponad prawem.
