
Szef polskiej dyplomacji drwi z prezydenta przy okazji premiery gry komputerowej i mówi o „demolowaniu państwa”. W Pałacu Prezydenckim nikt jednak nie drgnie, a w tle ciągnącego się od marca 2024 r. konfliktu pojawiają się rachunki na blisko 3 mln zł, zerwane rozmowy o parytetach oraz gra o Watykan dla Szymona Hołowni.
- Spór rządu z Pałacem Prezydenckim trwa od marca 2024 r. i dotyczy kilkudziesięciu wniosków o powołanie bądź odwołanie ambasadorów. Prezydent Karol Nawrocki od początku kadencji nie podpisał żadnej z tych decyzji.
- Brak prezydenckich podpisów generuje wymierne wydatki dla budżetu. Według wyliczeń, negocjacje wypowiedzeń i pensje ściągniętych dyplomatów pochłonęły w latach 2024–2025 blisko 3 mln zł.
- Liczba pełnoprawnych ambasadorów zmniejszyła się z 73 w czerwcu 2024 r. do niecałych 30 pod koniec 2026 r. Nowi szefowie placówek działają jako tymczasowi chargé d'affaires, co w stolicach takich jak Waszyngton czy Pekin utrudnia dostęp do decydentów.
– Szybciej doczekaliśmy się GTA VI niż podpisów prezydenta pod nominacjami ambasadorskimi – zakpił w sieci minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski.
Kilka dni wcześniej w Brukseli szef polskiej dyplomacji posłużył się cięższym kalibrem. Wyliczył, że na biurku głowy państwa leży obecnie 46 wniosków o powołanie i 38 o odwołanie ambasadorów.
– Jest ileś osób, które spacerują sobie po Warszawie, a które według Kancelarii Prezydenta są naszymi ambasadorami w odległych krajach. To jest takie demolowanie państwa – mówił Sikorski.
To tylko drobny ułamek sporu, który Pałac Prezydencki toczy z rządem od blisko trzech lat. I choć już w przeszłości za prezydentury Lecha Wałęsy, Aleksandra Kwaśniewskiego i Lecha Kaczyńskiego zdarzały się tarcia ws. polityki zagranicznej, to nigdy nie doprowadziły do paraliżu tej skali.
Od czego się zaczęło? Masowe odwołania i twarde weto
„Minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski podjął 13 marca decyzję o zakończeniu misji przez ponad 50 ambasadorów oraz o wycofaniu kilkunastu kandydatur zgłoszonych do akceptacji przez poprzednie kierownictwo resortu” – poinformował w marcu 2024 r. polski resort dyplomacji. I się zaczęło.
Powodem decyzji była chęć gruntownego przemeblowania polskiej służby zagranicznej. – To rzecz prawie że rutynowa. Przypominam, że to poprzedni rząd mówił, iż ambasadorowie reprezentują bardziej rząd niż państwo. Wybory mają swoje konsekwencje – tłumaczył wówczas Sikorski.
Zmiana nie została jednak przychylnie przyjęta przez ówczesnego prezydenta Andrzeja Dudę, który odwołał jedynie 37 i powołał 24 osoby. W efekcie tego pozostali ściągnięci do kraju dyplomaci formalnie wciąż pozostawali na stanowiskach, a ich wskazani przez resort następcy nie mogli oficjalnie objąć funkcji.
Sytuacji nie zmieniła wygrana w wyborach prezydenckich Karola Nawrockiego. Nowa głowa państwa od początku kadencji nie złożyła ani jednego podpisu pod nominacjami ani pod odwołaniami.
– Ja tę sytuację zastałem i będę z całą pewnością bronił prerogatyw prezydenta w mianowaniu ambasadorów – deklarował Karol Nawrocki w Radiu ZET we wrześniu 2025 r.
Blisko 3 mln zł rachunku i dyplomacja „drugiej kategorii”
Brak podpisów ma też bardzo konkretny wymiar finansowy. Jak wyliczył portal OKO.press na podstawie danych z MSZ, negocjacje wypowiedzeń, odprawy i wynagrodzenia dla ściągniętych do kraju dyplomatów kosztowały budżet państwa w latach 2024–2025 dokładnie 2 777 266,26 zł.
Co więcej, liczba pełnoprawnych ambasadorów na placówkach stopniała z 73 w czerwcu 2024 r. do niecałych 30 na koniec 2026 r.
Taki stan rzeczy tworzy dualizm prawny. W świetle polskich przepisów pracowniczych minister może odwołać dyplomatę do centrali w Warszawie, ale dla prawa międzynarodowego osoba ta nadal pozostaje ambasadorem, dopóki prezydent nie podpisze jej odwołania. Z tego powodu kraj przyjmujący nie może przyjąć listów uwierzytelniających od nowego kandydata – stanowisko jest formalnie zajęte.
W efekcie nowi szefowie placówek działają jako tymczasowi chargé d'affaires ad interim. W protokole dyplomatycznym oznacza to niższą rangę, co w stolicach takich jak Waszyngton czy Pekin utrudnia bezpośredni dostęp do kluczowych decydentów i bywa odbierane jako sygnał obniżenia rangi relacji.
Klich, Schnepf, Najder. Nazwiska, które dzielą najmocniej
Pałac Prezydencki nie kwestionuje wszystkich kandydatów z zasady, ale stawia twarde weto wobec nominacji o wyraźnym zabarwieniu politycznym. Chodzi przede wszystkim o Bogdana Klicha (kierującego placówką w Waszyngtonie) oraz Ryszarda Schnepfa (kierującego ambasadą w Rzymie), a także o kandydaturę Jacka Najdera przy NATO.
Dla obozu prawicy są to postacie nieakceptowalne: Klichowi zarzuca się polityczną odpowiedzialność jako szefowi MON w czasie katastrofy smoleńskiej, Schnepfowi – wieloletnie zaangażowanie w spory polityczne i publicystyczne po stronie obecnego obozu władzy, a Najderowi – bliską współpracę z Sikorskim jeszcze w czasach pierwszych rządów PO-PSL.
– To dlatego, bo jest potwór Klich i potwór Schnepf. Ja sprawdziłem i oświadczam, że Schnepf nie brał udziału w Obławie Augustowskiej. Nie mordował Polaków, a Klich nie brał udziału w zamachu smoleńskim. Więc nie rozumiem, dlaczego są dla prawicy takimi potworami – drwił Sikorski na początku września na antenie Polsat News.
I kontynuował: – Prezydent próbuje szantażem wymusić zasadę, że on nie tylko podpisuje nominacje, tylko on rządzi kadrami MSZ, a na to nie może być zgody.
Zarzuty te Pałac Prezydencki odrzuca regularnie. Jak twierdzi, to MSZ złamało wieloletnią tradycję wstępnego uzgadniania kandydatur z głową państwa.
„Kryzys w sprawie nominacji ambasadorskich wywołał Pan Minister, łamiąc wszelkie zasady funkcjonujące dotychczas w sprawach obsady placówek. Mówiąc wprost, że liczy Pan na zwycięstwo Rafała Trzaskowskiego, który miał usankcjonować swoim podpisem Pańskie działania. Tak się nie stało” – pisał w połowie września Marcin Przydacz, szef prezydenckiego Biura Polityki Międzynarodowej.
Kto tu właściwie decyduje? Klincz wpisany w prawo
U podstaw konfliktu leży nieprecyzyjny podział kompetencji w polskim prawie. Zgodnie z art. 133 ust. 1 pkt 2 Konstytucji RP to prezydent mianuje i odwołuje pełnomocnych przedstawicieli państwa. Jednocześnie art. 144 ustawy zasadniczej nie zalicza tych decyzji do prezydenckich prerogatyw niewymagających kontrasygnaty – oznacza to, że głowa państwa potrzebuje wniosku i podpisu premiera.
Prawo nie przewiduje jednak żadnego mechanizmu rozstrzygania sytuacji, gdy Pałac Prezydencki i rząd nie mogą dojść do porozumienia, ani nie wyznacza prezydentowi terminu na podjęcie decyzji.
W 2021 r. uchwalono nową ustawę o służbie zagranicznej, która miała uregulować dotychczasowe, niepisane zwyczaje uzgadniania kandydatów. Powołano w niej Konwent Służby Zagranicznej złożony z przedstawicieli MSZ, premiera i prezydenta, który opiniuje kandydatury. Jego głos ma jednak charakter wyłącznie doradczy.
Dodatkowe napięcia budzi kwestia tzw. agrémént, czyli wstępnej zgody państwa przyjmującego na konkretnego ambasadora. MSZ występowało o nią do obcych stolic bez wcześniejszej akceptacji prezydenta – co w przypadku późniejszego weta głowy państwa stawia Polskę w niezręcznej sytuacji dyplomatycznej.
Parytety, których nie było, i „zablokowane” porozumienie
Obie strony przekonują, że to one wykazywały dobrą wolę, a winę za fiasko rozmów ponosi druga strona. Według informatorów z MSZ cytowanych przez OKO.press na początku roku resort wielokrotnie wysyłał do Pałacu sygnały gotowości do kompromisu.
– Z naszej strony naprawdę nie ma pieniactwa. Non stop są wysyłane sygnały: okej, dogadajmy się. Niech pan prezydent wskaże swojego kandydata tu czy tam. Jeżeli spełni kryteria, wyjeżdża – relacjonowało źródło w ministerstwie.
Tyle że Pałac Prezydencki przedstawia zupełnie inną wersję zdarzeń. Według relacji prezydenckich ministrów między jesienią 2025 r. a wiosną 2026 r. doszło do kilku tur negocjacji z udziałem samego Karola Nawrockiego i Radosława Sikorskiego.
W ich trakcie miały być toczone dyskusje o nieformalnych parytetach, czyli podziale placówek, w ramach którego część kluczowych ambasad przypadłaby zawodowym dyplomatom akceptowanym przez obie strony, a kilka wskazanych stolic objęliby kandydaci rekomendowani przez Pałac Prezydencki.
Na początku września prezydent stwierdził na konferencji prasowej, że kompromis był już na wyciągnięcie ręki. – Było bardzo blisko porozumienia. Doszliśmy do konkretnego, spisanego porozumienia. Została wyłącznie jego realizacja – mówił Karol Nawrocki.
Zdaniem prezydenta oraz Przydacza pakiet zakładał m.in. zastąpienie Bogdana Klicha w Waszyngtonie bezpartyjnym dyplomatą, ale realizację zablokował premier Donald Tusk.
„Porozumienie ws. ambasadorów zostało osiągnięte, ale niestety nie jest realizowane. Porozumienie zablokował premier” – pisał w październiku Przydacz.
Rzecznik rządu Adam Szłapka przyznał w TVN24, że „możliwe, że porozumienie było”, ale dodał, że nie zna jego treści. Z kolei rzecznik MSZ Maciej Wewiór zażądał od Kancelarii Prezydenta dowodów: „Proszę wreszcie przedstawić jego podpisaną lub parafowaną treść. Sondowanie nazwisk nie oznacza zgody na kandydatury”.
Czytaj również: Nowy zawodnik w grze o władzę w Polsce 2050. „Podjąłem decyzję”
Rezygnacja z placówek i gra o Watykan
Z każdym miesiącem układanka komplikuje się coraz bardziej. Na początku listopada w atmosferze ostrego kryzysu wokół Trybunału Konstytucyjnego ze swoich funkcji zrezygnowało trzech znanych ambasadorów powołanych jeszcze przed 2023 r.: Krzysztof Szczerski (ambasador przy ONZ), Jakub Kumoch (ambasador w Chinach) oraz Paweł Soloch (ambasador w Rumunii).
Sikorski oskarżył prezydenta o nakłanianie dyplomatów do porzucenia placówek, co Pałac Prezydencki oraz sami zainteresowani kategorycznie zdementowali, określając słowa ministra jako insynuacje. W efekcie lista kluczowych stolic bez pełnoprawnego ambasadora Polski znów się wydłużyła.
Dodatkowo wokół sporu dochodzą układanki wewnątrz koalicji rządzącej. Jak ujawniła „Rzeczpospolita”, Konwent Służby Zagranicznej pozytywnie zaopiniował kandydaturę wicemarszałka Sejmu Szymona Hołowni na ambasadora przy Stolicy Apostolskiej w miejsce kończącego kadencję Adama Kwiatkowskiego. Choć rząd popiera kandydaturę Hołowni, przedstawiciel prezydenta na posiedzeniu Konwentu wstrzymał się od głosu.
– To będzie decyzja pana prezydenta, jaką podejmie, taką podejmie – stwierdził Hołownia, pytany o ustalenia. Jak zaznaczył przy tym wicemarszałek Sejmu, chce wierzyć, że będzie to decyzja pozytywna i to „nie tylko w jego przypadku”.
Strona prezydencka pozostaje jednak nieugięta. – Dopóki nie będzie całościowego porozumienia, to trudno jest mówić, żebyśmy robili wyjątek tylko akurat dla pana Szymona Hołowni – skomentował Przydacz.

