Dlaczego więc w ogóle chodzę na Marsz Niepodległości? Mam dziwne hobby, lubię obserwować różnego rodzaju manifestacje. A ta jest jedną z najciekawszych. Na Marszu pojawiam się jako obserwator, bo wiele jego elementów ma dużo więcej wspólnego z politycznymi i ideologicznymi manifestacjami niż celebracją odzyskania przez Polskę niepodległości.
Marsz Niepodległości ma nie tylko swoją stałą trasę, ale też unikatową i stałą strukturę. W każdej z jego części można trafić do zupełnie innego świata, zobaczyć inny rodzaj celebracji święta. Z wieloma z tych sposobów, jak i wieloma zachowaniami uczestników, nie potrafię się utożsamiać.
Czoło Marszu Niepodległości wygląda jakby szło na wojnę
Marsz Niepodległości (fot. Arkadiusz Dziermański / Zero.pl)
Już na samym przodzie marszu mamy kontrasty. Otwierają go motocykliści. Pamiętam, jak w 2025 r. mijałem patrol policji rozmawiający o tym, jak kilka godzin wcześniej tysiące osób na motocyklach zablokowało wjazd do Warszawy. Było ich zwyczajnie tak dużo. Tuż za koniami mechanicznymi mamy prawdziwe, towarzyszące małej i majestatycznie wyglądającej rekonstrukcji historycznej.
Marsz Niepodległości (fot. Arkadiusz Dziermański / Zero.pl)
Później zaczyna się część właściwa Marszu Niepodległości. Najbardziej nacechowana politycznie i jednocześnie najbardziej ponura. Prawicowi politycy, prawicowi działacze, prawicowe organizacje polityczne. Biało-czerwone barwy przeplatają się tu z barwami partii politycznych i symbolami religijnymi.
Czy chciałbym iść w tej grupie? Pomijając sympatie polityczne, przód Marszu Niepodległości nie wygląda jakby cokolwiek świętował. Ponure miny, podejrzliwe spojrzenia, bojowe nastawienie. To w końcu świętujemy czy idziemy na wojnę?
Najwięcej świętowania niepodległości jest w środkowej części marszu
Marsz Niepodległości (fot. Arkadiusz Dziermański / Zero.pl)
Najwięcej pozytywnych emocji jest w środkowej części Marszu Niepodległości. Jeśli jego organizatorzy opowiadają o rodzinach z dziećmi i miłej atmosferze, to mają na myśli właśnie tę najbardziej wesołą i najliczniejszą grupę uczestników.
Marsz Niepodległości (fot. Arkadiusz Dziermański / Zero.pl)
Biało-czerwone flagi, wianki, nierzadko całe stroje. Dużo uśmiechów, zdjęć, życzliwości i zwyczajnie pozytywne obrazki. Jeśli tę największą grupę uczestników Marszu Niepodległości oddzielilibyśmy od reszty, byłaby to piękna wizytówka wydarzenia, która z pewnością przyciągnęłaby jeszcze więcej osób.
Marsz Niepodległości (fot. Arkadiusz Dziermański / Zero.pl)
Oczywiście, że nie wszystko musi być tak biało-czerwono pozytywne. To w tej grupie najmocniej rzucają się w oczy negatywne zachowania. To tu co chwilę ktoś z zamaskowaną twarzą przeskakuje przez barierki. To z tej grupy poza trasę marszu leci najwięcej rac i petard. To tu najczęściej spotkamy osoby pod wpływem alkoholu, z biało-czerwoną flagą z przodu i butelką piwa w tylnej kieszeni spodni.
Tył Marszu Niepodległości jest najbardziej radykalny, a jednocześnie najbardziej zaskakujący
Marsz Niepodległości (fot. Arkadiusz Dziermański / Zero.pl)
ONR, zamaskowane organizacje narodowościowe polskie i zagraniczne, Żołnierze Chrystusa, środowiska antyaborcyjne. Transparenty uderzające w Unię Europejską, Ukrainę, WHO, szczepienia, lansujące najgłupsze możliwe teorie spiskowe i popierające Polexit. Do tego krzyże celtyckie i czarne słońca. Własne nagłośnienie, osobne autokary. Czy muszę dodawać coś jeszcze, żeby wyjaśnić, dlaczego ta część marszu idzie dwa kroki za pozostałymi uczestnikami, jakby nikt nie chciał się do niej przyznawać?
Marsz Niepodległości (fot. Arkadiusz Dziermański / Zero.pl)
Tył Marszu to najbardziej radykalne środowiska, które nie świętują, a manifestują. Choć wbrew pozorom to właśnie tu najłatwiej o kulturalną wymianę zdań. O taki zwyczajny, wzajemny i wyczuwalny szacunek w trakcie rozmowy. Pomimo agresywnych haseł i aparycji.
Marsz Niepodległości (fot. Arkadiusz Dziermański / Zero.pl)
Nie zmienia to faktu, że nie każdy chciałby iść w oparach teorii spiskowych i nacjonalizmu, które dosłownie unoszą się tu w powietrzu.
Marsz Niepodległości wygląda jak impreza całkowicie wyjęta spod prawa
Marsz Niepodległości (fot. Arkadiusz Dziermański / Zero.pl)
Straż Marszu Niepodległości wygląda momentami jak dobrze wyposażona organizacja paralimitarna. Idąca na czele marszu prze do przodu jak taran. Jeśli na trasie marszu znajdą się osoby, które nie przebywają za barierkami, zostaną dosłownie zepchnięte z drogi. Czoło marszu musi iść całą szerokością dostępnej przestrzeni, bo... no właśnie, dlaczego?
Marsz Niepodległości (fot. Arkadiusz Dziermański / Zero.pl)
Momentami mam wrażenie, że jej jedynym zadaniem jest pilnowanie, żeby uczestnicy marszu nie zbaczali z jego trasy i ochrona organizatorów idących na przodzie. Czasem straż przywoła co bardziej agresywnych uczestników do porządku. Choć jest to bardziej na zasadzie „nie rzucaj się w oczy”, a nie „przesadziłeś, państwo z policji się tobą zajmą”.
Marsz Niepodległości, Policji często nie widać, ale to nie znaczy, że jej nie ma. (fot. Arkadiusz Dziermański / Zero.pl)
Funkcjonariuszy policji jest na Marszu Niepodległości prawdziwe zatrzęsienie. Tylko ich nie widać. Są pochowani po sąsiadujących uliczkach, pod Mostem Poniatowskiego, ale też bardzo dużo funkcjonariuszy po cywilnemu jest wmieszanych w tłum, choć nadal rzucają się w oczy. Głównym zadaniem policji jest udawanie, że jej tam nie ma.
Marsz Niepodległości (fot. Arkadiusz Dziermański / Zero.pl)
To wszystko powoduje, że czasem mam wrażenie, że póki na trasie marszu nikt nie strzela z ostrej broni, można tu robić wszystko. Nie mam problemu z racami. To ładnie wygląda, tworzy atmosferę, ściganie ludzi za ich odpalenie nie miałoby większego sensu. Chyba że są sprzedawane na nielegalnych stoiskach na środku marszu. To jest szczyt wszystkiego. Choć największy problem mam z czymś innym.
Kiedy uczestnicy marszu pojawiają się na Moście Poniatowskiego, przebywanie w jego okolicy jest zwyczajnie niebezpieczne. Bez względu na to, czy znajdują się tam przechodnie albo czy stoją tam samochody, z góry lecą race i petardy. Rok w rok kompletnie nikt nie próbuje temu zapobiegać.
Dzieje się tak nie tylko na moście. W 2025 r. stałem za barierkami przy rondzie de Gaulle’a, kiedy z czoła Marszu poleciały w moją stronę petardy. Reakcja kilkudziesięciu policjantów stojących kilka metrów obok? Brak.
Marsz Niepodległości łączy konkretne środowiska, ale dzieli kraj
Marsz Niepodległości (fot. Arkadiusz Dziermański / Zero.pl)
Marsz Niepodległości jest organizowany przez środowiska powiązane politycznie z szeroko pojętą prawicą. Na jego czele idą prawicowi politycy, a wśród uczestników nie brakuje symboli prawicowych organizacji. Ale też symboli nacjonalistycznych czy momentami nawet nazistowskich, nie wspominając o hasłach antyunijnych, antyukraińskich.
Marsz Niepodległości (fot. Arkadiusz Dziermański / Zero.pl)
Tu nie brakuje okrzyków wzywających do je*ania Ukrainy i Unii Europejskiej, ale ani razu nie usłyszałem złego słowa o Rosji i Putinie. Nie dziwi mnie, że nie brakuje osób, które nie chcą być z tym w żaden sposób utożsamiane.
Choć teoretycznie jest to impreza dla każdego, nie każdy jest tu mile widziany. Dobrze pamiętam, jak straż marszu wyprowadziła z niego dobrze znaną Babcie Kasię. Wbrew pozorom dla jej dobra, bo inni uczestnicy byli do niej wrogo nastawieni. Więc choć jest to impreza dla każdego, pojawienie się tam np. z flagą Unii Europejskiej obok flagi Polski mogłoby się skończyć tym, że ktoś nam ją złamie na plecach.
Marsz Niepodległości (fot. Arkadiusz Dziermański / Zero.pl)
Marsz Niepodległości jest firmowany nazwiskami prawicowych polityków, którzy chętnie brylują na jego czele. Jest okazją do łączenia środowisk prawicowych, a przez to jest nacechowany politycznie. A przy tym ideologicznie.
Marsz Niepodległości (fot. Arkadiusz Dziermański / Zero.pl)
Z tych powodów, choć lubię pojawiać się na Marszu Niepodległości, nie chcę tego robić jako uczestnik. I w pełni rozumiem osoby, które mają podobnie, ale jednocześnie podziwiam osoby, które potrafią się od tego wszystkiego odciąć i bez względu na wszystko się tam pojawić. Szczerze podziwiam, bo sam tego nie umiem.
Marsz Niepodległości (fot. Arkadiusz Dziermański / Zero.pl)
