Kanclerz Niemiec Friedrich Merz chce, by Unia Europejska trzymała się obecnego, sztywnego kursu w sprawie systemu ETS. To wyraźny sygnał dla państw domagających się złagodzenia unijnych regulacji, w tym Polski. – Stanowisko Berlina nie jest dla nas zaskoczeniem – przekonuje rzecznik MSZ Maciej Wiewiór. – Mamy coraz więcej dowodów, że Rosjanie infiltrowali na różnych poziomach państwa niemieckie – twierdzi z kolei Przemysław Wipler z Konfederacji.
- Friedrich Merz w liście do Ursuli von der Leyen opowiedział się za utrzymaniem unijnego systemu ETS i odrzucił dalsze zmiany w ETS2. Wcześniej niemiecki kanclerz sygnalizował gotowość do rewizji lub opóźnienia niektórych rozwiązań. Obecnie prezentuje sztywny kurs.
- Polska chce głębokiej reformy ETS, większej puli bezpłatnych uprawnień dla przemysłu i rezygnacji z obowiązkowego wdrażania ETS2 przed 2030 r. – Niemcy mają pole do manewru, mogą ustąpić, my nie – mówi Zero.pl były wiceszef MSZ i poseł Nowej Lewicy Andrzej Szejna.
- – To w niemiecki przemysł przede wszystkim uderza ta Energiewende – polityka energetyczna, która coraz bardziej widzimy, że została wprowadzana w wyniku lobbingu Rosjan, spółek rosyjskich – mówi Zero.pl poseł Konfederacji Przemysław Wipler.
- Koszty uprawnień do emisji obciążają szczególnie energochłonne branże – m.in. stal, chemię, papier i cement. Cena uprawnień przekraczała ostatnio 90 euro za tonę CO₂. Kształt ETS i ETS2 powinien zostać uzgodniony do końca pierwszego kwartału przyszłego roku.
Unijny system handlu uprawnieniami do emisji, czyli ETS, ponownie stał się przedmiotem politycznego sporu w Europie. „Handelsblatt” ujawnił treść listu Friedricha Merza skierowanego do przewodniczącej Komisji Europejskiej Ursuli von der Leyen.
Niemiecki kanclerz podkreślił w nim, że Unia powinna zapewnić firmom przewidywalność w handlu emisjami. Określił ETS jako dobrze funkcjonujący mechanizm rynkowy, którego nie należy podważać.
Fragm. artykułu Handelsblatt. (fot. Handelsblatt)
Merz chce szybkiego zakończenia prac nad reformą systemu, ale nie popiera dalszego osłabiania jego podstaw. W jego ocenie przedsiębiorstwa z sektora energetycznego i przemysłowego podejmowały decyzje inwestycyjne w oparciu o określone sygnały cenowe dotyczące emisji CO₂. Zmiana reguł mogłaby więc podważyć ich plany i zaufanie do unijnej polityki.
Merz i sztywny kurs wobec ETS i ETS2
W liście kanclerz sprzeciwił się również kolejnym zmianom w ETS2. Chodzi o drugi system handlu emisjami, który ma objąć paliwa wykorzystywane w transporcie drogowym i ogrzewaniu budynków. Jego uruchomienie przesunięto już z 2027 na 2028 r.
To istotna zmiana tonu w porównaniu z wcześniejszymi sygnałami z Berlina. W lutym 2026 r., w czasie dyskusji o kosztach energii i konkurencyjności przemysłu, Merz dopuszczał możliwość rewizji lub opóźnienia niektórych elementów systemu. Niemcy znalazły się wówczas w gronie państw, których przywódcy sygnalizowali potrzebę ponownego przyjrzenia się ETS.
Komisja Europejska przedstawiła w lipcu 2026 r. propozycję ukierunkowanej reformy ETS, obejmującą m.in. zasady przydziału bezpłatnych uprawnień, mechanizmy rynkowe i wsparcie dekarbonizacji przemysłu.
Nadciąga drenaż portfeli. Polski rząd walczy o odroczenie ETS2
„Stanowisko Niemiec nie jest dla nas zaskoczeniem”
Polskie Ministerstwo Klimatu i Środowiska wskazywało w marcu 2026 r., że Warszawa chce zwiększenia puli bezpłatnych uprawnień dla przemysłu, dalszego wsparcia ciepłownictwa oraz większych środków na modernizację krajowych zakładów. Polska postuluje również rezygnację z obowiązkowego wdrażania ETS2 przed 2030 r., wzmocnienie zabezpieczeń przed spekulacjami na rynku uprawnień i ograniczenie kosztów ponoszonych przez przemysł obronny.
– Stanowisko Niemiec nie jest dla nas zaskoczeniem. My uważamy, że system ETS wymaga reformy. Naturalnym jest, że Państwa prowadzą swoją politykę w tym temacie i w Unii Europejskiej te poglądy się ucierają, na tym to polega. Na pewno będziemy przekonywać inne państwa do naszego stanowiska. – powiedział rzecznik MSZ Maciej Wiewiór.
Podobnie zdanie wyraził poseł Nowej Lewicy i były wiceminister spraw zagranicznych Andrzej Szejna. Zwrócił uwagę, że Niemcy przeprowadziły wcześniej duże inwestycje w odnawialne źródła energii i przestawiały gospodarkę na mniej emisyjne tory.
„Niemcy mogą ustąpić, my nie”
– W tej kwestii nasze interesy i nasze stanowisko pozostają w sprzeczności z interesami i stanowiskiem Niemiec – ocenił Szejna. Dodał, że Polska zbudowała koalicję państw popierających jej postulaty. – Będziemy starali się stanowisko Niemiec po prostu przełamać – mówił.
Zdaniem Szejny Niemcy mają większą możliwość ustępstw, z powodu potrzeb wynikających m.in z rozbudowy sektora zbrojeniowego i utrzymania bezpieczeństwa branży motoryzacyjnej.
– Niemcy mogą ustąpić, mają pole manewru, my nie – stwierdził były wiceszef MSZ.
Ostrzej stanowisko kanclerza Niemiec ocenia poseł PiS Przemysław Czarnek. Określił je jako „nieodpowiedzialne” i przekonywał, że utrzymanie ETS na obecnych zasadach może uderzyć w gospodarki rozwijające się i konkurujące z Niemcami, w tym w Polskę.
„Skończył się niemiecki sen”
– Niemiecka gospodarka jest w odwrocie, w dużym kryzysie. Skończył się niemiecki sen, a to, co obecnie jest prowadzone, to doraźne podporządkowanie polityki gospodarczej jedynie bieżącym potrzebom, chwilowemu interesowi – mówił Czarnek.
Unia łagodzi ETS tylko na papierze. Droższe będą prąd, ogrzewanie i wywóz śmieci
Według posła PiS utrzymanie obecnych zasad może krótkotrwale poprawić pozycję Niemiec kosztem ich konkurentów. – Nieodpowiedzialne, to mało powiedziane. Niemiecka gospodarka jest w odwrocie, w dużym kryzysie. Sama CDU też się kończy, jest wypierana przez AFD i mówię to bez jakiejś satysfakcji – dodał polityk.
Za to Przemysław Wipler nie widzi racjonalnego uzasadnienia dla stanowiska Merza, zwłaszcza w kontekście problemów niemieckiego przemysłu. W jego ocenie polityka energetyczna i wysokie ceny energii uderzają w europejską produkcję.
– Nie jest to racjonalne, przede wszystkim z punktu widzenia przeżywającej dramatyczne konwulsje i rozpad gospodarki niemieckiej – mówił poseł Konfederacji.
Merz reprezentuje wielkie fundusze?
– To w ich przemysł przede wszystkim uderza, ta Energiewende – polityka energetyczna, którą coraz bardziej widzimy, że została wprowadzana w wyniku lobbingu Rosjan, spółek rosyjskich i mamy coraz więcej dowodów, że Rosjanie infiltrowali na różnych poziomach państwa niemieckie, począwszy od byłego szefa wywiadu, służb specjalnych przez różnego rodzaju NGO-sy, organizacje pozarządowe, które wpływały na stanowienie polityki – dodał polityk.
Wipler zwracał uwagę na sytuację przedsiębiorstw energochłonnych i branży motoryzacyjnej.
– Czytałem różne komentarze, też w prasie niemieckiej dotyczące tego zagadnienia. Niektórzy mówią, że pan kanclerz Merz wcześniej pracował w obsłudze dużych globalnych funduszy, które zarabiają na tych wszystkich różnych zabawach w transformację energetyczną. Włożyły w to ciężkie miliardy i te podmioty przygotowywały się długofalowo i długofalowo zarabiają na tych zmianach energetycznych – mówił parlamentarzysta.
Poseł wskazywał też na różnice między państwami: Francja, dysponująca dużym udziałem energetyki jądrowej, ma jego zdaniem inną pozycję niż Niemcy, które zrezygnowały z atomu i ograniczyły wykorzystanie węgla, a wcześniej mocno postawiły na rosyjski gaz. To właśnie z perspektywy „niskoemisyjnej” Francji – zdaniem Wiplera – niemiecki ruch byłby bardziej racjonalny niż decyzje Berlina.
ETS podnosi koszty produkcji. Przemysł alarmuje
Mechanizm ETS ma zachęcać do ograniczania emisji i inwestowania w czystsze technologie. Im mniej dostępnych uprawnień, tym większa może być presja na wzrost ich cen. Dla przedsiębiorstw energochłonnych oznacza to dodatkowy koszt, który może być szczególnie dotkliwy, gdy równocześnie zmagają się z drogą energią, słabym popytem i konkurencją producentów spoza Unii.
Cena uprawnień do emisji wynosiła ostatnio ok. 88 euro za tonę, a na początku listopada chwilowo przekraczała 90 euro. W ubiegłym r. średnia cena wynosiła niespełna 74 euro. Dla części zakładów z branż stalowej, chemicznej i papierniczej rosnące koszty mogą stać się kwestią przetrwania. Przemysł alarmuje, że nakładanie kolejnych obciążeń w czasie wysokich cen energii i globalnej konkurencji może prowadzić do ograniczania produkcji, przenoszenia jej poza Europę lub zamykania zakładów.
Problem dotyczy również Polski. Szczególnie narażone są sektory, w których produkcja wymaga dużych ilości energii i wiąże się z wysokimi emisjami – m.in. hutnictwo, chemia, cement, papiernictwo i nawozy. Temat ETS i protest przeciw ETS2 pojawił się nawet na transparentach uczestników marszu 11 listopada.
Polski rząd wskazuje właśnie na ryzyko utraty konkurencyjności i tzw. ucieczki emisji. To sytuacja, w której produkcja przenosi się do państw o łagodniejszych restrykcjach klimatycznych. Emisje nie znikają – zmienia się jedynie miejsce ich powstawania, a europejskie zakłady tracą rynek i miejsca pracy.
Koalicja niechętnych ETS i ETS2
Wśród państw krytycznych wobec obecnych rozwiązań są m.in. Włochy i Czechy. Ten kurs wspierają również Słowacja, Bułgaria, Estonia i Rumunia. We wrześniu państwa członkowskie uzgodniły rozwiązanie mające zwiększyć pulę bezpłatnych uprawnień dla części energochłonnych sektorów w latach 2026–2030. Według szacunków Komisji ma to przynieść tym branżom około 6 mld euro oszczędności. Nie zakończyło to jednak sporu o kształt całej reformy.
Czas się kurczy
Jak ustaliliśmy ze źródeł zbliżonych do Ministerstwa Klimatu i Środowiska, najbliższym ważnym punktem w kalendarzu rozmów o ETS będzie posiedzenie Komisji Ochrony Środowiska, Klimatu i Bezpieczeństwa Żywności (ENVI) w Parlamencie Europejskim , zaplanowane na 10–11 grudnia 2026 r. To spotkanie ministrów odpowiedzialnych za sprawy środowiskowe w państwach członkowskich. Temat systemu handlu emisjami ma być tam ponownie poruszony. Będzie to ostatnie posiedzenie przed objęciem prezydencji przez Litwę.
Polska prowadzi rozmowy zarówno w sprawie ETS1, jak i ETS2. Według naszych ustaleń Warszawa chce, by rewizja pierwszego systemu poszła jak najdalej w kierunku ochrony europejskiego przemysłu.
Sprawa ma być również podjęta na najbliższym posiedzeniu Grupy Wyszehradzkiej. W przypadku ETS2 polski postulat obejmuje możliwie największe odsunięcie wejścia regulacji w życie, a także wprowadzenie dobrowolności lub opcjonalności jej stosowania przez państwa, które nie będą chciały uruchamiać systemu na dotychczasowych zasadach.
