Reklama
REKLAMA
Reklama

„Nigdy więcej grubej kreski”. Polityczna ofensywa Kaczyńskiego ws. TK

Reset w Trybunale Konstytucyjnym. Jarosław Kaczyński mówi o „grubej kresce”
Reset w Trybunale Konstytucyjnym. Jarosław Kaczyński mówi o „grubej kresce” (fot. Jarek Praszkiewicz / Leszek Szymański / PAP)
Dodaj do ulubionych źródeł w Google

„Grubą kreskę już raz w naszej historii przerabialiśmy… Jej negatywne skutki odczuwamy do dzisiaj” – napisał w serwisie X Jarosław Kaczyński. Prawo i Sprawiedliwość chce zmian w „prezydenckim” projekcie uchwały zakładającej reset w Trybunale Konstytucyjnym. Politolog prof. Bartłomiej Biskup tłumaczy, o co toczy się gra wokół reformy sądu konstytucyjnego.

  • Politycy Prawa i Sprawiedliwości, Rozwoju Plus, PSL, Konfederacji, Polski 2050, Razem, Konfederacji Korony Polskiej oraz Demokracji Bezpośredniej biorą udział w negocjacjach dotyczących „resetu” w Trybunale Konstytucyjnym.
  • Szczególnie aktywne medialnie jest Prawo i Sprawiedliwość – prezes ugrupowania Jarosław Kaczyński sprzeciwia się propozycji przejścia sędziów TK w stan spoczynku.
  • – Propozycje, o których słychać w mediach, to prawdopodobnie punkt wyjścia do dyskusji – mówi Zero.pl prof. Bartłomiej Biskup, politolog z Uniwersytetu Warszawskiego. Tłumaczy też, co politycy próbują ugrać podczas negocjacji.
  • Konstytucjonalista dr Kamil Stępniak przychylnie patrzy na działania zmierzające do wyjścia z impasu wokół TK. – Kluczowe jest stworzenie trwałych ram ustrojowych, które nie będą uzależniać bytu instytucji od bieżącej arytmetyki sejmowej” – zastrzega.

W Sejmie trwają konsultacje społeczne dotyczące projektu zmiany konstytucji i resetu w sprawie Trybunału Konstytucyjnego. To propozycja Polskiego Stronnictwa Ludowego, o której w środę dyskutowali z prezydentem Karolem Nawrockim liderzy Prawa i Sprawiedliwości, Rozwoju Plus, PSL, Konfederacji, Polski 2050, Razem, Konfederacji Korony Polskiej oraz Demokracji Bezpośredniej. Przedstawiciele Koalicji Obywatelskiej i Lewicy nie stawili się na spotkaniu.

Jak przekazał szef Kancelarii Prezydenta Zbigniew Bogucki, pierwotny projekt PSL został „mocno uzupełniony” o postulaty innych ugrupowań.

Czytaj również: Rozmowy w Pałacu Prezydenckim o Trybunale. „W ok. 70 proc. rozwiązań jesteśmy zgodni”

REKLAMA
Reklama

„Prezydencki” reset i głośne weto Kaczyńskiego

Propozycja ludowców zakładała wygaszenie kadencji obecnych sędziów TK, zgłoszenie kandydatów za zgodą prezydenta – to najdalej idąca zmiana – oraz jednorazowy wybór nowego, 15-osobowego składu większością trzech piątych głosów przez Zgromadzenie Narodowe – po pięciu sędziów na trzy, sześć i dziewięć lat. Z informacji TVN24 wynika, że dokument w podobnym kształcie był podstawą środowych konsultacji w Pałacu Prezydenckim. Dodatkowym negocjowanym teraz rozwiązaniem jest zasada ośmioletniej karencji dla polityków, którzy chcieliby zostać sędziami.

Jak przekonywał po spotkaniu Zbigniew Bogucki, powstał jeden wspólny projekt dotyczący Trybunału Konstytucyjnego. Według niego uczestnicy rozmów są zgodni „w około 70 proc.” w kwestii docelowych rozwiązań dla TK oraz „incydentalnych zmian, które pozwoliłyby zażegnać głęboki kryzys wokół Trybunału”.

W czwartek prezes PiS Jarosław Kaczyński ogłosił w serwisie X, że Trybunał Konstytucyjny „powinien wrócić do działalności zgodnej z prawem”. „Nie ma jednak przyzwolenia na tolerowanie łamania prawa, bezkarność i przywileje (uposażenia, immunitety) dla tych, którzy dopuścili się zamachu stanu” – napisał.

To aluzja do propozycji przeniesienia w stan spoczynku wszystkich aktualnych sędziów trybunału – również tych aktualnie kierujących tą instytucją. Kaczyński wyraźnie nie chce zrezygnować z rozliczenia dotychczasowej ich działalności w TK. „Grubą kreskę już raz w naszej historii przerabialiśmy… Jej negatywne skutki odczuwamy do dzisiaj” – napisał. W ocenie Kaczyńskiego propozycja resetu „byłaby do zaakceptowania” pod warunkiem zmiany rządu na „prezydencki rząd techniczny”.

Dlaczego PiS jest tak aktywne w sprawie TK?

– Propozycje, o których słychać w mediach, to prawdopodobnie punkt wyjścia do dyskusji – komentuje prof. Bartłomiej Biskup, politolog z Uniwersytetu Warszawskiego. – Politycy sprawdzają, na ile mogą sobie w tych negocjacjach pozwolić – wyjaśnia.

REKLAMA
Reklama

Jak zauważa, w krążących w mediach fragmentach uchwały nie ma przepisów wprost wzmacniających rolę prezydenta. – Oczywiście, jak to w negocjacjach: prezydent pewnie proponuje dla siebie trochę więcej, a parlamentarzyści się nie zgadzają i toczą się rozmowy – tłumaczy.

Pytany o donośne głosy z obozu Prawa i Sprawiedliwości sprzeciwiające się przejściu sędziów w stan spoczynku, Biskup zauważa, że w sporze wokół TK Prawo i Sprawiedliwość oraz Koalicja Obywatelska „najwięcej namieszały”. – Choć w pewnym momencie większy udział miało w tym PiS – zastrzega.

Zdaniem eksperta stawką jest uniknięcie rozliczeń oraz obrona własnej narracji.

– Chodzi o to, żeby postawić na swoim: żeby nikt do tego nie wracał, nie analizował, jak do tego doszło, i ewentualnie nie wyciągał odpowiedzialności politycznej – a może i prawnej – wobec tych, którzy tę sytuację spowodowali. PiS-owi zależy teraz na tym, żeby móc powiedzieć: „Mieliśmy rację i dobrze zrobiliśmy” – przekonuje politolog.

Czytaj również: To oni toczą spór. Kto jest kim w Trybunale Konstytucyjnym?

Przedwyborcza gra i instynkt samozachowawczy PSL

W opinii Bartłomieja Biskupa, zaangażowanie Polskiego Stronnictwa Ludowego w kwestię resetu i spotkania w Pałacu Prezydenckim wynikają z kalendarza wyborczego. – To wzmacnianie pozycji negocjacyjnej Polskiego Stronnictwa Ludowego na różnych frontach, w tym wzmacnianie pozycji w rządzie – przekonuje.

REKLAMA
Reklama

Jak zauważa, przed ludowcami stoją rozmowy i decyzje dotyczące formuły startu w kolejnych wyborach – samodzielnego bądź na wspólnych listach z Donaldem Tuskiem. Dialog prowadzony poza obozem władzy ma w tym kontekście zwiększać ich siłę przetargową. – Prezentują się jako partia z inicjatywą, mająca coś do powiedzenia – jako partia obrotowa, która potrafi rozmawiać także z innymi środowiskami politycznymi – podkreśla rozmówca Zero.pl.

Politolog nie uważa przy tym, aby wizyty w Pałacu Prezydenckim mogły zaszkodzić ludowcom w oczach ich własnego elektoratu. – Wyborcy PSL-u są pragmatyczni i przyzwyczajeni do tego, że partia po prostu uczestniczy w rządach, jeśli tylko się da – argumentuje. Zaangażowanie w wypracowanie rozwiązania przywracającego Trybunałowi funkcjonalność można odczytywać również jako działanie na rzecz sprawności instytucji państwa.

Czytaj również: Reset w Trybunale Konstytucyjnym dzieli Polaków. Jest nowy sondaż

Dyskusje polityków okiem konstytucjonalisty 

Zdaniem konstytucjonalisty dr. Kamila Stępniaka, poszukiwanie wyjścia z impasu wokół TK poprzez zmianę konstytucji zasługuje na aprobatę. – To właściwa płaszczyzna dla dyskusji o przebudowie modelu Trybunału Konstytucyjnego. Nie da się bowiem skutecznie rozwiązać kryzysu konstytucyjnego poprzez nieustanne poszukiwanie sposobów na obejście obowiązującej ustawy zasadniczej– podkreśla prawnik.

REKLAMA
Reklama

Za interesujący i pożądany postulat uznaje on również wprowadzenie wymogu kwalifikowanej większości przy wyborze sędziów TK. – Taki mechanizm zmuszałby do poszukiwania kompromisu parlamentarnego, choć jednocześnie wymagałby zabezpieczeń przed blokowaniem procedury wyborczej – zaznacza.

W ocenie konstytucjonalisty na rozważenie zasługuje także okres karencji politycznej. Ekspert podchodzi jednak z rezerwą do sztywnych ram czasowych. – Nie mam jednak przekonania, że osiem lat jest granicą, po której polityk nagle staje się niezależnym sędzią. Niezawisłości sędziowskiej nie można przecież utożsamiać wyłącznie z upływem czasu – zauważa.

Wątpliwości wokół roli prezydenta i alternatywa dla Sejmu

Dr. Kamila Stępniaka nie przekonuje jednak pomysł przyznania głowie państwa prawa uprzedniej zgody na kandydatów do Trybunału. Jak przypomina, zgodnie z obowiązującym art. 194 ust. 1 Konstytucji sędziów TK wybiera Sejm, a prezydent nie ma kompetencji do zatwierdzania tego wyboru. Choć model ten można zmienić w drodze nowelizacji ustawy zasadniczej, wymagałoby to znacznie szerszej refleksji ustrojowej.

– Nie chodzi wyłącznie o zasadę podziału władz, lecz także o konstrukcję kompetencji prezydenckich. Trzeba byłoby bowiem rozstrzygnąć, czy uprzednia zgoda prezydenta ma stanowić jego osobistą prerogatywę, niewymagającą kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów. Jeżeli taki byłby zamiar ustrojodawcy, należałoby odpowiednio zmodyfikować również art. 144 ust. 3 Konstytucji RP. W przeciwnym razie pojawiłby się dodatkowy problem udziału premiera w tej procedurze – wyjaśnia ekspert.

REKLAMA
Reklama

Prawnik ma również wątpliwości, czy wprowadzenie kolejnego ośrodka decyzyjnego rzeczywiście usprawniłoby proces wyłaniania sędziów.

– Doświadczenia ostatnich lat pokazują, że kohabitacja w polskich warunkach ustrojowych potrafi być wyjątkowo trudna. Możemy więc stworzyć mechanizm, który zamiast odpolityczniać Trybunał, stanie się kolejnym instrumentem politycznej blokady – ostrzega. Jako potencjalnie bardziej racjonalne rozwiązanie wskazuje włączenie w procedurę wyborczą Senatu oraz zagwarantowanie rzeczywistego, a nie wyłącznie opiniodawczego udziału środowisk prawniczych.

Spór o ślubowanie i uchwałę Sejmu

Niepokój prawnika budzi także propozycja rozróżniania sędziów Trybunału i osób wybranych przez Sejm, które nie złożyły ślubowania wobec prezydenta. W jego ocenie nowa regulacja mogłaby w ten sposób pośrednio utrwalić określoną interpretację dotychczasowego sporu dotyczącego prezydenckich kompetencji.

– Wciąż nierozwiązany jest problem ślubowania wobec prezydenta. Oprócz dodania go do konstytucji, przepis nadal nie wyznacza odpowiedniego terminu. Co więcej, nie zabezpiecza przed przedmiotowym wykorzystywaniem go przez piastuna organu – dodaje Kamil Stępniak.

Negatywną ocenę eksperta zyskuje również pomysł przyjęcia przez Sejm uchwały wzywającej do zawieszenia postępowań przed TK.

REKLAMA
Reklama

– Uchwała taka nie może wywołać skutku polegającego na wstrzymaniu wykonywania konstytucyjnych kompetencji Trybunału. Może być apelem politycznym, ale nie instrumentem prawnym, pozwalającym parlamentarzystom zawiesić działalność organu konstytucyjnego czy wywierającym wpływ na niezależny TK – ocenia.

– Nie możemy sprowadzać reformy Trybunału Konstytucyjnego wyłącznie do ponownego ustalenia, kto będzie miał wpływ na wybór jego sędziów. Jeżeli celem jest odbudowa niezależnego sądownictwa konstytucyjnego, to mechanizmy jego funkcjonowania muszą być odporne na zmianę układu politycznego – przekonuje. Jak podkreśla konstytucjonalista, kluczowe jest stworzenie trwałych ram ustrojowych, które nie będą uzależniać bytu instytucji od bieżącej arytmetyki sejmowej.

REKLAMA
Reklama