Nad Arktyką dochodzi obecnie do zjawiska bez precedensu w historii współczesnych pomiarów meteorologicznych. Wir polarny – potężny układ niskiego ciśnienia odpowiadający za zimową cyrkulację powietrza na półkuli północnej – ulega gwałtownemu załamaniu o około trzy tygodnie wcześniej niż dotychczas notowano. Choć z perspektywy Europy taki scenariusz kojarzy się zazwyczaj z falą siarczystych mrozów i obfitych opadów śniegu, w sezonie 2026/2027 sytuację komplikuje inny globalny gracz: potężne zjawisko Super El Niño.
- W stratosferze nad Arktyką doszło do najwcześniejszego w historii pomiarów odwrócenia kierunku wiatrów i rozpadu wiru polarnego.
- Eksperci analizujący modele klimatyczne wskazują, że zaburzenia mogą sprowadzić do Europy fale mrozów i opady śniegu już w grudniu, a w styczniu zmienić rozkład temperatur na kontynencie.
- Ostateczny kształt zimy 2026/2027 pozostaje otwarty, ponieważ arktyczne uderzenia chłodu będą nieustannie blokowane i łagodzone przez cieplejsze masy powietrza napędzane przez zjawisko Super El Niño.
Jak informuje portal Severe-weather.eu, aby zrozumieć, co dzieje się obecnie w atmosferze, warto wyobrazić sobie wir polarny jako gigantyczną, wirującą ścianę mroźnego powietrza, która rozciąga się od powierzchni Ziemi aż po stratosferę, na wysokość przekraczającą 50 km. Cyrkulacja ta składa się z dwóch głównych warstw: dolnej, w której kształtują się codzienne zjawiska pogodowe, oraz górnej.
Wir polarny ulega rozpadowi. Co to oznacza?
Gdy wir polarny jest silny i stabilny, działa niczym szczelna bariera. Wieje wówczas silny wiatr zachodni, który więzi lodowate masy powietrza bezpośrednio nad biegunem północnym. W efekcie w Europie oraz Ameryce Północnej panują zazwyczaj łagodniejsze, bardziej stabilne warunki zimowe. Sytuacja zmienia się diametralnie, gdy dochodzi do nagłego ocieplenia stratosferycznego (ang. Sudden Stratospheric Warming, SSW).
Pogoda IMGW na zimę 2026/2027. Anomalie w prognozach mogą zaskoczyć
Właśnie z takim procesem mamy obecnie do czynienia. Jak podaje Severe-weather.eu, w stratosferze, na wysokości około 30 km temperatura wzrosła o około 28 st. C powyżej normy wieloletniej dla pierwszej połowy listopada. Tak gwałtowny skok temperatury i ciśnienia destabilizuje wir, wypychając go znad bieguna i prowadząc do jego deformacji.
Kluczowym wskaźnikiem załamania jest kierunek wiatru w środkowej stratosferze – z tradycyjnego, silnego kierunku zachodniego, wiatry wyhamowały niemal do zera, by ostatecznie odwrócić swój kierunek na wschodni. Zarówno europejskie modele ECMWF, jak i amerykańskie GEFS potwierdzają, że to najwcześniejsze pełne odwrócenie wiatrów w historii obserwacji. Choć cyrkulacja w stratosferze powinna zacząć się odbudowywać już w drugiej połowie listopada, sam impuls został już wysłany w niższe partie atmosfery.
Starcie gigantów. Wczesne SSW kontra Super El Niño
Zjawisko SSW nie gwarantuje automatycznie ataku zimy w każdym zakątku półkuli północnej, ponieważ jego wpływ musi przebić się przez inne globalne mechanizmy klimatyczne. W sezonie 2026/2027 dominującą siłą na Ziemi jest najsilniejsze od dekad zjawisko Super El Niño na Pacyfiku.
Pijesz dwie lub trzy kawy dziennie? Naukowcy sprawdzili, co dzieje się z sercem
Ponieważ w dotychczasowej historii pomiarów nigdy nie zaobserwowano rozpadu wiru polarnego na początku listopada, meteorolodzy sięgnęli po zaawansowane symulacje klimatyczne. Przeanalizowano tysiące możliwych scenariuszy sezonów zimowych, wyłaniając 21 przypadków, w których wczesny rozpad wiru zbiegł się z silnym El Niño. Pozwoliło to wyizolować „czyste trendy”, jakie samo załamanie wiru próbuje narzucić pogodzie na przełomie roku.
Prognozy i scenariusze dla Europy: Od grudniowego chłodu po styczniowy zwrot
Z perspektywy Europy wyniki tych analiz są niezwykle interesujące. Wskazują one, że pierwsze echa zaburzeń w stratosferze mogą być widoczne już pod koniec listopada. Prognozy długoterminowe sugerują wówczas powstanie układu wysokiego ciśnienia nad południowo-zachodnią częścią kontynentu oraz rozległej strefy niżowej na północnym wschodzie. Taki rozkład ciśnienia sprzyja napływowi chłodniejszego powietrza i opadom śniegu we wschodniej Europie, podczas gdy reszta kontynentu powinna pozostać cieplejsza i bardziej sucha niż wynikałoby to z normy.
Znacznie wyraźniej trend wynikający z rozpadu wiru polarnego rysuje się w symulacjach na grudzień. W tym miesiącu anomalie ciśnienia (wyż na zachodzie i niż na północy oraz wschodzie Europy) otwierają korytarz dla spływu arktycznego powietrza z północy w głąb kontynentu. W standardowych warunkach taki układ baryczny często prowadzi do wystąpienia zjawiska określanego mianem „bestii ze wschodu”, niosącego siarczyste mrozy.
Symulacje dla grudnia pokazują ujemne anomalie temperatury na przeważającym obszarze Europy oraz zwiększone szanse na opady śniegu niemal na całym kontynencie, z wyłączeniem jego północnych i północno-wschodnich krańców.
Ciekawy zwrot akcji widać natomiast w danych dotyczących stycznia. Zgodnie z wyizolowanym sygnałem SSW, rozkład temperatur nad Europą ulega wówczas odwróceniu. Strefa ujemnych anomalii termicznych przesuwa się nad zachodnią, północną oraz północno-centralną część kontynentu, podczas gdy na wschodzie zaczyna dominować cieplejsze powietrze. Północny napływ chłodnych mas powietrza, zderzając się z wilgocią znad Atlantyku i Morza Śródziemnego, może w takim scenariuszu przynieść obfite opady śniegu na zachodzie, północnym-zachodzie i w centrum Europy.
Czego spodziewać się w rzeczywistości?
Severe-weather.eu podkreśla jednak, że mapy sygnałów SSW nie są bezpośrednią prognozą pogody, lecz pokazują jedynie kierunek, w którym rozpad wiru polarnego próbuje pchnąć atmosferę. Ostateczny przebieg zimy 2026/2027 w Europie będzie wypadkową przeciągania liny między osłabionym wirem polarnym a potężnym Super El Niño.
W praktyce oznacza to, że globalne ocieplenie związane z El Niño może częściowo maskować lub łagodzić zimowe uderzenia chłodu wywołane przez SSW.
Nawet jeśli listopadowy rozpad wiru zdoła przełamać łagodną cyrkulację i sprowadzić do Europy epizody prawdziwej, śnieżnej i mroźnej zimy w grudniu lub styczniu, będą one nieustannie ścierać się z napływem cieplejszych mas powietrza napędzanych przez rekordowo ciepły Pacyfik. Nadchodzące tygodnie pokażą, która z tych potężnych sił natury zdoła zdominować pogodę na naszym kontynencie.
Obejrzyj także: