Nie każdy, kto ma problem z mówieniem o emocjach, jest po prostu skryty. U części osób stoi za tym zjawisko znacznie bardziej złożone, które eksperci nazywają ślepotą emocjonalną. Choć dotyczy milionów ludzi, wciąż pozostaje mało znane, a jego skutki mogą wpływać zarówno na zdrowie psychiczne, jak i relacje z innymi.
- Aleksytymia to trudność w rozpoznawaniu i opisywaniu własnych emocji. Szacuje się, że dotyczy około 10 proc. populacji.
- Nie jest uznawana za chorobę, lecz za cechę występującą na pewnym spektrum. Może jednak zwiększać ryzyko zaburzeń lękowych, problemów z odżywianiem i uzależnień.
- Osoby z aleksytymią nie muszą odczuwać mniej emocji. Często problemem jest ich zrozumienie i wyrażenie, a nie samo przeżywanie.
Czym jest aleksytymia?
Trudność w rozpoznawaniu i opisywaniu własnych uczuć to problem, z którym zmaga się wiele osób. W skrajniejszej formie może on przybierać postać aleksytymii, określanej często mianem ślepoty emocjonalnej. Szacuje się, że cecha ta występuje u około 10 proc. populacji, co oznacza, że większość z nas prawdopodobnie zna kogoś, kto jej doświadcza.
Jak wyjaśnia psycholożka Carlotta Welding, aleksytymia nie oznacza automatycznie braku emocji. W rzeczywistości istnieją dwa jej główne typy. W pierwszym reakcje emocjonalne są rzeczywiście słabsze niż przeciętnie. W drugim uczucia pojawiają się z podobną intensywnością jak u innych ludzi, jednak osoba ma trudność z ich rozpoznaniem, zrozumieniem i wyrażeniem.
Ślepota emocjonalna nie jest chorobą
Choć aleksytymia może prowadzić do różnych problemów, eksperci nie klasyfikują jej jako choroby. Jest raczej cechą osobowości występującą na pewnym spektrum, podobnie jak introwersja czy ekstrawersja.
Nie oznacza to jednak, że pozostaje bez znaczenia dla zdrowia. Szczególnie osoby, które przeżywają silne emocje, ale nie potrafią ich nazwać ani komunikować otoczeniu, mogą być bardziej narażone na rozwój zaburzeń lękowych, problemów z odżywianiem czy uzależnień. Trudność nie wynika wtedy z samego odczuwania emocji, lecz z braku narzędzi do ich przetwarzania i wyrażania.
Skąd bierze się aleksytymia?
Naukowcy wciąż nie mają jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o źródła tego zjawiska. Wiadomo jednak, że pewną rolę mogą odgrywać zarówno predyspozycje biologiczne, jak i środowisko, w którym dorasta człowiek.
Badania wskazują, że już od narodzin posiadamy podstawową zdolność do przeżywania emocji. Z czasem uczymy się jednak rozpoznawać bardziej złożone stany i radzić sobie z nimi. Jeśli główni opiekunowie sami mają ograniczony kontakt z własnymi emocjami, dziecko może mieć mniej okazji do rozwijania tych umiejętności.
Choć często uważa się, że problem częściej dotyczy mężczyzn, różnice między płciami nie są tak duże, jak mogłyby sugerować stereotypy.
Czy osoby z aleksytymią mogą tworzyć udane związki?
Emocje odgrywają kluczową rolę w relacjach międzyludzkich, dlatego ślepota emocjonalna może stanowić wyzwanie zarówno dla osoby nią dotkniętej, jak i jej partnera.
Nie oznacza to jednak, że osoby aleksytymiczne nie są w stanie budować trwałych i satysfakcjonujących relacji. Dla niektórych partnerów ich stabilność emocjonalna i brak gwałtownych reakcji bywają wręcz zaletą. Inni mogą natomiast odbierać ich zachowanie jako chłodne, zdystansowane lub pozbawione zaangażowania.
W takich sytuacjach kluczowe znaczenie ma wzajemne zrozumienie. Problem polega na tym, że sama aleksytymia pozostaje stosunkowo mało znana, przez co bywa błędnie interpretowana jako brak zainteresowania czy empatii.
Aleksytymia może być atutem w pracy
Choć ślepota emocjonalna często kojarzy się wyłącznie z ograniczeniami, eksperci zwracają uwagę również na jej potencjalne zalety. Osoby aleksytymiczne zwykle rzadziej dają się ponieść emocjom i łatwiej zachowują spokój w stresujących sytuacjach.
Według Carlotty Welding takie osoby często są cenione w środowisku zawodowym. Nie rozpraszają się emocjonalnymi konfliktami i potrafią koncentrować się na wykonywanych zadaniach. Dla części pracodawców może to być szczególnie pożądana cecha.
Emocji nie trzeba wyrażać wyłącznie słowami
Zdaniem ekspertów kompetencje emocjonalne nie zawsze oznaczają umiejętność precyzyjnego nazywania każdego uczucia. Dla niektórych osób bardziej naturalne są inne formy wyrażania swoich stanów wewnętrznych.
Carlotta Welding przywołuje przykład osoby, która opisywała swoje emocje za pomocą obrazów, kolorów i kształtów, a nie klasycznych określeń. Najważniejsze nie jest więc znalezienie idealnego słowa, lecz nawiązanie kontaktu z tym, co dzieje się wewnątrz.
Dla wielu osób odkrycie własnego świata emocji staje się przełomowym doświadczeniem. Pozwala lepiej rozumieć siebie, budować zdrowsze relacje i skuteczniej radzić sobie z wyzwaniami codziennego życia.