Jedni chcą, żeby obywatele mogli łatwiej się uzbroić. Bo gdy przeciętny Polak będzie miał pistolet za pazuchą, szybciej uda się odstrzelić ganiającego po mieście szaleńca.
Inni przekonują, że więcej broni oznacza więcej zagrożeń – bo łatwiej tę broń uzyska tenże szaleniec.
To klasyczna dyskusja o granicach wolności, bezpieczeństwa i odpowiedzialności. Dyskusja, w której – przyznaję – nie mam wyrobionego zdania, bo najzwyczajniej w świecie się na tym nie znam.
Wiem natomiast jedno: kontrolerzy Najwyższej Izby Kontroli dopiero co sprawdzili, jak wygląda państwowa kontrola nad osobami posiadającymi broń. I okazuje się, że jako państwo mamy kłopot z realizacją tych przepisów, które już obowiązują.
Kontrolerzy NIK ustalili przykładowo, że broń po zmarłych pozostawała niezabezpieczona nawet przez 30 lat.
30 lat po śmierci właściciela
Raport NIK, opublikowany w maju 2026 r., dotyczy kontroli obejmującej okres od początku 2022 r. do sierpnia 2025 r. Wykorzystuje również ustalenia innych kontroli dotyczących broni. Warto to zaznaczyć, żeby ani nie udawać, że opisuje wyłącznie dzisiejszy stan, ani nie przypisywać wszystkich zaniedbań jednej ekipie politycznej. Niektóre z zaniedbań mają historię znacznie dłuższą niż kadencja jakiegokolwiek rządu.
Kontrolerzy sprawdzili dane osób figurujących w policyjnym rejestrze posiadaczy broni. Sięgnęli do systemu PESEL. Ustalili, że część tych osób nie żyje. Policja również miała dostęp do tej bazy, ale w żadnej ze skontrolowanych komend wojewódzkich nie prowadzono systemowej weryfikacji zgonów. Reagowano doraźnie, na przykład wtedy, gdy o śmierci poinformowała rodzina.
Przykładowo w Gorzowie Wielkopolskim ujawniono niezabezpieczenie broni po dwóch osobach zmarłych 30 i 19 lat wcześniej. W Katowicach problem dotyczył 19 zmarłych; w przypadku 12 z nich od śmierci upłynęło od około 19 do 30 lat.
W praktyce oznacza to, że polskie państwo nie ma pojęcia, co dzieje się z bronią, która dawniej została legalnie dopuszczona do użytku. Rodzina mogła ją nielegalnie sprzedać, osoba bez wystarczających kompetencji może z niej korzystać. I dowiemy się tego wszystkiego dopiero po ewentualnej tragedii.
Odebranie broni? Warto rozważyć
Gigantyczne nieprawidłowości dotyczą badań. Najwyższa Izba Kontroli wskazuje na brak powszechnego obowiązku okresowej oceny zdrowia posiadaczy pozwoleń i postuluje objęcie ich wszystkich badaniami lekarskimi i psychologicznymi. Jednocześnie państwo nie pilnuje nawet badań, które już są obowiązkowe.
Statystyki zaprezentowane przez NIK w maju 2026 r. (fot. NIK)
Przeterminowanie orzeczeń sięgało w skrajnym przypadku 1194 dni, czyli ponad trzech lat.
W Gdańsku policyjny rejestr pozwalał generować raporty o osobach, którym upłynął termin ważności orzeczeń. Tyle że żadnemu z pracowników właściwego wydziału nie nadano uprawnień do ich generowania. Weryfikację rozpoczęto dopiero w 2025 r.
Brak kontroli sprowadził się też do nieodbierania broni w przypadkach, w których należałoby ją komuś zabrać. Kontrolerzy NIK opisują gdański przypadek, w którym odebranie broni nastąpiło dopiero ponad dwa miesiące po uzyskaniu informacji o wszczęciu wobec jej posiadacza procedury „Niebieskiej Karty”. W Katowicach po 54 dniach od uzyskania takiej informacji wysłano do jednostki terenowej pismo o rozważenie odebrania broni. Tak, o rozważenie.
Statystyki zaprezentowane przez NIK w maju 2026 r. (fot. NIK)
Najpierw egzekwujmy prawo
Tak jak napisałem: jestem za głupi na dyskusję o tym, czy obecnie obowiązujące przepisy o dostępie do broni są właściwe, zbyt restrykcyjne, czy zbyt łagodne. Wiem jedno: zapisać w ustawie można wszystko, ale najistotniejsze jest to, czy to, co zapiszemy, będzie realizowane.
Najwyższa Izba Kontroli pokazała wyraźnie, że nie jest.
Może więc najpierw zacznijmy wszyscy robić to, co do nas należy, a potem pokłócimy się o zmiany?
