„Demokracja jest społecznym i politycznym ćwiczeniem się w skromności” – pisał Albert Camus. Tymczasem wokół Trybunału Konstytucyjnego rozgrywa się spektakl politycznej pewności siebie, w którym władza coraz chętniej występuje w roli arbitra prawdy i sprawiedliwości. W imię obrony demokracji można bowiem dojść do przekonania, że nie trzeba już przestrzegać jej reguł.
Przed Trybunałem Konstytucyjnym spotkały się dwa polityczne światy. Jedni krzyczeli „precz z komuną”, drudzy odpowiadali „precz z faszyzmem”. Między różańcem a „Odą do radości”, oskarżeniami o zdradę i zarzutami łamania demokracji coraz trudniej było znaleźć wspólny język. A może nawet wspólną ojczyznę.
Współczesny człowiek chce być młody, piękny i nieśmiertelny. Śmierć najchętniej usuwa z pola widzenia, a żałobę sprowadza do krótkiego epizodu. – Świat zamknął się jakby w jaskini ludzkiego ciała i ludzkiej świadomości – mówi w rozmowie z Zero.pl ks. prof. Jan Sochoń. Z okazji uroczystości Wszystkich Świętych pytamy o przemijanie, tajemnicę śmierci i nadzieję zmartwychwstania.
„Przemoc rewolucyjna zwycięży”, „Pokolenie Z ze wszystkich krajów – łączcie się” – na paryskich ulicach powracają hasła, które zdawały się należeć do zamkniętej epoki. Pod warstwą ironii i młodzieńczego buntu kryje się tęsknota za radykalnym zerwaniem z istniejącym porządkiem. Mówiąc wprost – do komunizmu. Francuska filozof Chantal Delsol przestrzega przed pokusą stworzenia świata od zera.
Minister spraw wewnętrznych Lorent Nunes przedstawił wstępny bilans wczorajszych protestów we Francji. Na ulicach zgromadziło się około 110 tysięcy osób. W samym Paryżu doszło do 124 zatrzymań. Marcin Darmas relacjonuje z Paryża starcia, do których doszło wieczorem przy Port de Vincennes.
– U władzy znalazło się pokolenie nieudaczników, którzy nie wiedzą, co robić, kiedy świat na nowo staje się tragiczny – mówi Zero.pl Mathieu Bock-Côté, socjolog i eseista. Diagnozuje kryzys zachodnich elit, psychiczne cierpienie młodego pokolenia, upadek autorytetu wiedzy oraz narastające problemy z integracją imigrantów. Jego zdaniem dekonstrukcja zachodniej cywilizacji doprowadziła do sytuacji, w której społeczeństwa tracą zdolność obrony własnych wartości.
Przez lata poszerzano ich kompetencje, zachęcano do zdobywania kwalifikacji i włączano do zespołów medycznych. Dziś w kolejnych szpitalach opiekunowie medyczni tracą pracę lub są stopniowo odsuwani od obowiązków. W Warszawie zagrożonych jest 40 stanowisk, w Pionkach wypowiedzenia dotyczą pracowników zakładu opiekuńczo-leczniczego, a w Słupsku narasta niepewność. Stawką sporu są nie tylko etaty, lecz także codzienna opieka nad pacjentami.
Francuska republika lubi widzieć w ulicznych buntownikach Gavroche’a, bohatera „Nędzników” Wiktora Hugo. Tyle że romantyczny urwis walczył z niesprawiedliwością, a dzisiejsi naśladowcy coraz częściej demolują miasta, plądrują sklepy i ścierają się z policją. Największym problemem Francji może być jednak nie sama przemoc, lecz polityczna niezdolność do zmierzenia się z jej przyczynami.
„Wasza przyszłość została anulowana” – głosi jeden z transparentów francuskich protestujących. Prof. Małgorzata Jacyno, socjolożka z Uniwersytetu Warszawskiego, widzi w tym haśle coś więcej niż gniew młodego pokolenia: kryzys klasy średniej, rozpad tradycyjnych podziałów politycznych i utratę wiary w przyszłość. „Francja bez szpitali, szkół i sprawnie działających instytucji przestaje być Francją” – ostrzega w rozmowie z Zero.pl.
– Nie da się uratować wszystkiego – mówi Kinga, która jako dziecko doświadczyła przemocy, odrzucenia i samotności. Dziś pracuje w placówce opiekuńczej, gdzie próbuje pomagać dzieciom z podobnymi doświadczeniami. Pilnuje, odbiera telefony po ucieczkach, stawia granice, a czasem przez całą noc czuwa nad nastolatką pod wpływem narkotyków. Wie, że nie cofnie ich przeszłości. Wie też, że nie wolno przestać próbować.
Odblokowane fundusze europejskie, wzmocniona granica i zakupy uzbrojenia – rząd Donalda Tuska może wskazać konkretne osiągnięcia w polityce zagranicznej. Nie wszystkie obietnice doczekały się jednak realizacji, a polska dyplomacja wciąż stoi przed pytaniem o rzeczywiste wpływy Warszawy w Europie i jej miejsce w rywalizacji z Chinami. Bilans „stu konkretów” prowadzi do pytania: czy Polska nauczyła się samodzielnie rozgrywać własne interesy, czy nadal mierzy swoją pozycję cudzym uznaniem?
– Współczesna lewica stosuje mechanizm przypominający leninizm, ale na poziomie biologicznym i kulturowym – twierdzi Rodolphe Cart. Francuski dziennikarz i eseista analizuje protesty licealistów, strategię Mélenchona oraz narastający konflikt między lewicą i prawicą przed wyborami prezydenckimi. Jego zdaniem skrajna lewica próbuje zmobilizować różne grupy mniejszościowe w nowy polityczny front.
„Współczesna prawica nacjonalistyczna nie projektuje nowego człowieka” – mówi w rozmowie z Zero.pl Olivier Dard, profesor historii na Sorbonie i autor „Historii skrajnej prawicy”. Francuski historyk tłumaczy, skąd bierze się siła Marine Le Pen, dlaczego Zjednoczenie Narodowe zerwało z częścią dziedzictwa Jean-Marie Le Pena oraz jak kryzys tradycyjnych partii otworzył drogę nacjonalistom w Europie.
Czy Francja, przez dziesięciolecia uchodząca za jedno z laboratoriów europejskiej laicyzacji, zaczyna na nowo pytać o chrześcijaństwo? Victor Aubert, założyciel Académie Christiana, zwraca uwagę na rosnącą liczbę chrztów dorosłych i zainteresowanie religią wśród młodych. – Szukają piękna, tradycji, jasności i sensu – mówi w rozmowie z Zero.pl. Zastrzega jednak, że nie oznacza to jeszcze masowego powrotu Francuzów do Kościoła.
Leon XIV przyjechał do Francji z hasłem „Aby świat miał życie”. Wokół jego przejazdu pojawiły się kordony policji, pielgrzymi, bezdomni, uliczni ekscentrycy, nawróceni i Francuzi spierający się o aborcję, eutanazję oraz przyszłość Kościoła. – Chciałbym, żeby cały świat zobaczył, że katolików jest wielu – mówił mi jeden z młodych pielgrzymów.
Europa wchodzi w jesień z rosnącymi problemami gospodarczymi, napięciami społecznymi i coraz poważniejszymi zagrożeniami dla bezpieczeństwa. Protesty we Francji, zwolnienia w niemieckim przemyśle, cyberataki i działania hybrydowe nakładają się na siebie w momencie, gdy najważniejsze państwa kontynentu przygotowują się do kolejnych kampanii wyborczych.
„Lalka” Bolesława Prusa wraca na ekrany, a wraz z nią dobrze znane pytania o Stanisława Wokulskiego, Izabelę Łęcką i polskie społeczeństwo. Jest jednak w powieści wątek, któremu poświęcamy zaskakująco mało uwagi: przyjaźń Wokulskiego, Rzeckiego i Szumana. Trzech zupełnie różnych ludzi łączy coś, czego nie da się sprowadzić do interesu czy korzyści.
Marine Le Pen czy Jean-Luc Mélenchon? „Skrajna prawica” czy „skrajna lewica”? Francuzi dopiero za kilka miesięcy wybiorą swojego prezydenta, ale z perspektywy Warszawy już dziś warto zadać inne pytanie: który z kandydatów byłby lepszym partnerem dla Polski? I Le Pen, i Mélenchon proponują głęboką zmianę francuskiej polityki. Obydwoje mogą być dla Warszawy trudnymi rozmówcami.
