Refleksja moralna jest fundamentem naszego życia, a nie doczepką. Pokazuje to debata nad pochówkiem zabójcy z Krakowa.
Po kolei.
Zło absolutne a współczucie
Deklaracja Łukasza Gibały, prezydenta Krakowa, w sprawie przekazania zwłok zamachowca „na cele naukowe” mądra nie była (ostatecznie po ciało zamachowca zgłosiła się najbliższa osoba – red.). Siłą rzeczy pokazywała ona, że władze przekazują ciało za karę. Fatalnie buduje to reputację dobrej przecież praktyki, już i tak raczej chłodno ocenianej przez opinię publiczną.
Inicjatywa, z przekąsem lub sprzeciwem komentowana często w mediach, by odprawić mszę świętą za duszę zamachowca, budziła sprzeciw zarazem słuszny i niesłuszny. Słuszny, ponieważ trąciła ta inicjatywa swego rodzaju premią za rozgłos. Rozgłos, niestety, biorący się z popełnionej zbrodni. Niesłuszny, ponieważ rzeczywiście w chrześcijaństwie los prawdopodobnie obłąkanego, a zatem nieszczęśliwego człowieka ma prawo poruszyć czyjeś wrażliwe, katolickie serce. Jest przy tym oczywiste, że byłoby lepiej zaczekać z taką inicjatywą, aż (o ile dojdzie do tego) wszystkie okoliczności sprawy zostaną objaśnione. Emocje i roztropność rzadko chodzą w parze i tak było w tym przypadku.
Krakowscy medycy odznaczeni. „Nie myśleliśmy o zagrożeniu, lecz o poszkodowanych”
Przy okazji populistycznej wypowiedzi Łukasza Gibały odezwało się sporo głosów właśnie w sprawie wrażliwości. Jak pisał Tomasz Terlikowski w WP: „Szacunek do zwłok zmarłych to jedna z fundamentalnych zasad naszej cywilizacji, a prawo do pochówku pozostaje jednym z absolutnie podstawowych praw związanych z nieutracalną godnością człowieka. Decyzja Łukasza Gibały, by nie przeprowadzić pochówku zamachowca z Krakowa, jest smutnym dowodem na to, że w naszej debacie publicznej zwycięża barbarzyński, sprzeczny ze źródłami naszej cywilizacji populizm”.
Czyżby? Właśnie że godność człowieka jest jak najbardziej utracalna. Zabójca niewinnych został potępiony nie ze względu na przejściowe rozgorączkowanie opinii publicznej, lecz dlatego, że absolutnie i bez uczonych rozważań potępiamy zabójców. Nie tylko zabójstwo, ale właśnie zabójców. Niech sobie mają jakieś, pewno niedostępne dla nas, wariackie uzasadnienie zbrodni. Nie obchodzi nas to, bo stajemy twardo po stronie ochrony potencjalnych ofiar, a nie, by tak powiedzieć, ochrony każdej ludzkiej istoty. Pan Bóg osądzi Michała, wiedząc o nim wszystko i wedle własnej woli. Bądź wola Twoja. Niemniej tu, na ziemi, mamy prawo do cząstkowego osądu na podstawie cząstkowej wiedzy. Ważniejsze jest dla nas wszystkich, aby w sprawie zła absolutnego, a tak chyba jednogłośnie oceniamy zamach w Krakowie, reagować zupełnie jednoznacznie. Co obejmuje także obojętność wobec losów zwłok zabójcy. A bierz je licho.
Msza za zamachowca w Krakowie. Bazylika Mariacka wydała oświadczenie
Nie każda surowość jest barbarzyństwem
Myślę, że rozumiem obawy Terlikowskiego i, jak się zdaje, szlachetnych komentatorów. Nasza cywilizacja jest pełna relatywizmu w fundamentalnych sprawach, podporządkowywania oczywistych, zdawałoby się, zasad przejściowym modom i, oczywiście, prymitywnemu egoizmowi w pięknych szatach „samorozwoju”. Prawo do pochówku jest faktycznie jedną z takich zasad fundamentalnych. Chociaż na przykład w Czechach rodziny zaskakująco często rezygnują z odebrania ciała zmarłych bliskich i powierzają ich pochówek władzom miejskim. W Polsce warto tej zasady bronić, co do tego zgoda. I warto nie popadać w populizm, tu też zgoda.
Jednoznaczne potępienie zbrodni i zbrodniarza wydaje się jednak zdrowym odruchem moralnym zaatakowanej społeczności, nawet jeżeli to potępienie obejmuje kwestię pochówku zamachowca.


