
Wyjątkowe, czwartkowe spotkanie Donalda Trumpa, Xi Jinpinga i Władimira Putina może stać się kolejnym symbolem marginalizacji Europy. – To przypomina formułę niesławnej pamięci spotkania monachijskiego z 1938 roku – ocenia w rozmowie z Zero.pl prof. Przemysław Żurawski vel Grajewski. Wskazuje też na interesy, które każdy z trzech przywódców może próbować realizować w Chinach.
- Prof. Przemysław Żurawski vel Grajewski porównuje planowane spotkanie Trumpa, Xi i Putina do konferencji monachijskiej z 1938 r. ze względu na brak Ukrainy i w ogóle Europy przy stole.
- Zdaniem eksperta Chiny mogą być zainteresowane przedłużaniem wojny, która osłabia zarówno Rosję, jak i Zachód.
- Spotkanie może być również próbą pokazania Trumpowi, że porozumienie z Moskwą i oderwanie jej od Pekinu jest mało realistyczne.
- Politolog zwraca uwagę na postępującą marginalizację Europy i brak jej przedstawicieli w rozmowach trzech mocarstw.
W czwartek, 19 listopada, Donald Trump, Xi Jinping i Władimir Putin mają spotkać się w chińskim Shenzhen. Już sam skład tego spotkania przyciąga uwagę. Przy jednym stole zasiądą przywódcy trzech mocarstw, których decyzje mają ogromny wpływ na światowe bezpieczeństwo. Nie będzie jednak przedstawiciela Ukrainy – państwa, którego przyszłość pozostaje jednym z najważniejszych problemów europejskiej polityki.
„To przypomina formułę spotkania monachijskiego”
To właśnie ten aspekt najmocniej niepokoi prof. Przemysława Żurawskiego vel Grajewskiego, politologa i eksperta ds. bezpieczeństwa międzynarodowego. W rozmowie z Zero.pl porównuje planowany format do konferencji monachijskiej z 1938 r.
Kulisy negocjacji w Abu Zabi. Rosja z absurdalnymi żądaniami
– To przypomina formułę spotkania monachijskiego z 1938 r., niesławnej pamięci – innymi słowy bez udziału samych zainteresowanych, czyli Ukraińców, którzy nie mają powodu, żeby się na cokolwiek godzić w tej sytuacji – mówi ekspert.
Oficjalnie przekazano, że temat Ukrainy nie miał być poruszony a trzej przywódcy mają rozmawiać o zmniejszaniu arsenału nuklearnego i Iranie. – O czym będą rozmawiać to zobaczymy, dlatego że pamiętamy jak Trump pojechał do Hanoi w czasie swojej pierwszej prezydentury. Mieli wówczas rozmawiać o broni nuklearnej Korei Północnej, a rozmawiali o skali finansowania manewrów amerykańsko-południowo-koreańskich przez Koreę Południową – mówi prof. Żurawski vel Grajewski.
– Sądzę, że jest mało prawdopodobne, żeby przy takim spotkaniu z udziałem Rosji nie padły jakieś kwestie dotyczące wojny na Ukrainie – dodaje ekspert.
Chiny mogą chcieć, by wojna trwała
Ekspert Zero.pl zwraca uwagę, że trzej przywódcy mogą przyjechać do Shenzhen z zupełnie różnymi kalkulacjami. Szczególnie interesująco przedstawia się jego interpretacja chińskich interesów.
Zdaniem politologa Pekin niekoniecznie musi być zainteresowany szybkim zakończeniem wojny rosyjsko-ukraińskiej. Konflikt przynosi Chinom korzyści strategiczne, nawet jeśli nie są one jego bezpośrednim uczestnikiem.
– Dla Chin jest to okazja do podtrzymania konfliktu, który zużywa zarówno zasoby Rosji, co ją osłabia, uzależniając od Chin, jak i zasoby Zachodu, w tym Stanów Zjednoczonych, w czym Chiny są zainteresowane – analizuje ekspert.
W tej logice przedłużająca się wojna jest dla Pekinu wygodnym scenariuszem. – Z punktu widzenia Chin ta wojna powinna trwać bez rozstrzygnięcia – ocenia Żurawski vel Grajewski.
Otoczenie Trumpa chce ostudzić jego oczekiwania?
Politolog dostrzega również możliwy drugi wymiar spotkania. Jego zdaniem część amerykańskiego otoczenia prezydenta może traktować rozmowy jako okazję do skorygowania założeń Trumpa dotyczących Rosji.
Chodzi przede wszystkim o pomysł poprawy relacji z Moskwą i odciągnięcia jej od Pekinu. Taki scenariusz miałby pozwolić Stanom Zjednoczonym ograniczyć zaangażowanie w Europie i skoncentrować większe zasoby na rywalizacji z Chinami.
Ukraina w NATO a Polska z bazą USA? Sobkowiak-Czarnecka o decyzjach Trumpa
– Myślę, że jest to instrument zademonstrowania prezydentowi Trumpowi, że koncepcja oderwania Rosji od Chin jest nierealistyczna, a żądania rosyjskie są nieakceptowalne – mówi ekspert.
W jego ocenie może to być próba przekonania amerykańskiego prezydenta, że liczenie na szybkie porozumienie z Kremlem jest myśleniem życzeniowym. Celować w tym miałyby osoby „lepiej zorientowane w polityce”, jak wiceprezydent J.D. Vance.
Putin ma natomiast własny cel: pokazać, że Rosja nie jest osamotniona, a jej relacje z Chinami pozostają bliskie. Spotkanie z Trumpem i Xi może być dla niego także okazją do demonstracji rosyjskich żądań i przypomnienia, że Kreml chce być traktowany jako jeden z głównych rozgrywających światowej polityki.
Europa poza stołem. „Kto nie ma siły wojskowej, ten się nie liczy”
Ekspert wskazuje na jeszcze jeden wątek, którego konsekwencją jest spotkanie przywódców w takim formacie: postępująca marginalizacja Europy. W spotkaniu zabraknie przedstawiciela Unii Europejskiej ani wspólnej delegacji europejskiej. Zdaniem Żurawskiego vel Grajewskiego nie jest to przypadek, lecz element szerszego problemu.
Politolog przekonuje, że Rosja od rozpadu Związku Sowieckiego traktuje Europę z lekceważeniem. W jego ocenie Moskwa znacznie większą wagę przywiązuje do realnej siły militarnej niż do deklaracji politycznych i potencjału gospodarczego.
– Kto nie ma siły wojskowej, ten się nie liczy – streszcza tę logikę ekspert.
Przywołuje przy tym przykłady ograniczonych możliwości europejskich państw. Wskazuje m.in. na problemy Francji i Wielkiej Brytanii podczas interwencji w Libii w 2011 r., kiedy po kilku tygodniach zabrakło im części zapasów amunicji i musiały zwrócić się o pomoc do Stanów Zjednoczonych. Zwraca też uwagę na tempo rozbudowy niemieckiej armii, które – jego zdaniem – nie odpowiada deklarowanym ambicjom Berlina.
W takim układzie Europa może dysponować znaczącym potencjałem gospodarczym, ale nie przekłada się on automatycznie na zdolność samodzielnego prowadzenia polityki bezpieczeństwa. A skoro nie potrafi występować jako wiarygodny podmiot militarny, jej głos w rozmowach największych mocarstw łatwo zepchnąć na dalszy plan.
Pierwsze takie spotkanie
Oficjalnie wiadomo, że przywódcy mają spotkać się przy okazji szczytu APEC. Według informacji przekazywanych przez amerykańską administrację głównym tematem rozmów ma być kontrola zbrojeń nuklearnych i ograniczenie arsenałów atomowych. Trump chce, by do rozmów o przyszłym porozumieniu dołączyły Chiny. To jednak trudny punkt wyjścia: ostatni traktat ograniczający arsenały USA i Rosji – New START – wygasł w lutym 2026 r., a Pekin nie wykazuje większego zainteresowania przyjęciem ograniczeń, skoro jego arsenał jest znacznie mniejszy niż amerykański i rosyjski.
Amerykańscy urzędnicy nie spodziewają się, że już podczas tego spotkania uda się wynegocjować konkretne porozumienie. Wśród tematów, które Trump może poruszyć, wymieniana jest również wojna z Iranem. Według zapowiedzi Waszyngtonu wojna w Ukrainie nie ma być natomiast formalnym punktem trójstronnych rozmów – Amerykanie argumentują, że to odrębny kanał negocjacyjny, w którym uczestniczą Rosja, Ukraina i USA, a Chiny nie są stroną konfliktu.
Media zwracają jednak uwagę, że za oficjalną agendą kryją się odmienne cele każdego z przywódców. Reuters wskazuje, że Putin może chcieć wykorzystać spotkanie do rozmów o zakończeniu wojny na warunkach korzystnych dla Moskwy, a samo zaproszenie do stołu z prezydentami USA i Chin daje mu możliwość powrotu do roli jednego z głównych rozgrywających światowej polityki – bez konieczności wcześniejszych ustępstw.
Trumpowi zależy z kolei na dyplomatycznym sukcesie, który mógłby przedstawić jako dowód skuteczności swojej polityki i potwierdzenie amerykańskiego przywództwa. Dla Xi spotkanie jest szansą na pokazanie Chin jako mocarstwa zdolnego gromadzić przy jednym stole najważniejszych światowych przywódców, ale jednocześnie Pekin nie musi być zachwycony perspektywą rozmów o ograniczeniu własnego arsenału atomowego.

