Kalendarz podpowiada, że Rok Polskiej Nauki rozpocznie się dopiero 1 stycznia. Ale akademicki kalendarz mówi coś innego. Dla polskich uczelni zaczyna się on właściwie już dziś, wraz z inauguracją roku akademickiego 2026/2027. To dobry moment, by pomyśleć nie tylko o tym, jak uczcimy Marię Skłodowską-Curie, ale przede wszystkim o tym, co jej historia mówi nam o współczesnej polskiej nauce.
Dymisja prof. Barbary Mróz-Gorgoń cieszy, bo sam chciałem się jej domagać, zanim pełnomocniczka rządu ds. promocji marki Polski zdecydowała się odejść. Smuci, bo zanim do dymisji doszło, ucierpiały marka Polski i finanse publiczne, a rykoszetem oberwało środowisko akademickie. Najbardziej niepokoi jednak to, że na koniec zamiast prostego „przepraszam” usłyszeliśmy o „niewyobrażalnej skali hejtu”.
Polska ma problem z niedocenianiem edukacji zawodowej. Zamiast go rozwiązywać, coraz częściej próbujemy przykrywać go atrakcyjniejszym nazewnictwem. Tak jest w przypadku tak zwanych studiów krótkiego cyklu – formy kształcenia przedstawianej jako nowoczesna innowacja edukacyjna, choć w świetle prawa i tradycji akademickiej studiami po prostu nie jest.
Ogłoszone wyniki ewaluacji dały wielu uczelniom i instytutom naukowym powody do satysfakcji. W mediach społecznościowych pojawiły się gratulacje, okolicznościowe grafiki i informacje o kolejnych kategoriach A oraz A+. Zanim jednak zamienimy ministerialne oceny w medale, warto zadać prostsze, ale znacznie trudniejsze pytanie: co właściwie zostało zmierzone i jak wpłynie to na finansowanie nauki?
Jeżeli wznowione postępowanie przeciwko prof. Markowi Jaszczurowi doprowadziłoby do zakwestionowania już nadanego tytułu profesora, polska nauka stanęłaby w obliczu sytuacji bez precedensu. Być może jesteśmy świadkami sprawy, która przejdzie do historii naszego szkolnictwa wyższego.
Trudności polskich studentów z rozumieniem tekstu powinny skłaniać do refleksji nad stanem edukacji i finansowaniem nauki. Zamiast tego dyskusję zdominowało jedno zdanie Radosława Sikorskiego wymierzone w rektorów. Szybkie wskazanie winnych okazało się łatwiejsze niż rozmowa o rzeczywistych przyczynach kryzysu.
Polska nauka „idzie do przodu” – przekonuje resort. „Cud się nie wydarzy” – odpowiadają naukowcy. Gdy ministerstwo mówi o sukcesach, środowisko akademickie mówi o niedofinansowaniu. Te dwie opowieści o polskiej nauce coraz wyraźniej się rozjeżdżają.
Krajowa debata o nauce od lat wygląda podobnie. Wszyscy zgadzają się, że innowacje są ważne, potrzebujemy nowych technologii, silnej gospodarki opartej na wiedzy i nowoczesnego państwa. Problem zaczyna się wtedy, gdy trzeba odpowiedzieć na pytanie: ile naprawdę jesteśmy gotowi przeznaczyć na naukę i szkolnictwo wyższe? Niestety od wielu lat odpowiedź brzmi: zdecydowanie za mało.
Zaproszenie kontrowersyjnych lekarzy na państwową uczelnię miało być zapewne wyrazem „otwartości na debatę”. Zamiast niej wywołało jednak pytania o granice odpowiedzialności, sens autorytetu akademickiego i cenę, jaką nauka płaci za pogoń za zasięgami.
Podczas konwencji PiS w Bydgoszczy zauważono, że nauka jest jednym z fundamentów siły państwa – zarówno w wymiarze gospodarczym, jak i cywilizacyjnym. Deklaracje zwiększenia finansowania nauki, poprawy warunków pracy naukowców czy przeciwdziałania odpływowi talentów są słuszne. Problem w tym, że środowisko naukowe słyszy je od lat. Same obietnice nie przełożą się na realne zmiany, ani na wzrost konkurencyjności Polski. Politycy powinni o tym pamiętać nie tylko przed wyborami.
