Kiedy pełniłem funkcję ambasadora w Londynie, wielokrotnie obserwowałem Lord Mayor’s Show. Jednym z moich marzeń było, aby kiedyś urząd gospodarza City objęła osoba polskiego pochodzenia. Tegoroczna parada, 14 listopada, przyniosła spełnienie tej nadziei. W złotej karecie przejechał Bronek Masojada, 698. Lord Mayor, pierwszy w ponad osiemsetletniej historii urzędu człowiek o polskich korzeniach. Dzień wcześniej przejął obowiązki podczas Silent Ceremony w Guildhall.
Polska obecność miała również bardzo konkretny, społeczny wymiar. Zjednoczenie Polskie w Wielkiej Brytanii zebrało wspólną reprezentację na czele z Zespołem Pieśni i Tańca „Mazury” oraz harcerkami i harcerzami ZHP działającego poza granicami Kraju. Stroje ludowe i harcerskie mundury przypominają o pracy środowisk, które przez kolejne pokolenia przekazują język, obyczaj i przywiązanie do Polski.
Polska potęga pod flagą Bahamów, czyli trudny powrót biało-czerwonej. „Utraciliśmy flotę”
Droga z daleka
Masojada urodził się i dorastał w Durbanie w Afryce Południowej. Studiował inżynierię, następnie dzięki stypendium Rhodesa trafił do Trinity College w Oksfordzie. Przez ponad dwie dekady kierował firmą ubezpieczeniową Hiscox. Zanim został Lordem Mayorem, pełnił funkcję szeryfa City i angażował się w życie miejskiej wspólnoty. Jego działalność obejmuje także wspieranie mieszkańców wschodniego Londynu poprzez East End Community Foundation.
W wywiadzie opublikowanym przed objęciem urzędu opowiedział o swoim ojcu. W 1941 r. wraz z matką i siostrą deportowano go ze wschodniej Polski na Syberię. Dalszy szlak prowadził przez Azję Środkową i Bliski Wschód do Afryki Południowej. Tam pozostał po wojnie, zdobył wykształcenie i założył rodzinę. Za polskim imieniem nowego gospodarza City kryje się więc doświadczenie przymusowej emigracji, bliskie wielu naszym rodakom rozsianym po świecie.
Kolejne pokolenie mogło już wybierać własną drogę. Masojada z wdzięcznością mówi o szansie, którą otrzymał w Wielkiej Brytanii, i chce pomagać innym rozwijać zdolności. W tej biografii łączą się pamięć o pochodzeniu oraz odpowiedzialność za kraj, w którym ułożyło się życie. Polskie korzenie mogą być tutaj bardzo pomocne.
Biało-czerwony kapitał. Jak nie zmarnować potencjału Polonii
Wolność miasta
City of London zajmuje niewielką część metropolii. Nazywane Square Mile, zachowało własny samorząd i odrębne tradycje sprawowania władzy. Jego Lord Mayor reprezentuje City oraz brytyjskie usługi finansowe i profesjonalne. To urząd odmienny od funkcji burmistrza całego Londynu. Roczna kadencja staje się czasem intensywnej pracy, której towarzyszy ceremoniał przekazywany przez stulecia.
Prawa tej wspólnoty mają bardzo dawny rodowód. W 1067 r. Wilhelm Zdobywca potwierdził uprawnienia mieszkańców istniejące już za Edwarda Wyznawcy. W 1215 r. Jan bez Ziemi zagwarantował im coroczny wybór mera, zobowiązanego do przedstawienia się monarsze lub jego przedstawicielowi i złożenia przysięgi. Z podróży do Westminsteru wyrósł Lord Mayor’s Show. Tak współczesna parada przypomina o dawnym uzgadnianiu praw miasta z władzą Korony.
Odrębność City obrosła legendą, jakoby nawet król potrzebował zgody na wjazd. To mit. Rzeczywisty obrzęd ma inne znaczenie: Lord Mayor przedstawia monarsze Pearl Sword, miecz symbolizujący jego władzę, a monarcha go zwraca, potwierdzając uprawnienia miejskiego gospodarza. Ceremonia ukazuje wzajemną relację instytucji, których ciągłość Brytyjczycy potrafią cenić.
Tradycja cechowa pozostawia miejsce dla nowych ludzi i zawodów. Masojada był mistrzem Worshipful Company of Insurers, cechu ubezpieczycieli, który uzyskał status livery company w 1979 r. Pamiętam również spotkania z Polakiem stojącym na czele Worshipful Company of Makers of Playing Cards, cechu producentów kart do gry. Polacy od lat uczestniczą więc w życiu tych instytucji. Działalność charytatywna i wspieranie edukacji pozostają ważną częścią ich zadań.
Chopin w Guildhall
W City polska pamięć ma własne miejsca. Najbliższe jest mi Guildhall, gdzie 16 listopada 1848 r. Fryderyk Chopin wystąpił publicznie po raz ostatni. Dochód z wydarzenia przeznaczono na pomoc polskim uchodźcom, wśród których byli weterani powstania listopadowego. Ciężko chory kompozytor wspierał ludzi, którzy po klęsce walki o wolność znaleźli schronienie na Wyspach.
Sto siedemdziesiąt lat później wróciliśmy do tej historii podczas obchodów stulecia niepodległości. Galę 26 listopada 2018 r. przygotowało Chopin Society UK wspólnie z Instytutem Polskim w Londynie i Instytutem Adama Mickiewicza. Krzysztof Książek zagrał także na historycznym Broadwoodzie używanym przez Chopina podczas jego ostatniego publicznego występu. Jako patron komitetu gali miałem zaszczyt wspierać to przedsięwzięcie.
Pamiętam również biało-czerwoną iluminację Guildhall z okazji naszego stulecia. W murach związanych z losem wygnańców mogliśmy świętować odzyskaną państwowość. Obecność brytyjskich przyjaciół nadawała temu spotkaniu dodatkowy sens. Historia, którą pielęgnujemy jako własną, okazywała się bliska także ludziom niemającym polskich korzeni.
Za takim spotkaniem stoi praca wielu osób. Członkowie Chopin Society, działacze polonijni, pracownicy instytucji kultury tworzą relacje, które trwają mimo zmian politycznych. Z doświadczenia dyplomatycznego wiem, jak wiele zawdzięczamy tej cierpliwej działalności. Dzięki niej kolejne rocznice stają się okazją do rozmowy z ludźmi, którzy dopiero poznają Polskę.
Kreml potwierdza szczyt w Chinach. Dojdzie do spotkania Trumpa, Putina i Xi
Miejsce we wspólnocie
Podobny sens miało Forum Belwederskie, które w lutym 2018 r. zgromadziło w Mansion House przedstawicieli różnych środowisk obu krajów. Dzisiejszą bliskość budują kontakty naukowe i kulturalne, współpraca gospodarcza i bezpieczeństwo. Utrwalają ją codzienne więzi rodzinne oraz zawodowe. Jako ambasador mogłem obserwować, jak spotkanie w jednej dziedzinie ułatwiało porozumienie w innej.
Wybór Masojady pozostaje jego osobistym osiągnięciem, a dla brytyjskiej Polonii stał się wspólną radością. Warto przy tej okazji pamiętać o jej własnych instytucjach. Zjednoczenie Polskie, harcerstwo i „Mazury” zachowują ciągłość dzięki ludziom, którzy znajdują czas na pracę dla innych. Podobnie jak w City, tradycja zyskuje znaczenie przez obowiązki podejmowane przez następne pokolenie.
Dlatego tak cieszy ich obecność w paradzie nowego Lorda Mayora. Można pielęgnować polski język, pamięć i obyczaj, a jednocześnie z przekonaniem służyć krajowi, w którym się żyje. W złotej karecie City znalazł się człowiek, którego ojcu wojna odebrała możliwość dorastania w Polsce. Syn otrzymał szansę budowania własnej przyszłości i dzielenia się swoim doświadczeniem. Jest w tym historia warta pamiętania, także gdy ucichną już orkiestry.
