Pod Warszawą, na granicy Lesznowoli i Magdalenki, działa Panoptikum – centrum kompetencji dla muzeów. To pierwszy w Polsce dzielony magazyn muzealiów, z którego skorzystają placówki z całego kraju, w tym Wawel.
- Panoptikum to oddział Narodowego Instytutu Muzeów – budynek o powierzchni 21 tys. m² na 18-hektarowej działce, wart blisko 200 mln zł.
- Obiekt łączy magazyny muzealne, pracownie konserwatorskie i digitalizacyjne z przestrzenią edukacyjno-konferencyjną, zaprojektowaną zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju.
- W kwietniu 2026 r. otwarto tereny zielone wokół obiektu – z parkiem i strefą aktywności dla mieszkańców gminy Lesznowola.
Polskie muzea od lat mierzyły się z tym samym problemem: brakiem miejsca. Zbiory rosły szybciej niż możliwości ich przechowywania, a niewiele placówek stać było na budowę własnych, nowoczesnych magazynów spełniających normy konserwatorskie. Odpowiedzią na ten problem ma być Panoptikum – inwestycja realizowana przez Narodowy Instytut Muzeów w gminie Lesznowola pod Warszawą.
Pomysł narodził się w 2016 r. w Departamencie Dziedzictwa Kulturowego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wzorem stały się rozwiązania funkcjonujące od lat w Danii, Holandii czy Finlandii, gdzie muzea korzystają ze wspólnej, scentralizowanej infrastruktury magazynowej. W Polsce byłoby to rozwiązanie pionierskie – dotąd praktycznie każde muzeum radziło sobie z problemem przechowywania zbiorów samodzielnie.
Siedziba Panoptikum – centrum kompetencji dla muzeów, oddziału Narodowego Instytutu Muzeów. To nowoczesna przestrzeni do magazynowania, konserwacji i digitalizacji dzieł sztuki. (fot. Albert Zawada / PAP)
Budynek na miarę potrzeb całego kraju
Skala przedsięwzięcia robi wrażenie. Panoptikum powstało na 18-hektarowej działce należącej do Skarbu Państwa, nieodpłatnie przekazanej przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Sam budynek zajmuje około 21 tys. metrów kwadratowych, a koszt inwestycji zbliża się do 200 mln zł. Został doceniony przez ekspertów – trafił do finału konkursu „Modernizacja Roku & Budowa XXI wieku”
W środku znajdą się nowoczesne, jedno- i dwupoziomowe magazyny przystosowane do różnorodnego składowania zbiorów, pomieszczenia do przyjmowania i wydawania obiektów, a także w pełni wyposażone pracownie konserwatorskie, fotograficzne i digitalizacyjne. Uzupełnieniem będzie przestrzeń edukacyjno-konferencyjna oraz administracyjna. Z infrastruktury skorzystają muzea z całej Polski – wśród partnerów projektu wymienia się między innymi Zamek Królewski na Wawelu oraz muzea narodowe w Gdańsku i Poznaniu.
Zielona inwestycja z myślą o mieszkańcach
Twórcy Panoptikum podkreślają, że budynek ma być przyjazny środowisku. Na terenie inwestycji znalazły się budki lęgowe dla ptaków i hotele dla owadów, a energochłonność obiektu ograniczono dzięki pompom ciepła, panelom fotowoltaicznym na dachu i systemowi wykorzystania wody deszczowej.
Co istotne, Panoptikum nie ma być miejscem zamkniętym wyłącznie dla specjalistów. Władze gminy Lesznowola od początku podkreślały, że w bezpośrednim sąsiedzictwie budynku powstanie ogólnodostępna zielona przestrzeń: park, plac zabaw i ścieżki spacerowe. W kwietniu 2026 r. odbył się piknik z okazji otwarcia tych terenów – z wykładem o kulisach pracy muzealników, koncertami, grami rodzinnymi i sesją jogi na trawie.