Reklama
Kraj

Państwo z tektury? Urzędy toną w problemach, a reformy od lat istnieją tylko na papierze

O sile państwa nie decydują deklaracje polityków, lecz sprawność jego instytucji. Jeśli urzędy odpowiedzialne za egzekwowanie prawa zmagają się z brakami kadrowymi, niskimi wynagrodzeniami i wieloletnimi zaniedbaniami, płaci za to całe społeczeństwo. Przypadek warszawskiego nadzoru budowlanego pokazuje, że Polska coraz bardziej odczuwa skutki odkładanej od dekad reformy administracji rządowej.

Małgorzata Ziółkowska
Opinia autorstwa: Małgorzata Ziółkowska
Dzisiaj 16:25
7 min
Polska administracja rządowa od lat czeka na kompleksową reformę, a urzędy zmagają się z niskimi pensjami, brakami kadrowymi i opieszałością (fot. Kanał Zero)

Prezes Najwyższej Izby Kontroli Mariusz Haładyj podczas Samorządowego Kongresu Finansowego w Sopocie w kwietniu 2026 r. powiedział, że „Bo państwo jest tak silne i tak sprawne, jak silne i sprawne są jego instytucje”. Państwo powinno być silne i sprawne, aby mogło zapewnić bezpieczeństwo obywatelom. Jego zapewnienie to jedna z podstawowych funkcji państwa. Dbanie o bezpieczeństwo obywateli nie należy jedynie do zadań Policji, wojska czy Straży Pożarnej. Faktyczny wpływ na bezpieczeństwo ludzi mają różne instytucje państwa, w tym urzędy administracji publicznej.

W przeddzień Święta Niepodległości w serwisie wyborcza.pl opublikowano artykuł Michała Wojtczuka zatytułowany „Pensje tak niskie, że pracownicy uciekają. Dlaczego ważny urząd w Warszawie stał się pośmiewiskiem?”. Autor opisuje sytuację warszawskiego Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego. Wśród przyczyn niesprawności urzędu wskazano kwestię niskich wynagrodzeń urzędników, brak wystarczającej liczby pracowników powodujący opieszałość w załatwianiu spraw czy wreszcie przepisy niepozwalające na skuteczne działanie.

Szczególnie uderzający jest fragment, w którym publicysta stwierdza, że „Działalność warszawskiego PINB była w 2020 r. kontrolowana przez Główny Urząd Nadzoru Budowlanego. Ocena wypadła negatywnie. Zarzucono mu powtarzającą się opieszałość i nieskuteczność oraz błędy merytoryczne poszczególnych pracowników. Sześć lat później trudno dostrzec znaczącą poprawę, przynajmniej jeśli chodzi o opieszałość”.

„Będą dostawały klapsy”. Ujawniamy: w ministerstwie już wcześniej obciążali Kołodziejczaka

REKLAMA
Reklama

Wszyscy o tym wiedzą

Opisane w artykule problemy nie dotyczą tylko warszawskiego nadzoru budowlanego. Zła sytuacja instytucji odpowiedzialnych za kontrolę przestrzegania prawa budowlanego w Polsce była przedmiotem interpelacji nr 11698 pani poseł Pauliny Matysiak z 11 sierpnia 2025 r. do ministra finansów i gospodarki w sprawie reformy organizacyjnej i finansowej systemu nadzoru budowlanego na poziomie powiatowym. Pani poseł w interpelacji wskazała, że „funkcjonowanie powiatowych inspektoratów nadzoru budowlanego (PINB) od wielu lat budzi zastrzeżenia natury organizacyjnej, prawnej i finansowej. Mimo że zadania wykonywane przez PINB stanowią realizację zadań z zakresu administracji rządowej, system ich finansowania, podległości służbowej oraz organizacji pracy od ponad dwudziestu lat pozostaje niespójny i niewydolny”.

W piśmie stwierdzono również, że „Wielokrotnie Najwyższa Izba Kontroli w swoich raportach (z 2006, 2013 czy 2019 roku) wskazywała na przewlekłość postępowań administracyjnych prowadzonych przez PINB, niską efektywność działań oraz niepełne wykorzystanie przysługujących im uprawnień nadzorczych i egzekucyjnych. Pomimo podejmowanych prób legislacyjnych jak dotąd nie wdrożono skutecznych rozwiązań systemowych”.

REKLAMA
Reklama

Działka za 10 milionów, bunt mieszkańców i sądowa batalia. Tak KAS buduje gigantyczny magazyn

W interpelacji pani poseł pytała m.in. o planowane przeprowadzenie reformy organizacyjnej i strukturalnej systemu nadzoru budowlanego na poziomie powiatowym. Z odpowiedzi udzielonej 10 września 2025 r. przez Tomasza Lewandowskiego, podsekretarza stanu w Ministerstwie Rozwoju i Technologii, wynika, że „Ministerstwo Rozwoju i Technologii wspólnie z Głównym Urzędem Nadzoru Budowlanego (…) prowadzi prace koncepcyjne nad reformą nadzoru budowlanego. Mają one zwiększyć efektywność i usprawnić funkcjonowanie organów nadzoru budowlanego oraz zapewnić lepsze warunki organizacyjne oraz kadrowe dla realizacji ustawowych zadań i obowiązków przez te organy. (…) Ze względu na wstępny etap ww. prac obecnie nie jest możliwe przedstawienie szczegółowych informacji w ww. zakresie”.

Artykuł Michała Wojtczuka opisujący problemy nadzoru budowlanego w Warszawie powstał ponad rok od udzielenia odpowiedzi na interpelację poselską. Niestety historia warszawskiego urzędu dowodzi, że „prace koncepcyjne nad reformą nadzoru budowlanego” są mocno spóźnione.

Państwo do reformy

Niestety nadzór budowlany, będący częścią administracji rządowej, nie jest jedynym obszarem wymagającym reform. Zaledwie 14 listopada 2026 r. Piotr Barejka na Portalu Zero opisał skargi pracowników Inspekcji Weterynaryjnej na „niskie pensje, niejasne przepisy, przeciążenie obowiązkami i braki kadrowe”. Te same negatywne zjawiska występują w dwóch różnych sferach działania państwa. Przypadki te jednoznacznie wskazują, że administracja rządowa mierzy się z systemowymi problemami.

REKLAMA
Reklama

Profesor Irena Lipowicz w wywiadzie opublikowanym 28 października 2026 r. na portalu Prawo.pl opowiadała Krzysztofowi Sobczakowi o potrzebie modernizacji administracji rządowej. Była Rzecznik Praw Obywatelskich przypomniała, że „gdy w 1999 roku zakończono drugi etap reformy samorządowej, premier Jerzy Buzek zapowiadał również szybką reformę administracji rządowej. To miało być logiczne dokończenie i zwieńczenie reformy państwa. Jednak różne zawirowania polityczne sprawiły, że ani tamten rząd, ani następne rządy nie zdecydowały się na reformę administracji rządowej”.

Brak działania to też działanie, które skutkuje obecną złą sytuacją urzędów. Warto podkreślić, że w przeszłości zdarzały się reformy poszczególnych obszarów administracji publicznej, takie jak zmiany w funkcjonowaniu administracji podatkowej, które doprowadziły do utworzenia w 2017 r. Krajowej Administracji Skarbowej.

Ponad połowa Polaków krytycznie ocenia relację TV Republika z Krakowa

Truizmem jest stwierdzenie, że państwo to system naczyń połączonych. Niesprawność jednego z obszarów jego działania wpływa na pozostałe. W artykule opisującym działalność warszawskiego Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego autor stwierdził, że „Strukturalna nieskuteczność nadzoru budowlanego w Warszawie jest jedną z najistotniejszych przeszkód w walce o ład przestrzenny, który, przynajmniej na poziomie deklaracji, jest dla stołecznego samorządu priorytetem”.

REKLAMA
Reklama

Sęk w tym, że ta „strukturalna nieskuteczność” pozwala na stawianie w Warszawie przez firmy reklamowe gigantycznych stelaży, które są samowolami budowlanymi. Jedna z takich samowoli, którą opisano w cytowanej publikacji, to „konstrukcja o rozmiarach dwupiętrowego domu”. Rządowe Centrum Bezpieczeństwa wielokrotnie nakazywało warszawiakom usuwanie przedmiotów z balkonów w związku z silnymi podmuchami wiatru. Czy nielegalnie postawiony „gigantyczny stelaż” nie stwarza większego zagrożenia dla mieszkańców dwumilionowego miasta niż doniczki pozostawione na balkonie? Efektem opieszałości rządzących w reformowaniu urzędów może być nie tylko naruszenie ładu przestrzennego.

Reset w Trybunale Konstytucyjnym dzieli Polaków. Jest nowy sondaż

Najsłabsze ogniwo

Polska administracja boryka się z wieloma problemami, które są efektem wieloletnich zaniedbań. W przytoczonym wywiadzie profesor Irena Lipowicz stwierdziła, że „Inne państwa reformują, mimo trudnych czasów, swoje administracje rządowe, a my zostajemy pod tym względem w tyle”. Przypadek warszawskiego nadzoru budowlanego czy Inspekcji Weterynaryjnej to gorzki dowód, że nasze państwo nie tylko zostało w tyle, ale już dawno się zatrzymało.

W ciągu blisko 30 ostatnich lat politycy co najwyżej gasili pożary wynikające z niesprawności poszczególnych instytucji. Dalsze odkładanie kompleksowych reform administracji tylko pogorszy sytuację. Jak mówi przysłowie, łańcuch jest tak silny, jak jego najsłabsze ogniwo. Każda organizacja, w tym państwo, jest tak silna, jak jej najsłabszy element. Problem w tym, że sytuacja wielu instytucji państwa jest tak zła, że nawet nie wiadomo, która z nich jest najsłabszym ogniwem.

Źródło: Zero.pl
Małgorzata Ziółkowska
Małgorzata ZiółkowskaWspółzałożycielka Fundacji Sprawne Państwo, była wieloletnia urzędniczka z doświadczeniem w pracy m.in. w ministerstwach, urzędach centralnych, wojewódzkich, Absolwentka Krajowej Szkoły Administracji Publicznej - autor zewnętrzny
REKLAMA
Reklama