Smog, ubóstwo, brak zieleni, zła jakość wody – to nie tylko problemy społeczne, ale czynniki, które przyspieszają biologiczne starzenie się mózgu. Naukowcy z Trinity College w Dublinie przebadali ponad 18 tys. osób z 34 krajów i doszli do niepokojącego wniosku: środowisko, w którym żyjemy, może mieć większy wpływ na kondycję naszego mózgu niż choroby neurodegeneracyjne.
- Badanie objęło 73 czynniki środowiskowe – od zanieczyszczenia powietrza i zmienności klimatu po nierówności społeczno-ekonomiczne i jakość systemów demokratycznych.
- Czynniki fizyczne przyspieszają strukturalne starzenie się mózgu w obszarach odpowiedzialnych za pamięć i emocje.
- Czynniki społeczne uderzają w rejony związane z myśleniem i zachowaniami społecznymi.
Najnowsze badanie Global Brain Health Institute w Trinity College w Dublinie wykazało wpływ czynników środowiskowych na wiek biologiczny mózgu. Przyspieszał lub się opóźniał z powodu zanieczyszczenia powietrza, warunków mieszkaniowych, opieki zdrowotnej czy równości społeczno-ekonomicznej.
Starzenie się mózgu. Czynniki środowiskowe mają kluczowe znaczenie
Podsumowanie badania opublikowano w czasopiśmie „Nature Medicine”. Naukowcy wykorzystali pochodzące z 34 krajów dane dotyczące 18 701 osób – czynniki środowiskowe wpływały zarówno na mózgi osób zdrowych, jak i tych z chorobami neurodegeneracyjnymi.
Zero jawności, maksimum nepotyzmu. Prezes Watchdog Polska o zatrudnianiu polityków
W badaniu wzięto pod uwagę 73 różne czynniki, które mierzono za pomocą wskaźników na poziomie kraju. Wśród nich znalazły się zanieczyszczenie powietrza, zmienność klimatu, tereny zielone, jakość wody, nierówności społeczno-ekonomiczne. Naukowcy uwzględnili również wskaźniki kontekstów politycznych i demokratycznych.
Badanie uwypukla kluczowy aspekt: wpływy środowiska na zdrowie mózgu są kumulatywne i nieliniowe, a wzajemne interakcje między nimi wzmacniają ich biologiczny wpływ.
– Naszym celem było sprawdzenie, czy połączone efekty ekspozycji środowiskowych lepiej wyjaśniają zmienność starzenia się mózgu w populacjach niż indywidualne ekspozycje lub pojedyncze diagnozy kliniczne – powiedział Agustín Ibáñez, główny badacz w zespole.
Naukowcy powiązali również wybrane czynniki środowiskowe z ich wpływem na mózg.
Połączone czynniki fizyczne (zwiększone zanieczyszczenie, ekstremalne temperatury i brak terenów zielonych) były przede wszystkim związane ze strukturalnym starzeniem się mózgu, w szczególności w obszarach kluczowych dla pamięci, regulacji emocji i funkcji autonomicznych.
Z kolei czynniki społeczne (ubóstwo, nierówności, brak wsparcia) silnie wpływają na proces starzenia się mózgu i są powiązane z obszarami mózgu odpowiedzialnymi za myślenie, emocje i zachowania społeczne.
Badacze podejrzewają, że mózg stale adaptuje się do długotrwałego stresu, a połączone czynniki środowiskowe mogą mieć większy wpływ na starzenie się mózgu niż choroby takie jak demencja czy upośledzenie funkcji poznawczych.
Wiek biologiczny mózgu. Profilaktyka, zdrowie publiczne i polityka
Wyniki badań mają istotny wpływ na profilaktykę, zdrowie publiczne i politykę. Obecne strategie promowania zdrowego starzenia się mózgu często koncentrują się na indywidualnych zachowaniach (dieta, ćwiczenia lub trening poznawczy) lub na leczeniu chorób po wystąpieniu objawów.
Chociaż to podejście ma kluczowe znaczenie, uwzględnia ono tylko część ryzyka. Wiele czynników wpływających na starzenie się mózgu jest strukturalnych – warunki środowiskowe, nierówności społeczne, stabilność instytucjonalna.
Pochwała trzepaka. W poszukiwaniu utraconego świata
Wymierne korzyści dla zdrowia mózgu na poziomie populacji przynieść mogą działania zmniejszające zanieczyszczenie powietrza, zwiększające dostęp do terenów zielonych, poprawiające jakość wody czy wzmacniające systemy zabezpieczenia społecznego.