Matura z języka polskiego od lat budzi emocje wśród uczniów. Choć egzamin wydaje się wymagający, odpowiednie przygotowanie i znajomość kilku kluczowych zasad mogą znacząco zwiększyć szanse na wysoki wynik. Razem z polonistą, Łukaszem Wróblem, przystąpiliśmy do namysłu nad tematami tegorocznych maturalnych rozprawek z języka polskiego.
Marcin Darmas, Zero.pl: Tegoroczna matura z języka polskiego przyniosła dwa tematy wypracowań: wpływ pracy na człowieka i rzeczywistość oraz pytanie o to, kiedy dla człowieka ważne jest, jak postrzegają go inni? Wśród sugerowanych lektur znalazły się m.in. Antygona, Makbet, Skąpiec, Konrad Wallenrod, Dziady, Kordian, Lalka, Przedwiośnie czy Rok 1984. Zacznijmy od pierwszego tematu. Czy omówienie Lalki byłaby dobrym wyborem? Choć historia Wokulskiego byłaby opisem klęski etosu pracy. Przecież, pomimo starań, nie udało mu się wydobyć się ze swojej warstwowej kondycji.
Łukasz Wróbel, nauczyciel języka polskiego z I Liceum Ogólnokształcącego im. Jana Kasprowicza z Oddziałami Dwujęzycznymi w Inowrocławiu: Zdecydowanie tak. Warto jednak najpierw uporządkować kwestie formalne. W nowej formule egzaminu uczeń sam dobiera lektury – musi odwołać się do jednej obowiązkowej, może dodać inne teksty oraz konteksty, np. historyczne czy filozoficzne. Najlepsze prace zwykle opierają się na kilku dobrze rozwiniętych argumentach.
Lalka jako przykład wpływu pracy na człowieka i rzeczywistość sprawdzi się dobrze?
Bardzo dobrze. Stanisław Wokulski to postać wręcz modelowa. Jego życie od młodości kształtowane jest przez pracę – od winiarni, przez sklep Minclów, aż po własny majątek. Praca formuje jego charakter, ambicje i sposób myślenia. Z drugiej strony wpływa też na otoczenie: pomaga ubogim, wspiera innych, próbuje realizować idee pracy organicznej. Można więc pokazać oba aspekty tematu.
A co z interpretacją, że Wokulski jednak ponosi porażkę i praca nie przyniosła mu oczekiwanych efektów. Czy moja przekorna teza znalazłaby uznanie u egzaminatorów?
To bardzo dobra i w pełni dopuszczalna teza. Egzaminatorzy nie oczekują jednej „słusznej” interpretacji. Ważne, by była logiczna i zgodna z tekstem. Wokulski rzeczywiście doświadcza klęski – zarówno osobistej, jak i społecznej. Jego wysiłek nie przynosi trwałej zmiany rzeczywistości, co można świetnie wykorzystać w argumentacji.
Przejdźmy do drugiego tematu: kiedy dla człowieka ważne jest, jak postrzegają go inni. Tu wielu uczniów może mieć problem z doborem lektur. Niezwykle wrażliwa na to, co powiedzą inni, była pani Dulska… Moglibyśmy się pokusić również o „przyprawianie gęby” Gombrowicza.
To prawda, ten temat jest trudniejszy. I zgadzam się z pana intuicją, że pasowaliby tu Zapolska i Gombrowicz. Ale nie tylko. Świetnym wyborem jest również „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego. Cezary Baryka kształtuje swoją tożsamość pod wpływem wydarzeń historycznych i otoczenia. To, jak jest postrzegany – jako rewolucjonista, buntownik czy idealista – ma ogromne znaczenie dla jego rozwoju. Kluczowe jest tu pytanie „kiedy” to postrzeganie staje się istotne – właśnie w momentach formowania się jego osobowości.
A inne przykłady?
Można sięgnąć po „Zbrodnię i karę” Fiodora Dostojewskiego. Rodion Raskolnikow obsesyjnie myśli o tym, jak zostanie oceniony przez innych – nie chce być uznany za zwykłego przestępcę. Jego wewnętrzna walka to nie tylko konflikt moralny, ale też lęk przed społeczną oceną.
A gdyby tak uznać, że „Skąpiec” Moliera również dbał o to, jak inni go postrzegają? Przypominam sobie kapitalną scenę, gdy za wszelką cenę starał się ukryć, że jest człowiekiem majętnym. Zawodził, narzekał, robił z siebie nędzarza…
I słusznie. Harpagon to przykład człowieka, który obsesyjnie kontroluje swój wizerunek. Ukrywa majątek i chce być postrzegany jako ktoś mniej zamożny, by uniknąć zagrożeń. To bardzo ciekawy przykład pokazujący, jak opinia innych wpływa na zachowanie jednostki.
Czyli klucz do maturalnego sukcesu to dobra argumentacja i świadomy dobór przykładów?
Dokładnie. Tematy są szerokie i pozwalają na różne interpretacje. Najważniejsze to pokazać, że rozumie się problem i potrafi go uzasadnić na podstawie lektur.
Czy sądzi pan, że zdałbym tegoroczną maturę?
Myślę, że spokojnie – i to z dobrym wynikiem!