- Dwaj krakowscy policjanci ruszyli w pościg za uzbrojonym napastnikiem, choć sami nie dysponowali przewagą uzbrojenia ani odpowiednim zabezpieczeniem balistycznym.
- Jakub Kulik, postrzelony w prawą rękę, kontynuował interwencję i próbował samodzielnie założyć sobie stazę taktyczną.
- Prawdziwe męstwo nie polega na braku strachu, lecz na zdolności postąpienia właściwie mimo świadomości niebezpieczeństwa.
Kiedy w sobotnie popołudnie brodziliśmy w coraz gęstszej pomroce szoku i zagadek, wszyscy zastanawialiśmy się nad sprawami drugorzędnymi. W gazetowej i internetowej wyobraźni zadawano z uporem maniaka pytania, na które było jeszcze za wcześnie – jak do tego doszło? I kto tego dokonał? Jaki łańcuch połączył serię drobnych, ale nieodwołalnych przypadków i doprowadził do masakry na krakowskim rynku?
Potem na konferencji prasowej nadzwyczajnego sztabu pojawił się minister spraw wewnętrznych. Czynił swoją powinność i nie można mieć do niego pretensji: podawał liczbę ofiar i rannych, studził emocje i apelował do mediów o informacyjną wstrzemięźliwość.
Zdziwiło mnie natomiast, że tak jednoznacznie określił domniemany profil ideologiczny sprawcy, zapominając o kwestii absolutnie fundamentalnej. O nazwiskach dwóch policjantów, którzy w heroiczny sposób zatrzymali szaleńca na ul. Stradomskiej.
W tej decydującej dla jedności narodowej chwili, mówiąc górnolotnie, Polacy nie potrzebowali ani polityki, ani dorabiania do tego ideologii. Potrzebowaliśmy konkretnych, namacalnych i ucieleśnionych dowodów, elegii o nieprzeciętnym heroizmie, o bohaterstwie wymykającym się wszelkim ideologicznym szufladkom, politycznym etykietom i publicystycznym ornamentom.
Polacy potrzebowali nazwisk, twarzy i opowieści. Potrzebowali bohaterów, których nie trzeba było opatrywać partyjnym komentarzem ani wtłaczać w ciasne ramy światopoglądowych sporów.
Kraków uczci pamięć ofiar zamachu. „Pokażmy solidarność” [RELACJA]
Jakub Kulik i Artur Morański. Policjanci, którzy nie kalkulowali
Wystarczyło powiedzieć: oto oni! Starszy posterunkowy Jakub Kulik oraz starszy posterunkowy Artur Morański. A Polska nieodwołalnie odrzuca ze swej wspólnoty Michała O. Nie godzi się na tanią sławę szaleńca, szukającego poklasku z bronią automatyczną w rękach i strzelając do swoich bliźnich. Odtrącamy bezpowrotnie tego, którego wiekuista pustka nihilizmu zabiła matkę, ojca i siostrę. Nie godzien jest mienić się Polakiem tchórz przebrany za żołnierza, kalający mundur pirackimi emblematami, strzelający do bezbronnych na rynku w Krakowie. Skreślamy i obejmujemy potępieniem, wieczną anatemą młodocianego Raskolnikowa – Michała O. Niechaj największą dla niego hańbą będzie ostateczne banicja ze wspólnoty narodowej oraz zapomnienie.
Na mocy tego samego mechanizmu pamięci, który Herostratesowi zapewnił nieśmiertelność zbrodniarza, a jego ofierze – wieczne miejsce w historii – zapamiętajmy jednak inne nazwiska. Nie bohaterów homeryckich eposów, nie Achillesów i Rolandów, których czyny obrastały przez stulecia legendą. Lecz dwóch policjantów z Krakowa: Jakuba Kulika i Artura Morańskiego. Bo są chwile, w których wspólnota narodowa powinna umieć odróżnić tych, którzy przynoszą jej hańbę, od tych, którzy własnym bohaterstwem przywracają jej godność.
Nie należy wysuwać cudów fantazji, tam, gdzie jaśnieje cud prawdy. Jakub Kulik i Artur Morański zostali przewodnikami współczesnych czasów, które tak ochoczo wpadają w pułapkę cynizmu i utylitaryzmu. Nie kalkulowali. Kiedy na krakowskim Rynku Głównym rozległy się strzały, nie zastanawiali się nad społeczną czy psychologiczną anatomią zła. Ruszyli w pościg za uzbrojonym napastnikiem, który strzelał do przypadkowych ludzi.
Zgłoszenie o strzelaninie wpłynęło krótko po godzinie piętnastej. Już po kilkudziesięciu sekundach policjanci podjęli interwencję. Pościg prowadził przez ulice krakowskiego Starego Miasta, aż do rejonu ulicy Dietla. Tam doszło do bezpośredniej konfrontacji. Napastnik otworzył ogień do funkcjonariuszy. Ci, mimo śmiertelnego zagrożenia, mimo że byli wyposażeni w gorszą broń, mimo braku kamizelek kuloodpornych, nie odstąpili od działania. Obaj zostali ciężko ranni, ale sprawca został obezwładniony i zatrzymany.
Kraków tłumnie oddaje krew. „Magazyny są już pełne”
Postrzelony policjant próbował sam założyć sobie stazę taktyczną
Do annałów trafi również moment, kiedy Jakub Kulik mimo postrzelenia w prawą rękę, kontynuował interwencję i próbował samodzielnie założyć sobie stazę taktyczną. A następnie, po spełnieniu obowiązku, osunął się na chodnik.
W tej krótkiej sekwencji zdarzeń zawiera się więcej treści niż w niejednym opasłym tomie moralnych traktatów. W sposób racjonalny i uporządkowany nie sposób wytłumaczyć bohaterstwa Jakuba Kulika i Artura Morańskiego. Byli gotowi podejmować skrajne ryzyko, odznaczyli się niezłomnością oraz myśleniem wymykającym się chłodnej kalkulacji.
Czasy współczesne w najlepszym razie tego rodzaju postępowania wyśmiewają, podkreślając ich archaiczny charakter. „Nie narażaj się”, „nie strój bohatera”, „ciebie to nie dotyczy” – krzyczą arcydzisiejsi piewcy moralnej wygody. W kokonie technologicznych nowinek, w dobie rozwiniętych systemów monitorujących, śledzenia w sieci krakowscy policjanci działali na opak. Wbrew pierwotnym instynktom i odruchom bezwarunkowym. Wykazali się postawą godną greckich hoplitów, czyli żołnierzy należących do wojsk pieszych, uzbrojonych w miecz, długą włócznię, tarczę i hełm.
Starożytni Grecy mieli szczególną skłonność do roztrząsania cnót, które współczesność próbuje niekiedy zastąpić psychologicznym słownikiem kompetencji miękkich. Arystoteles, rozważając naturę męstwa w „Etyce nikomachejskiej”, zauważał, że nie każda odwaga zasługuje na to miano. Nie jest mężnym ten, kto nie boi się śmierci w każdych okolicznościach. Prawdziwe męstwo ujawnia się w obliczu śmierci najszlachetniejszej – tej, która grozi człowiekowi podejmującemu niebezpieczeństwo w imię dobra wyższego. Stąd szczególne miejsce, jakie filozof przyznawał śmierci na polu chwały. Nie chodziło mu jednak o fascynację wojenną zawieruchą, lecz o moralną jakość decyzji podejmowanej w obliczu zagrożenia.
Bohaterstwo w czasach cynizmu i moralnej wygody
W tym sensie zachowanie Jakuba Kulika i Artura Morańskiego zasługuje na coś więcej niż policyjny komunikat, kilka zdań w serwisie informacyjnym i przelotny aplauz mediów społecznościowych. Kiedy stanęli naprzeciw uzbrojonego napastnika, nie mieli przecież gwarancji, że wrócą z tej interwencji cali.
Platon w „Państwie” dostrzegał w męstwie coś więcej niż odporność na strach. Była to zdolność zachowania wierności temu, co człowiek uznaje za słuszne, nawet gdy ceną stają się ból, rany, a w ostateczności życie. Arystoteles dodawał, że mężny człowiek nie musi być wolny od lęku. Przeciwnie, rozumie, co może utracić. Wie, że życie jest dobrem, a śmierć i cierpienie pozostają czymś, czego naturalnie pragnie uniknąć. Mimo to potrafi postąpić właściwie. I właśnie dlatego jego czyn ma moralną wagę. Odwaga pozbawiona świadomości niebezpieczeństwa może być brawurą. Męstwo zaczyna się tam, gdzie strach nie znika, lecz przestaje być jedynym doradcą.
W świecie, w którym niemal każdą ludzką postawę można opisać za pomocą interesu, kalkulacji i partykularnej korzyści, Jakub Kulik i Artur Morański przypomnieli o istnieniu kategorii, których nie sposób sprowadzić do rachunku zysków i strat. Nie musieli wygłaszać traktatów o patriotyzmie. Nie potrzebowali deklarować przywiązania do wspólnoty. Wystarczyło, że w chwili zagrożenia stanęli w jej obronie.
Herostrates chciał nieśmiertelności i otrzymał ją w najbardziej podłym wydaniu. Dwaj krakowscy policjanci nie zabiegali o pamięć potomnych, nie pisali własnej legendy, nie szukali miejsca w podręcznikach historii. Wystarczyło im, że naprzeciw uzbrojonego szaleńca znaleźli się ludzie, których należało ochronić. I być może na tym polega cała różnica między sławą a chwałą, między próżnością niszczyciela a męstwem obrońcy.
Arystotelesowskie pole chwały nie musi przecież znajdować się pod murami Troi, na równinach Maratonu czy w cieniu termopilskich wąwozów. Czasem jego granice wyznacza kilka ulic starego Krakowa, policyjny radiowóz i chodnik, na którym osuwa się ranny człowiek. Nie ma tam marmurowych kolumn, homeryckich strof ani chóru tragików. Jest za to coś znacznie trudniejszego do osiągnięcia niż pomnikowa nieśmiertelność: przyzwoitość wystawiona na próbę.
Niech więc Herostrates pozostanie w pamięci jako patron tych, którzy dla rozgłosu gotowi są spalić świat. A Jakub Kulik i Artur Morański – jako przypomnienie, że nawet w świecie ogarniętym cynizmem, podejrzliwością i partykularnym interesem człowiek potrafi jeszcze stanąć w obronie drugiego człowieka. Nie dla sławy. Nie dla poklasku. Z poczucia obowiązku.
Może zainteresuje Cię także:
