Znamy kandydatów ubiegających się o stanowisko następcy Antonio Guterresa, szefa Organizacji Narodów Zjednoczonych. Obserwatorzy twierdzą, że trudno wskazać głównego faworyta w tych wyborach, zwłaszcza biorąc pod uwagę sprzeczne interesy krajów z tzw. Wielkiej Piątki, czyli m.in. USA, Rosji i Chin.
- Wśród faworytów do objęcia stanowiska szefa ONZ najczęściej jest wymieniane nazwisko Argentyńczyka Rafaela Grossiego, obecnego szefa agencji ONZ ds. kontroli jądrowej.
- Grossi jest jednym z kandydatów na to stanowisko obok Michelle Bachelet z Chile, Marii Fernandy Espinosa z Ekwadoru, Rebeki Grynspan z Kostaryki, Carolyn Rodrigues-Birkett z Gujany oraz Macky'ego Salla z Senegalu.
- By kandydat na sekretarza generalnego ONZ został wybrany na to stanowisko, musi m.in. uzyskać wymagane dziewięć głosów w 15-osobowej Radzie Bezpieczeństwa.
Kontrolę nad wyborem nowego sekretarza generalnego ONZ mają Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Chiny, Francja i Rosja. Państwa te stanowią tzw. Stałą Piątkę (P5) Rady Bezpieczeństwa ONZ.
Najważniejszym instrumentem w rękach P5 jest prawo weta. Każdy z pięciu stałych członków może samodzielnie zablokować dowolną nienormatywną rezolucję Rady Bezpieczeństwa, nawet jeśli pozostałe 14 państw zasiadających w Radzie (oraz reszta świata) głosuje „za”. Niezgodność interesów choćby jednego z tych państw blokuje możliwość wysłania misji pokojowej, nałożenia sankcji czy oficjalnego potępienia agresji.
Kandydata na stanowisko sekretarza generalnego ONZ rekomenduje Rada Bezpieczeństwa, co oznacza, że każdy ze stałych członków może zawetować nieprzychylną mu osobę.
Obecny sekretarz generalny ONZ, Portugalczyk Antonio Guterres pełni tę funkcję od stycznia 2017 r. Wcześniej Organizacją rządził Koreańczyk Ban Ki-moon.
Wybory na szefa ONZ. Lista kandydatów
Wśród kandydatów na nowego sekretarza generalnego ONZ jest Michelle Bachelet. To chilijska socjalistka torturowana przez reżim Augusto Pinocheta. W 2006 r. została pierwszą kobietą pełniącą urząd prezydenta w swoim kraju.
Następnie objęła stanowisko wysokiej komisarz ONZ ds. praw człowieka. W czasie, gdy pełniła tę funkcję, Chiny krytykowały Bachelet za zgłaszanie nadużyć ze strony Pekinu wobec mniejszości ujgurskiej w tym kraju.
W głosowaniu na sekretarza generalnego ONZ Bachelet dostanie poparcie Meksyku i Brazylii. Chile, kraj, z którego pochodzi, wycofało swoje poparcie po objęciu urzędu przez prezydenta Jose Antonio Kasta. Stany Zjednoczone krytykowały ją zwłaszcza za poparcie dla prawa do aborcji.
Paraliż w polskiej dyplomacji? Były ambasador: szkodzi to naszym interesom
ONZ. Była minister w Ekwadorze wśród kandydatek
Maria Fernanda Espinosa, była minister spraw zagranicznych Ekwadoru, określiła Organizację Narodów Zjednoczonych jako jedyną uniwersalną platformę służącą do radzenia sobie ze wspólnymi wyzwaniami ludzkości. Działaczka opowiada się również za głębszą reformą tej światowej organizacji.
61-latka, która pełniła wcześniej funkcję przewodniczącej Zgromadzenia Ogólnego ONZ, zaproponowała stworzenie systemu „wczesnego ostrzegania” służącego do wykrywania i sygnalizowania oznak zbliżającego się konfliktu.
Kandydaturę Espinosy poparła Antigua i Barbuda, ale nie jej własny kraj.
ONZ. Wybory na sekretarza generalnego. Argentyńczyk jednym z faworytów
Kolejny kandydat, Rafael Grossi, 65-letni argentyński dyplomata z wieloletnim stażem, stoi na czele Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej od 2019 r. Interweniował on m.in. w sporze dotyczącym irańskiego programu jądrowego, a także rosyjskiej okupacji ukraińskiej elektrowni jądrowej w Zaporożu.
Nie zrezygnował ze stanowiska, aby ubiegać się o funkcję sekretarza generalnego, twierdząc, że byłoby to „zaniedbaniem obowiązków”.
Niektórzy obserwatorzy twierdzą, że coraz bardziej zdecydowanie domaga się reformy ONZ i uważa, że sekretarz generalny ONZ powinien przyjąć bardziej aktywne podejście.
Wybory w ONZ. Działaczka, która interweniowała po ataku Rosji na Ukrainę
Rebeca Grynspan, była wiceprezydent Kostaryki, stoi na czele UNCTAD, organu ONZ ds. handlu i rozwoju. By ubiegać się o stanowiska szefa Organizacji, wzięła urlop od pełnionych obowiązków.
Jak podały media, w 2022 roku Grynspan dokonała „dyplomatycznego wyczynu”, pośrednicząc w zawarciu Inicjatywy zbożowej na Morzu Czarnym między Moskwą a Kijowem, która umożliwiła eksport zboża po rosyjskiej inwazji.
70-latka przy ubieganiu się o stanowisko szefa ONZ eksponuje swoją historię: jest córką żydowskich rodziców, którzy, jak twierdzi, „ledwo przeżyli” Holokaust, zanim wyemigrowali do Kostaryki.
Kolejną kandydatką jest Carolyn Rodrigues-Birkett, 52-letnia była minister spraw zagranicznych Gujany, pełniąca obecnie funkcję ambasadorki swojego kraju przy ONZ.
W trakcie kampanii przedwyborczej Rodrigues-Birkett twierdziła, że Organizacja Narodów Zjednoczonych musi odzyskać swoją „wiarygodność” na arenie międzynarodowej. „ONZ jest oceniana przez pryzmat pokoju i bezpieczeństwa. Jednak jej działalność wykracza daleko poza te kwestie i przynosi efekty w wielu, wielu obszarach – w zakresie rozwoju i praw człowieka” – powiedziała.
Macky Sall to z kolei jedyny kandydat na szefa ONZ spoza Ameryki Łacińskiej, skąd zgodnie z tradycją powinien pochodzić przyszły sekretarz generalny Organizacji.
Jego kandydaturę zaproponowało Burundi, które obecnie przewodniczy Unii Afrykańskiej. Sall w tym tygodniu uzyskał w końcu poparcie swojego kraju.
Wybory szefa ONZ. Zaprzysiężenie na początku przyszłego roku
Wybór nowego Sekretarza Generalnego ONZ odbywa się w 2026 r., a zwycięzca obejmie urząd 1 stycznia 2027 r. (po zakończeniu drugiej kadencji António Guterresa z końcem grudnia 2026 r.)
Procedura nie trwa jednego dnia: od lipca 2026 r. Rada Bezpieczeństwa rozpoczyna tzw. głosowania sondażowe (straw polls). To na tym etapie Piątka (P5) może użyć prawa weta wobec nieprzychylnych kandydatur.
Jesienią 2026 r. Rada Bezpieczeństwa przyjmie rezolucję wskazującą jednego wybranego kandydata, a Zgromadzenie Ogólne ONZ formalnie zatwierdza wybraną osobę w głosowaniu. Zazwyczaj ma to miejsce między październikiem a listopadem. 1 stycznia 2027 r. odbędzie się zaprzysiężenie i rozpoczęcie pięcioletniej kadencji nowego Sekretarza Generalnego ONZ.