Reklama
REKLAMA
Reklama

Możdżeń: Gospodarka się kręci, ale bogaci odjeżdżają reszcie

sroczynski-wywiad_mozdzeni-listing
Coraz większa część owoców wzrostu gospodarczego trafia do najzamożniejszych, a rosnące nierówności napędzają dług publiczny (fot. Kanał Zero / AI)
Dodaj do ulubionych źródeł w Google

– Domański dług ogarnia całkiem dobrze. Nie radzi sobie z rosnącymi nierównościami – mówi ekonomista Michał Możdżeń. W rozmowie z Grzegorzem Sroczyńskim wyjaśnia, dlaczego dobra koniunktura nie wyklucza wysokiego deficytu, jak państwo dokłada do oszczędności najbogatszych i czego naprawdę obawiają się agencje ratingowe.

Grzegorz Sroczyński, Zero.pl: Kręci się czy nie?

Michał Możdżeń, ekonomista: Kręci się świetnie. GUS znowu podniósł szacunki wzrostu PKB, a w drugim kwartale 2026 r. mieliśmy 4 proc. To naprawdę solidnie. Konsumpcja rośnie dosyć stabilnie, choć wcześniej rosła szybciej. Dobrze idzie eksport. Mocno przyspieszyły inwestycje – w drugim kwartale o 8 proc. rok do roku.

Inwestycje czyje? Firm czy państwa?

Jedne i drugie. Firmy najwyraźniej spodziewają się, że będzie komu sprzedawać. Kupują maszyny, rozbudowują się, zwiększają wydajność. W ogóle to dość niesamowite, jak nasza gospodarka radzi sobie z beznadziejną demografią. Przecież mamy szybki wzrost PKB, mimo że kończą nam się ludzie do pracy. Liczba pracujących już nie rośnie, a PKB zwiększa się o 4 proc. W uproszczeniu oznacza to, że przeciętny pracownik wytwarza więcej. Ma lepiej wyposażone stanowisko, lepsze narzędzia, jest wydajniejszy.

REKLAMA
Reklama

Ten wzrost wydajności, kiedy zaczyna brakować pracowników, nie jest w każdej gospodarce oczywisty?

No skąd. To nas odróżnia choćby od Hiszpanii, która też miała ostatnio dobry wzrost, ale w większym stopniu zawdzięczała go imigracji. U nas gospodarka rośnie mimo ograniczeń demograficznych i to ważna informacja o jej kondycji, elastyczności naszych firm. Przyparte do muru unowocześniają się, automatyzują i mają na to pieniądze.

Co działo się za zamkniętymi drzwiami posiedzenia TK? Kanał Zero ujawnia nagranie

A coś idzie gorzej?

Eksport towarów rośnie bardzo dobrze, natomiast z usługami sprawy się komplikują. Polska jest dużym eksporterem dwóch rodzajów usług: transportowych i biznesowych. Te pierwsze to, wiadomo, TIR-y wożące towary po całej Europie. Te drugie – wielkie centra księgowe, prawne, informatyczne i marketingowe obsługujące cały świat, a zlokalizowane u nas. I tu dynamika eksportu osłabła, czyli on nie spada, ale rośnie dużo wolniej.

Dlaczego eksport usług rośnie wolniej?

Tak do końca to nie wiadomo. Jest pewien trop: jak spojrzysz w dane, to równocześnie szybciej rośnie import usług cyfrowych. Czyli – upraszczając – wolniej rozwijamy usługi biznesowe dla zagranicy, a coraz więcej płacimy tej zagranicy za pracę ChataGPT i Gemini. Od dawna rozmawiamy o ryzyku, że wprowadzanie modeli językowych AI uderzy w kraje, które wykonują dla innych rozmaite prace informatyczne i biznesowe. Polska do nich należy. Wyobraź sobie, że coraz więcej płacimy za zagraniczne narzędzia AI, a jednocześnie te same narzędzia odbierają nam część zleceń. Pogorszyłby się nasz bilans usług. Nie chcę przedstawiać tego jako czegoś przesądzonego. Słychać o zwolnieniach w centrach usług, widać pojedyncze sygnały, ale dużego efektu przechodzenia z pracy ludzi na pracę AI w danych całej gospodarki jeszcze nie widzimy. Trzeba jednak tego pilnować.

REKLAMA
Reklama

To oni toczą spór. Kto jest kim w Trybunale Konstytucyjnym?

Bardziej widoczny jest szok cen paliw. Nie musimy sprowadzać więcej ropy, żeby więcej za nią płacić – wystarczy, że drożeje na rynkach. Wtedy większa część naszych krajowych dochodów odpływa za granicę, bo tę ropę trzeba kupić. Do tego dochodzą duże zakupy sprzętu wojskowego.

Te zakupy sprzętu wojskowego – głównie w USA – coś robią naszej gospodarce?

Kiedy kupujemy dużo uzbrojenia za granicą, musimy wydać na to dolary. Albo pożyczamy je za granicą, albo zarabiamy naszym eksportem. Wykonaliśmy jako kraj pracę, sprzedaliśmy jej efekty za obce waluty, i natychmiast te waluty – zamiast poprawiać nam bilans – znowu wypływają za granicę na sprzęt wojskowy. Na coś innego już ich nie wydamy.

Wiesz pewnie, że sam poziom długu publicznego nie spędza mi snu z powiek. Dużo uważniej patrzę na zadłużenie zagraniczne całej gospodarki, bo to ono uzależnia i czyni ją podatną na kryzys.

I mruga czerwona lampka? Rośnie nam zadłużenie wobec zagranicy?

W ostatnich kwartałach trochę wzrosło – z 7 do 9 proc. PKB – właśnie dlatego, że zakupy wojskowe obciążają bilans. Ale to nadal mało, poziom absolutnie bezpieczny.

Czyli gospodarka mocna. Kręci się. Ściany nie widać?

REKLAMA
Reklama

Nie widać.

A jakąś czarną chmurę widzisz? Jakiś nadchodzący gruby kłopot, który mógłby na przykład namieszać politycznie?

Tak. Pod dobrymi wskaźnikami kryją się zmiany w podziale dochodów. Mam podejrzenie, że nierówności w Polsce znowu rosną.

Podejrzenie?

Nie dostaliśmy jeszcze szczegółowych danych, żeby powiedzieć: już wszystko policzyliśmy. Widać natomiast kilka procesów, które moim zdaniem prowadzą w tę stronę. Najbardziej interesuje mnie to, co dzieje się na samej górze, czyli wśród zamożnych Polaków. Oni mają mannę z nieba.

Dlaczego?

Pierwsza rzecz to ochrona zdrowia. Państwo wydaje na nią coraz więcej, ale duża część dodatkowych pieniędzy podnosi dochody bardzo dobrze zarabiających lekarzy. Druga rzecz – dochody z kapitału: odsetki, dywidendy, zarobki z inwestowania. One bardzo wzrosły. Trzecia – podatki i coraz większe możliwości korzystania z preferencji, zwłaszcza przez osoby z wysokimi dochodami. Te trzy rzeczy się ze sobą łączą. W efekcie rosnąca część korzyści z naszego wzrostu gospodarczego może trafiać do osób z klasy wyższej. I to ma wpływ na całość gospodarki, bo ludzie zamożni dużo więcej odkładają, więc te pieniądze nie napędzają dalszego wzrostu. Kiedy więcej całego tortu – czyli dochodu narodowego – trafia do osób mniej zamożnych i do klasy średniej, oni zaczynają więcej wydawać, bo mają rozmaite niezaspokojone potrzeby konsumpcyjne. Gospodarka się kręci. A kiedy więcej trafia do bogatych, tego efektu nie ma.

REKLAMA
Reklama

Koszmar po poronieniu. Pacjentka szpitala w Suwałkach: Bałam się

Przecież bogaty lekarz też wyda zarobione pieniądze.

Wyda, ale wyraźnie mniej. I to wiemy z badań. Jeżeli ktoś jest wśród najlepiej zarabiających, znacznie większą część dodatkowego dochodu może odłożyć. Może też więcej wydawać na importowane dobra luksusowe, więc część pieniędzy odpłynie za granicę. Dla gospodarki ma znaczenie, do kogo trafiają korzyści ze wzrostu. Jeśli do ludzi, którzy dużą część dochodów oszczędzają, słabiej przekłada się to na bieżące zakupy towarów i usług. A w ochronie zdrowia mówimy już o strumieniu pieniędzy na tyle dużym, że skutki mogą być widoczne w całej gospodarce. Przecież na te kominowe płace idą grube miliardy.

Mówiłeś też o wzroście dochodów z kapitału, czyli akcji, obligacji. Jak duży to wzrost?

Ich udział w dochodach rozporządzalnych gospodarstw domowych wzrósł od 2022 r. mniej więcej z 6 do 10 proc. To są odsetki od lokat i obligacji, dywidendy, dochody z inwestowania na giełdzie i poprzez fundusze. To pieniądze, których nie zobaczysz w informacji o przeciętnym wynagrodzeniu. Patrząc tylko na płace, możemy przeoczyć ważną część tego, co dzieje się z podziałem tortu.

Dochody z kapitału są mocno skoncentrowane u ludzi zamożnych. Kto ma dużo oszczędności, dostaje dużo odsetek i znaczną część znowu odkłada. Powiększa majątek, który przynosi następne dochody. To kolejna kula śnieżna.

REKLAMA
Reklama

„Tron z bursztynu” od Nawrockiego dla Trumpa. Stanowski komentuje „aferę”

Czyli bogaci Polacy coraz szybciej odjeżdżają reszcie?

Sprzyja temu też trzeci mechanizm: system podatkowy. Po Polskim Ładzie bardzo zwiększyła się skala optymalizacji podatkowej, choćby przez przechodzenie na ryczałt – milion podatników z tego skorzystało. Do tego doszły fundacje rodzinne i inne sposoby chronienia wysokich dochodów przed adekwatnym, progresywnym opodatkowaniem. Powiększa się grupa korzystająca z preferencji, a wraz z nią polityczny problem z ich zmianą.

Bo lepiej nic nie ruszać, skoro tyle osób korzysta?

Ludzie przyzwyczajają się do tego, co dostali. Gdy chcesz poprawić system, okazuje się, że naruszasz interesy dużej i wpływowej grupy. Mechanizm sam się umacnia.

Źródeł tych procesów trzeba szukać jeszcze w czasach poprzedniej ekipy: w zmianach finansowania ochrony zdrowia i podatków, a także we wzroście dochodów odsetkowych po podwyżkach stóp. Ale od obecnego rządu oczekuję rozpoznawania błędów i ich korygowania. Tymczasem te procesy trwają, a czasem dostają dodatkowy impuls. Nikt nie umie tego zatrzymać. Przy takiej polaryzacji politycznej i takim braku zaufania między obozem rządowym a prezydenckim blokowane są nawet kosmetyczne zmiany.

REKLAMA
Reklama

Polaryzacja polityczna w Polsce zaczęła zwiększać nierówności dochodowe?

Nie wprost, ale tak, bo uniemożliwia rozsądną korektę. Nawet drobna zmiana wywołuje plemienne wrzaski o końcu świata i ciemiężeniu biznesu, więc żadna strona nie chce ryzykować. Rząd i prezydent sobie nie ufają, ich obozy walczą, trudno ruszyć preferencje podatkowe czy inne źle działające rozwiązania. W ten sposób polaryzacja może napędzać nierówności. A za nimi – wzrost długu publicznego.

Zaraz. Dlaczego wzrost nierówności dochodowych miałby powodować wzrost długu publicznego?

Bo pieniądze, które trafią do lekarza milionera, nie wrócą w całości do gospodarki jako wydatki na towary i usługi. Gdy coraz większa część dochodów trafia do ludzi, którzy dużo oszczędzają, coś musi te oszczędności zrównoważyć. Jeśli państwo chce utrzymać dobrą koniunkturę i zatrudnienie, zwiększa wydatki względem swoich dochodów. Rośnie deficyt.

Jeśli coraz większa część wzrostu PKB trafia do zamożnych, państwo musi więcej dopompować?

Tak. Jeśli chce utrzymywać wzrost PKB, który będzie pozwalał na utrzymanie wysokiego zatrudnienia. Tyle że przy trzech dysfunkcyjnych mechanizmach, które opisałem, dopompowuje w sposób, który znowu zwiększa dochody najlepiej zarabiających, część tych pieniędzy ponownie zostaje odłożona. No to znowu potrzeba kolejnego uzupełnienia i tak w koło Macieju. Dlatego duże nierówności niemal automatycznie powodują wysoki dług publiczny.

REKLAMA
Reklama

Państwo ma wpływ na obie strony równania: na to, komu i za co płaci, oraz na to, od kogo zbiera podatki. Jeżeli płaci coraz więcej najbogatszym, a jednocześnie pozwala im płacić relatywnie niskie podatki, samo przyczynia się do powstania problemu, na który później musi reagować.

Polacy chcą kontroli u notariuszy. Jednoznaczny wynik sondażu

To może państwo powinno przestać dopompowywać i ściąć wreszcie deficyt?

Może. Tylko jeśli nic nie zastąpi tych wydatków, firmy sprzedadzą mniej, ograniczą produkcję, dochody ludzi będą rosły wolniej albo spadną. Można wybrać taką drogę, ale trzeba uczciwie powiedzieć, jaka jest jej cena. Jeśli gospodarstwa domowe chcą więcej oszczędzać, a rząd chce utrzymać koniunkturę, jest zmuszony zwiększyć swój dług.

Mówisz o oszczędnościach, jakby to były pieniądze schowane pod materacem. Przecież one pracują. Lekarz wpłaci do banku, a bank pożyczy firmie na nową fabrykę.

To w ogóle tak nie działa. Bank nie musi dostać oszczędności tego lekarza, żeby udzielić firmie kredytu. Udzielając go, tworzy pieniądze na rachunku kredytobiorcy – nowy depozyt. Ma oczywiście ograniczenia, musi mieć odpowiedni kapitał i płynność, ale w Polsce problemem nie jest poziom kapitału banków. Mają też ogromną nadpłynność. Akcja kredytowa w Polsce mogłaby od ręki wzrosnąć dwukrotnie, a bilanse banków nadal by się zgadzały.

REKLAMA
Reklama

Najważniejsze nie jest to, czy bank ma pieniądze, bo niemal zawsze ma, tylko czy firma chce inwestować. Czy widzi klientów, którym sprzeda produkcję z nowej fabryki. Sam przyrost oszczędności na kontach nie sprawi, że przedsiębiorcy zaczną budować fabryki. Jeśli nie widzą popytu, nie zainwestują, choćby bank bardzo chciał im udzielić kredytu.

Dzieci mogły wybrać „inną płeć”. Kontrowersyjna ankieta MSWiA

To porozmawiajmy o polskim zadłużeniu tym językiem, którym mówi się o nim publicznie. Prezydent Nawrocki twierdzi, że minister Domański nas utopi. Balcerowicz tradycyjnie mówi o drugiej Grecji. Ty nie masz obsesji długu i cała grupa ekonomistów w wieku 30–40 lat myśli o nim mniej kategorycznie niż pokolenie 60 plus. Ale kolejny rok z deficytem w okolicach 7 proc. PKB to chyba jednak jazda po bandzie?

Zacząłbym od tego, że rząd kontroluje swoje wydatki i stawki podatkowe. Nie kontroluje natomiast, ile firmy zarobią i ile ludzie wydadzą. Ostateczny deficyt jest wypadkową tych wszystkich sił.

Ale co chcesz powiedzieć? Że rząd nie ma wpływu na deficyt?

Poziom deficytu nie zależy wyłącznie od rządu, że przyjdzie Tusk z Domańskim i powiedzą: wydawajmy! Właśnie mamy ciekawy przykład. Jeszcze niedawno rząd spodziewał się deficytu na poziomie 7,1 proc. PKB, a teraz minister Domański mówi o 6,7 proc. Sam wcześniej prognozowałem taki wynik.

REKLAMA
Reklama

Ale co za różnica, czy będziemy mieć w tym roku 7,1 czy 6,7 proc. PKB deficytu?

No jednak jest. To 16 mld zł.

I dlaczego deficyt trochę spadnie?

Bo wzrosły inwestycje firm. Kiedy jedna firma inwestuje, płaci drugiej. U tej drugiej pojawiają się dochody, zyski, w budżecie pojawiają się podatki. Wpływy podatkowe rosną szybciej, niż przewidywano. Chcę ci na tym przykładzie pokazać, że poziom deficytu to nie jest efekt prostej decyzji rządu, tylko wypadkowa sił działających w gospodarce.

Deficyt sam się zmniejszy?

Deficyt będzie stopniowo malał – z roku na rok – pod warunkiem, że nasza gospodarka nadal będzie się dobrze kręcić. Firmy muszą chcieć inwestować. I nic innego nie może się wywrócić, więc to nie jest obietnica bezwarunkowa.

No ale prawie 7 proc. PKB deficytu przy dobrej koniunkturze – 280 mld zł – to dużo czy mało?

Tylko ustalmy, co rozumiemy przez „za dużo”. Dla mnie podstawowe pytanie brzmi: czy te wydatki przekraczają możliwości gospodarki? Czy państwo, firmy i gospodarstwa domowe chcą razem kupić więcej, niż jesteśmy w stanie wytworzyć?

Wyobraź sobie fabrykę, która już pracuje pełną parą. Przychodzi państwo ze swoim grubym portfelem i chce kupić połowę jej produkcji. Jeśli prywatni klienci nadal chcą kupić tyle samo co wcześniej, zaczyna się walka o towar. Ceny rosną albo trzeba sprowadzić więcej z zagranicy. Wtedy wydatki państwa mogą zwiększać inflację i zadłużenie zagraniczne. W naszej gospodarce nic takiego się nie dzieje, ten poziom deficytu nie powoduje napięć cenowych. Mamy 4 proc. wzrostu PKB, czyli rośniemy mniej więcej zgodnie z potencjałem, a jednocześnie nie zadłużamy się bardzo mocno za granicą i nie mamy wewnętrznej presji inflacyjnej.

REKLAMA
Reklama

Jednak gdybyśmy inaczej dzielili owoce wzrostu – więcej trafiałoby do klasy średniej, mniej do klasy wyższej – tę samą koniunkturę można by osiągnąć mniejszym deficytem?

Dokładnie tak. Nie ma prostej odpowiedzi: deficyt za duży albo za mały. Sama liczba nie wystarczy. Trzeba patrzeć na to, co deficyt robi w gospodarce. Chociaż nie twierdzę, że dowolny deficyt można utrzymywać w nieskończoność.

Bruksela nie ma dobrych wieści dla rządu. Będziemy liderem w niechlubnej kategorii

Na razie jednak z powodu wysokich corocznych deficytów dług Polski rośnie błyskawicznie?

Bardzo szybko. Według miary Eurostatu w pierwszym półroczu 2026 r. wzrósł z niecałych 60 do prawie 65 proc. PKB. To duży przyrost.

I ciebie to nie martwi?

Nie martwi mnie sama liczba. Martwią mnie niektóre skutki. Dług generuje odsetki, które częściowo trafiają za granicę, a częściowo znowu do najbogatszych w Polsce. To znowu zwiększa nierówności. Jest też problem z instytucjami i regułami, które naruszamy na potęgę. Krajowa definicja długu publicznego różni się od unijnej. Konstytucyjne ograniczenia zadłużenia działają na pół gwizdka, bo twórczo sobie ten dług liczymy. Rząd chyba celuje w to, żeby w okresie wyborów 2027 r. zbliżyć się do 55 proc. PKB, czyli progu zapisanego w ustawie o finansach publicznych. Ciekawe, ile w tym celowego działania. Skoro możemy ukrywać dług w funduszach zewnętrznych – robili to poprzednicy, robią też obecnie rządzący – to możemy również odsuwać moment dojścia do progu, który zobowiązuje rząd do cięć. A jednak prawdopodobnie się do niego zbliżymy.

REKLAMA
Reklama

Przed wyborami? Po co?

To już moje spekulacje. Jeśli prawica wygra wybory w 2027 r. i dostanie dług zbliżony do progów ostrożnościowych, wejdą w grę przepisy sanacyjne blokujące wydatki. Bardzo ograniczają swobodę rządu. Nowy rząd prawdopodobnie będzie miał związane ręce, a potem są wybory prezydenckie. Na kogo spadnie odpowiedzialność za pogorszenie koniunktury? No na nowy obóz rządzący.

Tomasz Sakiewicz przemówił na Jasnej Górze. Paulini reagują: „Głębokie ubolewanie”

Teraz nasz realny dług liczony metodą unijną – czyli bez ściemniania – wynosi około 65 proc. PKB. Gdybyśmy beztrosko doszli do 80–90 proc. PKB, też byś był spokojny?

No ale tyle właśnie będzie. Spodziewam się, że przy obecnych warunkach dług ustabilizuje się w okolicach 80 proc. PKB. Mniej więcej taki wynik wychodzi nam w książce o polskich i europejskich regułach fiskalnych, którą napisaliśmy w grupie siedmiu ekonomistów. Jest tam rozdział, w którym szacujemy długookresowy poziom długu. Będzie rósł szybko, a po 2030 r. powinien się stabilizować.

Co napędza ten wzrost długu?

Już mówiłem. Częściowo wzrost nierówności, częściowo to, że całe społeczeństwo staje się bardziej zamożne. Coraz więcej osób ma nadwyżki i chce je bezpiecznie ulokować. Obligacje skarbowe są do tego naturalnym narzędziem.

Wracam do tych 80 proc. Ty je sobie policzyłeś, a czy rynki finansowe to łykną?

REKLAMA
Reklama

Moim zdaniem już to wiedzą. Inwestorzy mają świadomość, że polski dług będzie rósł. Trafia też do nich argument, że dużo wydajemy na obronę. Kupujemy uzbrojenie, dajemy zarobić jego producentom, a jednocześnie zwiększamy zadłużenie. To jest opowieść zrozumiała dla rynku.

Czyli my się tu przerzucamy miliardami i straszymy bankructwem, drugą Grecją, a oni na Wall Street w swoich kalkulacjach mają już uwzględniony dużo wyższy polski dług?

Tak. Tylko nie wyobrażajmy sobie, że każdy inwestor na świecie robi niezwykle wyrafinowaną analizę naszej gospodarki. Polska jest częścią większych koszyków inwestycyjnych. Trafia do nich według ratingów i rozmaitych wskaźników, obok innych krajów regionu. I to nie jest akceptacja bezwarunkowa. Opiera się na wyobrażeniu o odporności polskiej gospodarki i o tym, że w innych obszarach nie mamy nierównowag. To wyobrażenie może się zmienić.

Marta Nawrocka broni weta męża. „Nie pozbawiło służb możliwości działania”

A agencje ratingowe? Skoro nie ma alarmu, to dlaczego pogarszają nam oceny?

W komunikatach agencji widzę przede wszystkim obawę przed bezwładem. Macie wysoki deficyt i macie też mechanizmy, które go podtrzymują, a jednocześnie nie potraficie się politycznie porozumieć, żeby coś naprawić. Nie umiecie opanować części wydatków, nie możecie przeprowadzić zmian podatkowych, bo do tego potrzeba minimalnej politycznej zgody, a tej wam bardzo brakuje. Jeśli polityczny klincz blokuje nawet potencjalnie najskuteczniejsze sposoby zmniejszenia luki podatkowej, wynikającej choćby z masowego przechodzenia na ryczałt, to znaczy, że racja stanu przestaje się liczyć.

REKLAMA
Reklama

Są zresztą badania wskazujące, że agencje częściej obniżają rating w krajach, w których dług rośnie przy wysokiej polaryzacji politycznej. Wysoki dług połączony z politycznym paraliżem niepokoi je bardziej niż sama cyfra.

Czyli agencje nie myślą sobie: „Olaboga, Polska zaraz będzie mieć 80 proc. PKB długu”, tylko: „Olaboga, kłócą się, nie potrafią niczego ze sobą uzgodnić”?

W dużej mierze tak to odczytuję. Choć nie idealizowałbym agencji – one również potrafią nadmiernie skupiać się na bieżącym poziomie długu. Ale w ich komunikatach dotyczących Polski widać obawę, że z powodu polaryzacji nie umiemy zatrzymać procesów, które same się napędzają.

„Nie tak to miało wyglądać”. Współautor lex Trynkiewicz o tym, co poszło nie tak

Cała twoja opowieść zakłada dobrą pogodę. A przychodzi czarny łabędź, wzrost staje i zostajemy z ogromnym długiem oraz deficytem. Wtedy co?

Wtedy mamy poważny problem zarówno przy długu wynoszącym 70 proc. PKB, jak i przy długu wynoszącym 30 proc. PKB. Jesteśmy częścią światowej gospodarki, przez którą przepływa kapitał. Jeżeli zacznie gwałtownie odpływać, sam niski dług nas przed tym nie ochroni. Inwestorzy i tak uciekną.

Prawdziwy problem może polegać na tym, że osłabnie waluta i znacznie trudniej będzie nam kupować za granicą. Albo że stracimy konkurencyjność. Wspominaliśmy o AI: gdyby rozwaliło część naszych usług eksportowych, uderzyłoby to w gospodarkę niezależnie od poziomu długu publicznego.

Ale jeśli siądzie wzrost, będzie jakieś solidne spowolnienie, to chyba jednak lepiej mieć mniejszy dług? Nie musisz wydawać stu miliardów na odsetki, masz większy zapas, no nie jest tak?

REKLAMA
Reklama

To prawda. Niższe koszty obsługi długu byłyby wtedy zaletą. Nie chcę się z tobą przepychać i dowodzić, że niższy dług nie daje żadnego bezpieczeństwa. Daje. Pytanie, jaką cenę zapłacilibyśmy teraz za jego obniżenie. Jeśli teraz zaczniemy ciąć za wszelką cenę, możemy bardzo pogorszyć koniunkturę. Dochody ludzi będą rosły wolniej, wzrośnie presja na pracowników. To zapewne poprawiłoby nasze saldo handlowe i pozwoliło generować nadwyżki w obrotach z zagranicą. Zyskamy bezpieczeństwo w jednym wymiarze, ale poniesiemy poważne koszty w innym. To zawsze jest coś za coś. W gruncie rzeczy dylemat jest taki: albo rośnie dług publiczny zaciągany przez państwo, albo rośnie dług prywatny.

Dlaczego?

Przy niższym deficycie państwa mocniej zadłużają się gospodarstwa domowe. Wtedy pieniądze trafiają do gospodarki tą drogą. Tyle że prywatny dług również potrafi być niebezpieczny. Widzieliśmy to przed wielkim kryzysem finansowym: kredyt podtrzymywał popyt, pompował ceny nieruchomości, aż wszystko się wywróciło. Kiedy porównuję te możliwości – dług prywatny albo dług publiczny – często ten drugi wydaje mi się najmniej problematyczny. Dlatego raczej będę go bronił. Co nie oznacza, że dobrze się czuję ze wszystkim, co powoduje jego wzrost.

REKLAMA
Reklama

Skarbówka zapłaciła miliony lokalnemu biznesmenowi. Tak kupiono działkę pod kluczową inwestycję

No dobrze, a ten Domański? Z twojej opowieści wychodzi, że z długiem sobie radzi, tylko nie umie poradzić sobie z tym, co go napędza.

Tak. Nie radzi sobie z rosnącymi nierównościami, natomiast dług ogarnia całkiem dobrze. Ministerstwo Finansów jest instytucją długiego trwania. Ma ludzi, którzy od lat zajmują się długiem i wiedzą, jak poukładać zobowiązania. Zmieniają się ministrowie, a ta wiedza zostaje. System sprzedaży obligacji działa. W październiku wystawiono papiery za trzydzieści kilka miliardów złotych, a banki chciały kupić za około pięćdziesiąt. Nie widać problemu ze znalezieniem chętnych.

Mam natomiast duże zastrzeżenia do tego, jak rząd radzi sobie z ochroną zdrowia. To jeden z najważniejszych problemów również z punktu widzenia całej gospodarki i finansów publicznych.

Czyli znowu wracamy do lekarzy.

Do tego, za co płacimy. Jeśli dokładamy pieniądze do skostniałego systemu i przede wszystkim podbijamy koszty, to utrwalamy problem. Nie zwiększa się dostępność usług zdrowotnych, rosną ich koszty, czyli rząd finansuje inflację. Gdybyśmy potrafili zwiększyć liczbę dostępnych usług, rzeczywiście leczyć więcej ludzi, moglibyśmy zmienić także sytuację gospodarczą i fiskalną.

REKLAMA
Reklama

Przecież już któryś rok z rzędu we wrześniu szpitale pukają do NFZ, a przez NFZ do Ministerstwa Finansów: dajcie dodatkowe pieniądze, bo mamy nadwykonania, chcemy zrealizować więcej zabiegów i badań. Są konkretne usługi, które można sfinansować. I wtedy, kurde, pieniędzy nie ma. Rozumiesz? Kiedy realnie możemy więcej zrobić, makroekonomicznie zwiększyć poziom produkcji, pieniędzy nie ma. A kiedy możemy zwiększyć oszczędności najbogatszych lekarzy, jak najbardziej są. Totalnie bez sensu.

PiS ma problem z wotum nieufności dla rządu Tuska. Rozwój Plus już zrealizował „plan minimum”

A w całej gospodarce, mimo takiego deficytu, inflacja nie wystrzeliła. Dlaczego?

Konia z rzędem temu, kto wyjaśni niektórym naszym ekonomistom, jakim cudem możemy mieć któryś rok z rzędu deficyt na poziomie 7 proc. PKB bez wystrzału inflacji i zadłużenia zagranicznego. Zgodnie z ich teoriami powinniśmy już mieć wysoką inflację. Jeszcze parę lat temu sama propozycja zwiększenia deficytu do takiego poziomu wywołałaby panikę: napędzimy inflację, dług zagraniczny i wszystko się zawali. Nic takiego się nie dzieje. Dlaczego? Bo duża część deficytu napędza koniunkturę, a niemała – oszczędności sektora prywatnego. Pieniądze wydane na konsumpcję czy inwestycje zwiększają produkcję. Pozostała część deficytu jest efektem tego, że sektor prywatny nie jest tak chętny do wydawania.

REKLAMA
Reklama

Z tą opowieścią chciałbym się przebić. Pytanie, dlaczego przy takim deficycie inflacja nie wystrzeliła, jest fundamentalne. Nie możemy go ignorować i po prostu powtarzać, że deficyt powoduje inflację.

Ale z twojej wcześniejszej opowieści wynika, że potrzebujemy tak wielkiego deficytu także dlatego, że źle dzielimy pieniądze.

Tak. Gdyby większa część dochodów trafiała do ludzi, którzy chętniej je wydają, wzrósłby popyt, a wraz z nim wpływy podatkowe. Deficyt mógłby być niższy. Dlatego tak ważne są podział dochodów, podatki i to, co robimy w ochronie zdrowia.

***

Michał Możdżeń (1982) jest ekonomistą, adiunktem w Katedrze Polityk Publicznych Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, współzałożycielem Polskiej Sieci Ekonomii (PLSE).

REKLAMA
Reklama