Reklama
Kultura

Interaktywne kino gangsterskie. Kto inspirował twórców GTA?

Można wskazać pewnie z tysiąc powodów, dla których gry spod szyldu Grand Theft Auto zrobiły niewyobrażalną furorę. Jednym z nich są nawiązania do słynnych filmów i seriali – niektórym twórcy składali hołd, inne parodiowali. W przypadku GTA VI z pewnością będzie podobnie. Do premiery pozostała jeszcze chwilka – to doskonały moment, by przypomnieć sobie inspiracje załogi Rockstara.

Michał Kołkowski
Opinia autorstwa: Michał Kołkowski
Dzisiaj 20:56
14 min
Od „Gorączki” po „Człowieka z blizną” – twórcy GTA od lat garściami czerpią z kina gangsterskiego (fot. Filmweb)

GTA V. Nie tylko „Gorączka”

Pozwólcie, że zaczniemy od końca. Czyli od Grand Theft Auto V.

Rozgrywka kręci się tu w dużej mierze wokół planowania i przeprowadzania napadów, co budzi naturalne skojarzenie z jednym z najwybitniejszych filmów sensacyjnych wszech czasów: „Gorączką”. I jest to skojarzenie w stu procentach uzasadnione, ponieważ niektóre z misji GTA V są nawet nie tyle inspirowane filmem Michaela Manna, co wręcz wystylizowane na pamiętne sceny z „Gorączki”. Za przykład może posłużyć powszechnie uwielbiana misja „Szybka robota”, klarownie nawiązująca do pierwszej przestępczej akcji Roberta De Niro i jego wspólników.

Gracze mogą (czy raczej: powinni!) zaopatrzyć się w charakterystyczne hokejowe maski, żeby mocniej wczuć się w atmosferę „Gorączki” podczas całej zadymy. Gęsia skórka gwarantowana.

REKLAMA
Reklama

Michael De Santa z GTA V pod pewnymi względami przypomina zresztą dwóch bohaterów „Gorączki”: Neila McCauleya oraz, nawet bardziej, Michaela Cheritto. Aczkolwiek można w jego przypadku kreślić również liczne porównania do Tony’ego Soprano. Z kolei narwany Trevor Philips kojarzy się z filmowym Waingro, choć chwilami odlatuje niczym Jack Torrance w „Lśnieniu”. Da się go nawet zaopatrzyć w strój głównego bohatera horroru Stanleya Kubricka.

Fala zbrodni. Ranking wszystkich gier z cyklu „Grand Theft Auto”

Z lewej strony „Gorączka” (1995), z prawej GTA V (2013) (fot. Kanał Zero)

Odłóżmy jednak na moment na bok proste analogie. Jednym z najmocniejszych punktów „Gorączki” jest bowiem to, w jak magnetyzujący sposób zaprezentowano w niej Los Angeles. Ekipa filmowa odwiedziła w tym celu aż 90 różnych lokacji. „Stoiska z burrito. Betonowa dżungla pod węzłem autostrad. Dom niepewnie wsparty na palach w dzielnicy City Terrace. Niewielkie centrum handlowe w Koreatown, rozświetlone neonami i jarzeniówkami. Wreszcie opuszczone kino samochodowe...” – wyliczają dziennikarze „Los Angeles Times”.

Twórcy GTA V równie drobiazgowo podeszli do kreowania miasta Los Santos i jego okolic.

„Chcieliśmy umieścić akcję gry w Los Angeles i nie chodziło nam tylko o samą metropolię, ale o całą gigantyczną aglomerację” – tłumaczył Dan Houser z Rockstara na łamach magazynu „Ecrans”.

REKLAMA
Reklama

Chodziło nam o to, by gracze mogli się na tym obszarze zatracić. Każdy, kto choć trochę zna Los Angeles – a nawet ludzie, którzy tam mieszkają – prędzej czy później znajdzie się w sytuacji, w której kompletnie straci orientację. Możesz być w jakimś miejscu 50 razy, a mimo to skręcić nie tam, gdzie trzeba, i nagle znaleźć się w nieznanej okolicy. I nie wiesz, czy jest tam bezpiecznie, nawet gdy kojarzysz to miejsce z filmów. [...] Poza tym Kalifornia to miejsce, w którym możemy dać upust naszemu poczuciu humoru. Tamtejsze okolice bywają absurdalne: pełne przepychu i zamieszkane przez bogaczy, którzy uwielbiają obnosić się ze swoim majątkiem.

„GTA” kontra świat. Kontrowersje, skandale, nagonki, procesy

Trzeba jednak podkreślić, że GTA V to nie tylko „Gorączka”. Rodzinne perypetie i kuriozalna psychoterapia Michaela De Santy przywodzą na myśl „Rodzinę Soprano”, ale i „Depresję gangstera”. Nieszczęsny pomysł na zniszczenie domu Martina Madrazo z wykorzystaniem pick-upa został zaczerpnięty z „Zabójczej broni II”. Misja „Robótka u jubilera” nawiązuje do „Gliniarza z Beverly Hills II”, a ucieczka po tym skoku – do „Włoskiej roboty”. W wariancie oczywistym misji „Wielka fucha” twórcy puszczają zaś oczko do miłośników „Szklanej pułapki”, a konkretnie trzeciej części tej serii.

REKLAMA
Reklama

To tyle? No nie, udało nam się trącić jedynie wierzchołek góry lodowej. W GTA V mamy też do czynienia z producentem metamfetaminy wyglądającym niczym Walter White z „Breaking Bad”, natomiast jedno z tak zwanych losowych wydarzeń („Nieudana transakcja”) przypomina scenę z filmu „To nie jest kraj dla starych ludzi”.

I tak dalej, i tak dalej, i tak dalej. GTA V to gra, przy której można spędzić setki godzin, a i tak wracać do niej z poczuciem, że jeszcze zostało parę smaczków do odkrycia.

GTA III. „Chłopcy z ferajny” w wersji RPG

Rockstar rozkręcił tę zabawę w nawiązania i parodie już w 2001 r. Wtedy to na sklepowe półki trafiło Grand Theft Auto III, gra niewątpliwie przełomowa dla serii, bo stworzona w całości w trójwymiarze. Lądujemy w niej w Liberty City, mieście z tak wieloma konkurującymi gangami i mafiami, że tłoczą się tam one jak pasażerowie tramwaju w godzinach szczytu. Twórcy już na wstępie obrali sobie więc za cel naszpikowanie rozgrywki cytatami z klasyki kina gangsterskiego. A że w telewizji rekordy popularności biła akurat „Rodzina Soprano”, to i ją wzięli na tapet.

Zresztą już obsada aktorska GTA III była wielce wymowna. Swoich głosów użyczyli bohaterom między innymi Frank Vincent, Michael Madsen czy Robert Loggia. Ten pierwszy wystąpił choćby w „Kasynie” i „Chłopcach z ferajny”, ten drugi w „Donniem Brasco” oraz „Wściekłych psach”, a ostatni w „Człowieku z blizną”. Rockstar dobrze wiedział, kogo zaprosić do współpracy, by samymi nazwiskami aktorów zadbać o pożądane skojarzenia.

REKLAMA
Reklama

Influencerzy, motocross i Phil Collins. Pokaz „GTA VI” na Netfliksie wywołał u mnie opad szczęki

Z lewej strony „Ojciec chrzestny” (1972), z prawej GTA III (2001) (fot. Kanał Zero)

Dan Houser machał niecierpliwie ręką, kiedy podsuwano mu wątki subtelnie naśladujące mało znane sceny filmowe. On chciał walić z grubej rury. – „Top Gun”! „Gliniarz z Beverly Hills”! To jest zajebiste, to jest mainstream. Jeśli potrafisz stworzyć dzieło, które przemawia do wszystkich, to jest ono zawsze lepsze niż takie, które trafia do pięciu osób na krzyż – tłumaczył współzałożyciel Rockstar Games, cytowany w książce „Jacked: The Outlaw Story of Grand Theft Auto”. Co ciekawe, Houser już wówczas, na początku XXI wieku, opowiadał współpracownikom o swoim wielkim marzeniu, by z niektórych scen z „Gorączki” uczynić interaktywny element gier wideo.

A co udało się finalnie przemycić w ramach GTA III? Na przykład:

  • mafijną rodzinę Leone, inspirowaną „Ojcem chrzestnym”.
  • plakaty filmowe „Badfellas”, żart z „Chłopców z ferajny”.
  • korporację taksówkową Mean Streets Taxis, nawiązanie do „Ulic nędzy”.
  • mamę Toniego Ciprianiego, równie jędzowatą jak matka Tony’ego Soprano.
  • stację radiową Flashback FM, grającą jedynie soundtrack „Człowieka z blizną”.
REKLAMA
Reklama

Wyciek z GTA VI. Sąd będzie ścigał hakera, który pokazał wideo z gry

– Gra jest oczywistym hołdem dla kina gangsterskiego. Zależało nam zatem na tym, by jej oprawa była odpowiednia. W branży gier czerpanie inspiracji z estetyki fantasy czy gotyku jest częste, ale nas interesuje współczesna popkultura – tłumaczył Houser na łamach IGN w 2001 r. – Ambicją naszych zespołów było stworzenie pierwszego interaktywnego filmu gangsterskiego. To wymaga wyrazistych postaci, silnych osobowości i oprawy na najwyższym poziomie. [...] Jeśli miałbym to jakoś podsumować, określiłbym GTA III jako połączenie „Chłopców z ferajny” z grą RPG. Wszystko to wzbogacone o intensywne sceny akcji i sekwencje ostrej jazdy samochodem. Te elementy składają się w całość: w GTA oprawa jest równie istotną częścią całego doświadczenia gracza, jak mechanika rozgrywki. Gra potrzebuje stylu i charakteru, by zyskać głębię.

GTA: San Andreas. W rytmie hip-hopu

Wydane w 2004 r. Grand Theft Auto: San Andreas uderzyło w zupełnie inne nuty. To znaczy: znów było krwawo, znów było karykaturalnie i sarkastycznie, no i znów było kontrowersyjnie jak jasna cholera, jednak w tym przypadku ekipa Rockstara minimalnie powściągnęła swoje zamiłowanie do twórczości Martina Scorsesego i innych wielkich klasyków gangsterskiego kina.

REKLAMA
Reklama

Główny bohater gry, Carl Johnson, zwany na ogół CJ-em, to raczej postać wyciągnięta z „Chłopaków z sąsiedztwa”, ewentualnie „Barw” lub „Dnia próby”. Po ulicach Los Santos poruszamy się w rytmie hip-hopu z Zachodniego Wybrzeża, a kultowa Grove Street i jej okolice przywołują skojarzenia z niezbyt gościnnymi zaułkami kalifornijskiego Compton, skąd pochodzą ikony amerykańskiego rapu: Dr. Dre, Ice Cube, Eazy-E, The Game czy Kendrick Lamar. Rockstar jak zwykle za nic miał ględzenie krytyków, którzy już wcześniej oburzali się, iż seria GTA trywializuje i ordynarnie monetyzuje problematykę nierówności rasowych.

Już we „Wprowadzeniu”, krótkim filmie zaznajamiającym graczy z realiami panującymi w GTA: San Andreas, otrzymujemy scenę inspirowaną puentą filmu „Zagrożenie dla społeczeństwa”. Nawiązań do dzieła braci Hughes pojawia się później w samej grze cała masa.

Dan Houser podkreślił na łamach „Chicago Tribune”, że nie chciał czynić z GTA: San Andreas jeszcze jednej produkcji stylizowanej na „Chłopców z ferajny” czy „Rodzinę Soprano”. – Na przestrzeni ostatnich lat „Sopranos” stali się tak dominującym zjawiskiem w kulturze, że nie mogliśmy dalej pozostawać w ich cieniu. Zależało nam na wykreowaniu rozgrywki, która nie będzie wtórna. Dlatego pierwsza faza GTA: San Andreas czerpie w dużej mierze z „Zagrożenia dla społeczeństwa” czy „Chłopaków z sąsiedztwa”. I w ogóle medialnych przekazów dotyczących Los Angeles lat 90. Oczywiście zadbaliśmy także o własny research tej tematyki.

REKLAMA
Reklama

Otwierasz „GTA VI”, a tam zdrapka. Jak żyć (i grać) w cyfrowym świecie?

Naturalnie w grze pojawiają się również inne ważne lokacje, a co za tym idzie, inne popkulturowe tropy. San Fierro i „Bullitt”, Las Venturas i „Kasyno”. W misji „To tylko biznes” mamy scenę pościgu rodem z „Terminatora II”, a w „Jednoczeniu rodzin” zawarto parodię jednej ze scen filmu „Con Air – lot skazańców”. No ale to nie te elementy są motywem przewodnim produkcji.

MC Eiht, raper, który zagrał w „Zagrożeniu dla społeczeństwa” i dubbingował Rydera w GTA: San Andreas, tak opowiadał amerykańskiej prasie o swoim udziale w przedsięwzięciu: – Była jedna gra, osadzona na Wschodnim Wybrzeżu. Potem była gra stylizowana na Miami. Teraz umiejscowili akcję na Zachodnim Wybrzeżu i dzięki takim ludziom jak ja czy DJ Pooh udało się oddać klimat tego regionu. Tutaj gra musiała się obracać wokół gangów, tego stylu życia. Strzelaniny z rozpędzonych samochodów, narkotyki, skorumpowana policja. Brutalna policja. Wszystkie te aspekty. Nie oznacza to, że wszyscy tu tak żyją, ale te konkretne zjawiska i ta kultura idealnie się w ten kontekst wpisują. [...] Dzieciaki się z tym utożsamiały, bo wiedzą, że takie rzeczy się dzieją. To była dla nich realistyczna gra. Te rzeczy są wszędzie dookoła, nie tylko na Zachodnim Wybrzeżu.

REKLAMA
Reklama

Jak Szkoci nauczyli nas kraść auta? Narodziny serii Grand Theft Auto

Co ciekawe, dużo mniej filmowo jest w Grand Theft Auto IV z 2008 r. (aczkolwiek w tej grze też mamy do czynienia z napadem wzorowanym na „Gorączce”).

– Myślę, że po GTA: San Andreas całkiem świadomie staraliśmy się odejść od tego trendu. Czuliśmy, że chcemy teraz poruszyć tematy wykraczające poza świat kina. Mówić o mediach w szerszym ujęciu. Poza tym, tworząc coś osadzonego na przykład w latach 80., odruchowo chce się opowiadać też o mediach tego okresu. Z kolei w przypadku realiów 2008 czy 2013 r. mamy równie dobre kompetencje, by się wypowiadać, jak ktokolwiek inny. Tworzenie pastiszy filmowych przestało być dla nas takie ważne – wyjaśniał Dan Houser w „The Guardian”.

GTA: Vice City. Tony Montana z głosem Henry’ego Hilla

A teraz pora na wisienkę na torcie, czyli historię Tommy’ego Vercettiego.

Grand Theft Auto: Vice City z 2002 r., druga odsłona serii w erze 3D, może uchodzić za produkcję najbardziej konkretną w swoich popkulturowych inspiracjach. Gracz ląduje w mieście wzorowanym na Miami i wciela się w przestępcę, który dopiero co zakończył odsiadkę. I choć głosu głównemu bohaterowi użycza Ray Liotta, czyli filmowy Henry Hill z „Chłopców z ferajny”, to sama postać jest ewidentnie wykreowana na wzór Tony’ego Montany z „Człowieka z blizną”.

REKLAMA
Reklama

Lokacje, cutscenki, niektóre misje, szeroko pojęty klimat... Każdy, kto przed zagraniem w GTA: Vice City obejrzał film Briana De Palmy, w okamgnieniu wyłapał wszechobecne nawiązania.

Na pewno, być może. Czy dokument „Zobaczysz wszystko” to najlepszy film roku?

Wypada też rozwinąć temat doborowej obsady dubbingowej, która pomogła graczom w zatopieniu się w atmosferze Miami lat 80. Poza wspomnianym Liottą w nagraniach uczestniczyli choćby Tom Sizemore, Burt Reynolds, Dennis Hopper, William Fichtner czy Luis Guzmán. A żeby było nieco bardziej skandalicznie, to do studia zawitała również... Jenna Jameson, aktorka porno. Gwiazdy Hollywood wycisnęły maksa z w gruncie rzeczy dość topornie napisanych dialogów. Później jednak Rockstar zauważalnie skorygował podejście do dubbingu i znacznie rzadziej angażował do współpracy aktorów o pokaźnym dorobku. – Chodzi o ich ego – tłumaczyło studio.

Ponoć Burt Reynolds reagował nadzwyczaj alergicznie na uwagi reżyserskie przekazywane mu przez „jakichś facetów od gierek”. Gdy jeden z braci Houserów coś mu znowu zasugerował, nabzdyczony Reynolds rzucił tylko w eter: – Niech ktoś zabierze stąd tego Brytola.

Netflix w listopadzie 2026. Oto lista najciekawszych premier

REKLAMA
Reklama

Przed przeszło dwiema dekadami było jednak nadal ważne dla Sama Housera, by w GTA: Vice City wybrzmiał głos Philipa Michaela Thomasa, gwiazdy kultowego serialu „Miami Vice”. – Ten serial był dla nas nawet bardziej bezpośrednią inspiracją niż „Człowiek z blizną”. Każdy odcinek obejrzałem wielokrotnie. Stylistyki „Miami Vice” nie da się przebić. Ani jakości realizacji, dbałości o szczegóły. Ten serial bardzo mocno do nas przemówił – przyznał Brytyjczyk.

Czyli: „Człowiek z blizną”, „Miami Vice”, a może coś jeszcze? Oczywiście! Prawnik Ken Rosenberg („nawet niewinnego odeśle na krzesło elektryczne!”) to kropka w kropkę David Kleinfeld z „Życia Carlita”, a do misji „Na początku...” wpleciono cytat z filmu „Blow”.

Wiemy, że Grand Theft Auto VI ponownie przeniesie graczy do fikcyjnego miasta Vice City w stanie Leonida. Już materiały promocyjne zdradziły, iż w kolejnej odsłonie serii także zaroi się od kinowych i serialowych smaczków. Wystarczył trailer, by czujni gracze wychwycili sceny nawiązujące do ujęć z „Pulp Fiction”, „Prawdziwego romansu” czy „Urodzonych morderców”.

Pozostaje zatem pytanie: czy popkulturowa karuzela zakręci się kiedyś w drugą stronę? To znaczy: czy powstanie film lub serial inspirowany grami z serii GTA?

REKLAMA
Reklama

Dan Houser w rozmowie z „Guardianem” był w tej kwestii raczej sceptyczny. Przynajmniej po premierze GTA V. – Wielokrotnie otrzymywaliśmy propozycje, ale nie skusiły nas. Oferty nie były na tyle wysokie, by ryzykować utratę klejnotu koronnego. Każda, nawet najmniejsza współpraca z Hollywood, kończyła się dla nas tak, że czym prędzej wracaliśmy do produkcji gier. Swoboda twórcza jest dla nas bezcenna. Gdy zbliżysz się do Hollywood, to – dobrowolnie lub pod przymusem – musisz zrzec się kontroli. Wejście do świata, w którym nowatorskie i świeże podejście nie jest mile widziane, byłoby dla nas czymś naprawdę okropnym.

REKLAMA
Reklama