Dla jednych jest cudotwórcą, który ocalił Salwador przed podzieleniem losu rządzonego przez gangi Haiti, dla innych dyktatorem, który nie respektuje praw obywatelskich. Nayib Bukele to prezydent Salwadoru rządzący tym krajem od 2019 r. Jako polityk przeszedł ogromną metamorfozę.
Czytaj także: Czym zniszczono Most Krymski? Triumf hybrydy drona i pocisku manewrującego
Jest potomkiem palestyńskich uchodźców. Rodzice, jako imigranci sprzyjali lewicowej rewolucyjnej FMLN, z którą Bukele zaczynał polityczną karierę. Popadł jednak w konflikt z salwadorską lewicą i próbował swoich sił z poparciem prawicowej partii GANA, by ostatecznie założyć własny ruch polityczny Nuevas Ideas. Jako burmistrz stolicy – San Salwador zasłynął z projektów stypendialnych odciągających młodzież od gangów.
Megawięzienie dla gangów
W roku 2015 w Salwadorze wskaźnik zabójstw wynosił ponad 105 na 100 tys. mieszkańców. Było to jedne z najniebezpieczniejszych miejsc na ziemi. Jeden z gangów na początku 2022 r. zerwał nieformalny układ z władzą o ograniczeniu zabójstw i w ramach manifestacji siły zamordował prawie 90 osób w 72 godziny. W odpowiedzi na to, w marcu 2022 r. prezydent Bukele zawiesił część praw konstytucyjnych i rozpoczął masowe aresztowania przestępców i podejrzanych.
Wypowiedział gangom wojnę na poważnie. Ułatwili mu to sami przestępcy, którzy przez dekady byli bezkarni w Salwadorze, więc znakowali swoją przynależność do gangów odpowiednimi tatuażami. W nowym megawięzieniu zamknięto 40 tys. członków gangów i ludzi z nimi powiązanych. Za kratami było ponad 100 tys. osób. Bukele zwiększył liczbę policjantów z 17 tys. do 26 tys. Wskaźnik zabójstw spadł w 2024 r. do historycznego minimum wynoszącego 1,9 na 100 tys. mieszkańców. W sześć lat Salwador z najniebezpieczniejszego kraju Ameryki Łacińskiej stał się najbezpieczniejszym. Bukele nie ukrywa swojej polityki. Do największego więzienia w Ameryce Łacińskiej (tzw. CECOT), które zbudowano z jego inicjatywy są zapraszani dziennikarze i youtuberzy.
Mało tego, Bukele zaproponował outsourcing osadzeń Donaldowi Trumpowi. Waszyngton trafił na opór, gdy chciał deportować członków gangów z Ameryki Łacińskiej, którzy szaleli na ulicach miast Stanów Zjednoczonych. Odmówiła mu m.in. Kolumbia, którą musiał naciskać przy pomocy groźby zaporowych ceł. Wyjątkiem był Salwador i Bukele, który zaproponował Waszyngtonowi poradzenie sobie z problemem poprzez osadzanie gangsterów w Salwadorze. Tak, stał się ulubieńcem Trumpa a swoje rozwiązania zaczął promować za granicą.
Podobną drogą – ale bez wyraźnego sukcesu bukeleizmu – poszedł Ekwador. Bukele, oficjalnie cieszy się poparciem 90 proc. Salwadorczyków. Przez media został nazwany ironicznie „najfajniejszym dyktatorem na ziemi”, albo „dyktatorem z Instagrama” z uwagi na zręczny pijar.
Po przejęciu władzy i zniszczeniu zorganizowanej przestępczości Bukele ma kolejne wyzwania. Salwador zaangażował się intensywnie w wojnę przeciw gangom na Haiti. Tak jak Salwador stał się symbolem skutecznej walki z przestępczością, z jednoczesnym umocnieniem rządów tzw. twardej ręki, tak Haiti jest przeciwieństwem tej polityki. Stało się upadłym państwem bez prezydenta, bo tego zamordowano, gdzie instytucje państwa nie istnieją dlatego, że ulice są podzielone na strefy kontroli gangów. Republiką Haiti formalnie rządzą przestępcze gangi, a władza centralna jest iluzorycznym tworem chronionym przez będące w defensywie siły ONZ.
Nowa-stara wojna
18 października doszło do zasadzki na Haiti, w wyniku której jeden z gangów porwał czterech techników lotniczych z Salwadoru, którzy służyli w tym kraju w ramach misji GSF – Gang Supression Forces, dziedziczącej kompetencje po misji ONZ - MSS (Multinational Security Support Mission). Ma ona na celu wsparcie rządowych sił bezpieczeństwa w Haiti. Porwanie Salwadorczyków doprowadziło do interwencji militarnej 24 października i wysłania przez Bukele ponad 2 tys. żołnierzy i funkcjonariuszy, z pojazdami opancerzonymi, dronami i śmigłowcami.
Od 2020 r. w stolicy kraju – Port-au-Prince, trwa regularna wojna między gangami. Doprowadziła ona do spirali przemocy, kryzysu gospodarczego i humanitarnego. W 2021 r. zamordowany został urzędujący prezydent kraju Jovenel Moïse. Szacuje się, że 90 proc. stolicy kontrolują uzbrojone w broń palną gangi. Stworzyły one quasi-państwo na kontrolowanych terenach, które nazywają Terytorium Viv Ansanm od nazwy swojego sojuszu, który zawiązały przeciw rządowi i innym grupom przestępczym.
Interwencję wojskową Salwadoru poprzedził ostrzał ze śmigłowca i prawdopodobnie dronów wycelowany w kwaterę gangu i willę przywódcy tej grupy, która kontroluje Croix-des-Bouquets, czyli rejon, w którym doszło do porwania techników. Los Salwadorczyków nie jest znany, jedne źródła twierdzą, że zginęli, inne że wciąż żyją.
Materiał wideo z ostrzału willi stał się viralem w Internecie, ponieważ pokazywał ucieczkę członków gangu w popłochu i obnażył kontrast między ubóstwem zwykłych Haitańczyków, a przepychem, w jakim żyją bossowie gangów.
Po operacji z powietrza sił specjalnych Salwadoru, misja Bukele przeszła do lądowej ofensywy. Salwadorscy żołnierze 30 października rozpoczęli zmotoryzowane i piesze patrole sukcesywnie zwiększając strefę rządową, a do 12 listopada wyzwolono teren stadionu Sylvio Cator, który stał się symbolem upadku państwowości Haiti, bo kontrolowały go gangi. Na stadionie znaleziono ludzkie czaszki i kości.
Trump poparł interwencję Bukele zaznaczając, że „świetnie radzi sobie sam”, więc USA oficjalnie nie wspierają militarnie tej kampanii. Nieoficjalnie, sprawa nie jest tak jednoznaczna. W Haiti jest obecna firma ochroniarska Vectus Global, którą dowodzi Eric Prince – dawny szef Blackwater, przywódca najemników powiązany rodzinnie z amerykańską Partią Republikańską.
Bukele wspiera także sąsiednia wobec Haiti – Dominikana. Na ten moment akcję wspierają sami Haitańczycy. W infosferze opublikowano wiele materiałów z poparciem Haitańczyków dla tej zbrojnej interwencji.
Agencja Reutera informuje, że w Haiti doszło do demonstracji z transparentami „Niech żyje Bukele” i „Precz z gangami”. Bezsprzecznie, część kraju poparła interwencję. Reuter raportuje jednak, że nieznana jest dalsza strategia Bukele. Na ten moment osiągnął pierwsze sukcesy taktyczne i wizerunkowe. Nie są natomiast znane długofalowe cele operacji.


