Polska właśnie zakończyła swój czas odporności na rzeczywiste, masowe zamachy terrorystyczne. Z jednej strony od dawna było jasne, że to nieuchronne i że prędzej czy później spotka nas, nasze państwo oraz społeczeństwo. Z drugiej strony po tragedii na Rynku Głównym w Krakowie pojawiają się konieczne i racjonalne pytania, czy przede wszystkim jako państwo i jego instytucje właściwie wykorzystaliśmy ten „okres oczekiwania na nieuniknione”.
Zamach w Krakowie. Rynek Główny otwarty po strzelaninie. Znicze, żałoba, wiec solidarności
Bohaterstwo policjantów nie może przesłonić trudnych pytań
Zamach terrorystyczny w Krakowie brutalnie pokazał całą skalę dramatu, a także częściową naszą bezradność wobec ekstremalnie nihilistycznych, morderczych potrzeb osoby z głębokim defektem mentalnym. Widzieliśmy również heroiczne bohaterstwo dwóch policjantów, realnie i dramatycznie wypełniających słowa roty ślubowania: „...strzec bezpieczeństwa Państwa i jego obywateli, nawet z narażeniem życia...”. Powstrzymali sprawcę i to ich postawa z pewnością zapobiegła jeszcze większej tragedii oraz większej liczbie ofiar.
Bezgraniczne uznanie dla tych funkcjonariuszy nie zwalnia jednak z obowiązku rzetelnej oceny tego, co się wydarzyło i jak się wydarzyło. W pełni zasadne są pytania, czy instytucje odpowiedzialne za nasze bezpieczeństwo, czyli służby specjalne i Policja, są odpowiednio przygotowane do prewencji, mitygacji zagrożeń terrorystycznych oraz bezpośredniej reakcji w sytuacji krytycznej.
Czy posiadają niezbędne kompetencje, uprawnienia prawne, właściwe struktury organizacyjne, wystarczające zasoby kadrowe i finansowe oraz odpowiednie możliwości sprzętowe i technologiczne? Ale również, czy mogą one na co dzień racjonalnie funkcjonować bez skrajnie szkodliwego wikłania tych instytucji w sytuacje bezpośrednio związane ze źle rozumianym, niedopuszczalnym i de facto antypaństwowym działaniem politycznym. Mam podstawy, by obawiać się, że te strategiczne pytania są retoryczne.
W odniesieniu do sobotniej tragicznej sytuacji w Krakowie uprawnione i potrzebne jest postawienie kilku kolejnych, już praktycznych pytań oraz wskazanie istotnych kwestii.
Strzelanina w Krakowie. Czy Polska jest przygotowana na takie ataki? [OPINIA]
Czy kilkukrotne publiczne przedstawianie przez premiera naszego rządu ostrzeżeń o poważnie narastających zagrożeniach dla państwa, ale przede wszystkim dla obywateli, spowodowało lepsze, realne przygotowanie jego instytucji?
W połowie października tego roku Donald Tusk poinformował nas, że: „...spodziewajmy się, tak jak do tej pory, tylko na większą skalę, prób sabotażu czy jakichś prowokacji w Polsce. Na Łotwie już widziano jakichś ludzi w mundurach, Litwa spodziewa się jakiejś poważnej prowokacji. Natomiast jeden komunikat jest oczywisty: Rosja będzie tę eskalację potęgowała i będzie testowała naszą reakcję”.
W sobotę był to atak pojedynczego zabójcy. A co, jeśli na Rynku Głównym w Krakowie (lub w innej powszechnie uznanej atrakcji turystycznej) byłby to atak zorganizowanej grupy terrorystów, sabotażystów nasłanych przez Rosję? Czy w takim, niestety realnie prawdopodobnym scenariuszu bezpieczeństwo obywateli także ma zależeć od tego, że pojedynczy patrol policji akurat znajduje się w pobliżu i są w nim tak bohaterscy funkcjonariusze, a wsparcie dla nich nie pojawia się przez nieakceptowalnie długi czas?
Stopień BRAVO. Alarm na papierze czy realna gotowość?
Jak nasze państwo i jego odpowiedzialne prawnie oraz praktycznie instytucje w rzeczywistości traktują stałą już sytuację obowiązywania na terenie kraju stopnia alarmowego BRAVO? Został on wprowadzony w związku ze zwiększonym i przewidywalnym zagrożeniem atakiem terrorystycznym (przed tym właśnie ostrzegał premier), mimo że nie zidentyfikowano konkretnego celu ataku.
Stopień alarmowy BRAVO powoduje m.in.:
- prowadzenie przez Policję, Straż Graniczną lub Żandarmerię Wojskową wzmożonej kontroli dużych skupisk ludzkich;
- prowadzenie wzmożonej kontroli obiektów użyteczności publicznej oraz innych obiektów potencjalnie mogących stać się celem ataków terrorystycznych;
- obowiązek noszenia broni długiej oraz kamizelek kuloodpornych przez umundurowanych funkcjonariuszy lub żołnierzy bezpośrednio realizujących zadania związane z zabezpieczeniem miejsc i obiektów, które potencjalnie mogą stać się celem zdarzenia o charakterze terrorystycznym.
Czy takie miejsce jak Rynek Główny w Krakowie, jedna z najważniejszych atrakcji turystycznych Polski i Europy, można uznać za realny obiekt zagrożony aktami terroru w myśl ww. przepisów, ale też logiki i prawdopodobieństwa? Co dla naszego wymiernego bezpieczeństwa wynika z przepisów o tych stopniach alarmowych? Czy istnieje racjonalny katalog miejsc i obiektów cywilnych w Polsce praktycznie traktowanych i zabezpieczanych jako realne cele dla terrorystów oraz sabotażystów, samotnych lub zorganizowanych, inspirowanych i zadaniowanych?
Strzelanina w Krakowie. Jak zmieni się bezpieczeństwo w polskich miastach? [OPINIA]
Czy nie należy dokonać, raczej już dawno, ewaluacji przepisów i praktyk dotyczących działania Policji w sytuacjach ekstremalnych, np. czy pojazdy służbowe dysponują bronią i środkami ochrony balistycznej adekwatnymi do takich zagrożeń? Czy funkcjonariusze służby prewencyjnej są właściwie wyszkoleni i przygotowani do natychmiastowego działania wobec napastnika z bronią długą, bez oczekiwania na pododdziały kontrterrorystyczne? Czy współdziałanie Policji, straży miejskich i ratownictwa medycznego jest regularnie ćwiczone w realistycznych scenariuszach?
Czy nie nadszedł czas na zmianę przepisów dotyczących wydawania pozwoleń na broń tak, aby procedura obejmowała, obok badań lekarskich i psychologicznych, także obowiązkową analizę dostępnych informacji oraz aktywności w mediach społecznościowych osoby ubiegającej się o pozwolenie? Czy państwo może nadal pomijać sygnały fascynacji przemocą, radykalizacji czy wręcz zapowiedzi agresji, które sprawcy zamachów coraz częściej pozostawiają publicznie w sieci, zanim sięgną po broń?
Niestety, ponownie trzeba przyjąć, że przedstawione powyżej pytania mają charakter retoryczny.
Należy również poruszyć kwestię, jak nasze państwo i jego instytucje mogą, a wręcz muszą, wzmocnić (stworzyć) strategie i realne działania o charakterze prewencyjnym, zarówno instytucjonalne, jak i społeczne. Czy właściwą i potrzebną decyzją z 2024 roku było radykalne zdegradowanie w strukturze Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego powołanej w 2018 roku nowej jednostki, Centrum Prewencji Antyterrorystycznej ABW? Z pewnością nie przyczyniło się to do umocnienia, rozwoju i budowania stałej, widocznej pozycji tej służby w działaniach mitygujących zagrożenia terrorystyczne.
Nie można nie wspomnieć o konieczności przywrócenia lub zbudowania zasadnego zaufania polityczno-społecznego do służb specjalnych jako instytucji o fundamentalnym znaczeniu dla bezpieczeństwa państwa i jego obywateli. Permanentne (w cyklach wyborczych i nie tylko) budowanie publicznego wizerunku tych instytucji jako niemal organizacji przestępczych i traktowanie ich de facto w kategoriach „obcego i wrogiego ciała” przynosi destrukcyjne efekty doraźne oraz fatalne długofalowe skutki dla tych organizacji, poważnie osłabiające bezpieczeństwo kraju. W tym kontekście należy bardzo negatywnie ocenić wykreowanie, wyłącznie z partyjnej motywacji, sprawy tzw. Pegasusa.
Rozpętanie politycznej awantury związanej z tym narzędziem technologicznym było i jest destrukcyjnym przykładem stawiania interesu partyjno-politycznego ponad interes bezpieczeństwa państwa i obywateli. Wywołany tym brak możliwości korzystania przez służby i Policję z zaawansowanych narzędzi technologicznych, nawet okresowy, z pewnością jest dla pracy operacyjno-rozpoznawczej olbrzymim deficytem, ograniczającym realne możliwości działania tych instytucji. Dodatkowo wytworzono w tym obszarze polityczny „efekt mrożący”, powodujący, że kolejni szefowie służb specjalnych w naszym kraju będą podchodzili do potrzeby pozyskiwania i posiadania tego typu narzędzi oraz kompetencji co najmniej z obawami, jeśli nie z niechęcią.
Wskazać należy także, iż wydarzenia na Rynku Głównym w Krakowie po raz kolejny obnażyły słabość państwowej komunikacji strategicznej. W pierwszych godzinach do opinii publicznej trafiały sprzeczne informacje, częściowo pochodzące ze źródeł oficjalnych i półoficjalnych: o drugim sprawcy, o śmierci policjanta, o wojskowej przeszłości zamachowca. Mieszkańcy Krakowa nie otrzymali ostrzeżenia w systemie Alert RCB.
Zamach w Krakowie. Kraków czci pamięć ofiar. „Pokażmy solidarność” [RELACJA]
W powstałą próżnię natychmiast weszli autorzy dezinformacji, w tym materiałów generowanych przez sztuczną inteligencję. Nie bez winy byli też niektórzy komentatorzy, a przede wszystkim politycy, którzy przekuwali tragedię w paliwo sporu politycznego. Państwo potrzebuje jednego ośrodka komunikacji kryzysowej, procedur na „pierwszą godzinę”, jasnych kryteriów uruchamiania Alertu RCB oraz dyscypliny informacyjnej wewnątrz służb. Komunikacja w sytuacji zamachu jest kluczowym elementem działań ochronnych, a nie dodatkiem do nich.
Następny zamach to kwestia czasu
Tragedia na krakowskim Rynku Głównym nie może stać się kolejnym epizodem, który po kilku dniach emocji, wzajemnych oskarżeń i medialnych rozliczeń ustąpi miejsca bieżącej polityce. Trzeba to powiedzieć wprost i bez złudzeń: kolejne akty terroru w Polsce są nieuchronne. Nie jest to czarnowidztwo, lecz chłodna ocena sytuacji państwa położonego na wschodniej flance NATO, wobec którego Rosja prowadzi wrogie działania hybrydowe. To także realistyczna ocena społeczeństwa, w którym, podobnie jak w całej Europie, pojawiają się samotni sprawcy, osoby zradykalizowane lub po prostu nihilistyczne. Pytanie nie brzmi więc „czy”, lecz „kiedy, gdzie i w jakiej skali” oraz czy w tym momencie państwo będzie przygotowane lepiej niż w sobotę.
Dlatego odpowiedzi na postawione wyżej pytania nie mogą powstawać w logice cyklu wyborczego ani być podporządkowane interesom którejkolwiek partii. Bezpieczeństwo obywateli przed terroryzmem nie jest ani prawicowe, ani lewicowe, ani rządowe, ani opozycyjne. Potrzebna jest rzetelna, obiektywna i niezależna ewaluacja całego systemu antyterrorystycznego: od rozpoznania i prewencji, przez przepisy o stopniach alarmowych i ochronę miejsc szczególnie narażonych, po wyszkolenie, wyposażenie i współdziałanie pierwszych reagujących oraz komunikację kryzysową. Ewaluacja dokonana przez praktyków i ekspertów, a nie przez polityczne gremia szukające winnych wyłącznie po drugiej stronie sporu.
Wnioski z niej muszą przełożyć się na rozwiązania trwałe: ponadpartyjnie uzgodnione, oparte na stabilnych podstawach prawnych i wieloletnim finansowaniu, odporne na zmiany władzy i rotacje w kierownictwach służb. Służby specjalne i Policja potrzebują przewidywalności, czyli pewności, że ich kompetencje, narzędzia i struktury nie zostaną zakwestionowane lub rozmontowane przy kolejnej zmianie politycznej, a funkcjonariusze nie staną się zakładnikami bieżącej walki politycznej.
Odwaga i poświęcenie krakowskich policjantów zasługują na coś więcej niż słowa uznania. Zasługują na to, by państwo zrobiło wszystko, aby następnym razem, a następny raz niestety nastąpi, bezpieczeństwo obywateli nie zależało od szczęśliwego zbiegu okoliczności i heroizmu pojedynczego patrolu, lecz od sprawnie działającego, przygotowanego i wolnego od politycznych uwikłań systemu. To jest nasz wspólny obowiązek wobec ofiar tej tragedii i wobec tych, których wciąż możemy ochronić.
