Informacja, że Orlen jest gotów rozważyć zamknięcie swojej rafinerii w Możejkach na Litwie, wywołała liczne pytania. Zbiegła się bowiem w czasie z kryzysem paliwowym na Starym Kontynencie. Ale zdaniem eksperta litewski zakład Orlenu w porównaniu z Rafinerią Gdańską jest jak „Polonez zestawiony z Mercedesem”. Choć ma ogromne moce przerobowe, produkuje głównie mało opłacalne frakcje.
- Orlen analizuje, czy opłaca mu się ponieść dodatkowe bardzo wysokie nakłady na dokończenie inwestycji w instalację pogłębionego przerobu ropy w Możejkach na Litwie.
- Nieoficjalnie płockiemu koncernowi brakuje na to 600-700 mln dol.
- Alternatywny scenariusz to rezygnacja z inwestycji i ryzyko zamknięcia zakładu.
- Prezes Orlenu przyznaje, że jest świadom, iż w obecnych warunkach geopolitycznych Możejki to „gwarant bezpieczeństwa energetycznego w regionie”. Ale biznes musi się opłacać.
- Zdaniem eksperta Orlen stopniowo będzie wygaszał działalność Możejek. – Ale taki scenariusz nie oznacza katastrofy – uspokaja rozmówca Zero.pl.
Rafineria w Możejkach na Litwie jest wśród aktywów Orlenu już od dwóch dekad. Płocki koncern kupił ją w 2006 r. od rosyjskiego Jukosu, wykładając ok. 2,3 mld dol. Od tego czasu wydał na modernizację zakładu kolejne 2,8 mld dol.
Jak ocenił w niedawnej rozmowie z PAP Biznes prezes Orlenu Ireneusz Fąfara (który zresztą w latach 2010–2017 był prezesem zarządu i dyrektorem generalnym spółki Orlen Lietuva), z czysto finansowego punktu widzenia inwestycja ta nigdy się nie zwróciła. Zakład w Możejkach wypracował w ciągu 20 lat łącznie ok. 1 mld dol. zysku. Dodatkowym problemem jest jego niekorzystne położenie, z dala od dużych rynków lądowych.
Czytaj także: Dyskusja o odbudowie Ukrainy znów bez Polski. Czas na pobudkę?
Ważą się dalsze losy rafinerii w Możejkach
To dlatego Orlen zastanawia się obecnie, czy dokończyć budowę instalacji pogłębionego przerobu ropy BoB (z ang. „bottom of the barrel”, czyli dosłownie „dno beczki”). To instalacja służąca do pogłębionego przerobu ropy – pozwala na przetwarzanie najcięższych pozostałości z procesów destylacji na bardziej wartościowe paliwa – takie, których sprzedaż zagwarantuje rafinerii wyższe marże. Wymagałoby to jednak dodatkowych 600-700 mln dol. nakładów (według nieoficjalnych informacji PAP).
Alternatywą, jak mówi prezes Fąfara, jest rezygnacja z inwestycji, ale to z kolei naraża rafinerię na ryzyko zamknięcia. Dokończenie projektu mogłoby przedłużyć działalność zakładu o kilkanaście lat. Decyzja ma zapaść po analizach, które obejmą przede wszystkim możliwość sfinansowania inwestycji przez Orlen Lietuva bez dodatkowego wsparcia grupy.
Możejki to jedna z czterech rafinerii Orlenu kontrolowanych przez koncern w stu procentach – obok zakładu w Płocku oraz czeskich rafinerii w Litvínovie i Kralupach nad Wełtawą. Do Grupy Orlen należy też częściowo Rafineria Gdańska – tam koncern posiada 70 proc. udziałów, natomiast pozostałe 30 proc. należy do saudyjskiego giganta naftowego Saudi Aramco.
Prezes Orlenu ma spory dylemat. Jak przyznał, jest świadom tego, że Możejki mają znaczenie nie tylko ekonomiczne, ale również strategiczne. Rafineria jest ważna dla bezpieczeństwa energetycznego regionu, zapewnia około 1,5 tys. miejsc pracy bezpośrednio i co najmniej 8 tys. w firmach współpracujących, a także generuje setki milionów euro wartości dodanej dla litewskiej gospodarki.
Jest jeszcze jeden aspekt: deficyt mocy rafineryjnych w Europie. Z danych Concawe, organizacji naukowej europejskiego przemysłu naftowego, wynika, że w latach 2009–2024 w całej Unii Europejskiej zamknięto ok. 30 rafinerii. O tym, jak bolesny jest niedobór tych mocy, Stary Kontynent przekonał się dobitnie po wybuchu wojny na Bliskim Wschodzie, która wyeksponowała jego zależność od importu gotowych paliw. Zakłócenia żeglugi w cieśninie Ormuz gwałtownie odcięły strumień zagranicznych dostaw, powodując przede wszystkim dotkliwy brak oleju napędowego i wzrost jego cen.
Ale właśnie olej napędowy jest tym, czego Możejki i tak nam obecnie nie „załatwiają” – mówi Zero.pl Dawid Czopek, analityk rynku paliw i zarządzający funduszem Polariz FIZ.
„Polonez” z Możejek kontra gdański „Mercedes”
– Możejki są nominalnie bardzo dużą rafinerią o mocy przerobowej na poziomie 10 mln ton, a więc porównywalnej z Rafinerią Gdańską – ale to trochę tak, jakbyśmy porównywali Mercedesa z Polonezem – zauważa. – Dlaczego? Otóż Możejki produkują dużo benzyny i na to są nastawione, a tej akurat na rynku polskim i europejskim nie brakuje. Popyt i podaż są w miarę zbilansowane, nawet w okresie wakacyjnych szczytów zapotrzebowania nie ma większych problemów.
– Poza benzyną Możejki produkują bardzo dużo tzw. ciężkich frakcji, jak mazuty i ciężkie oleje opałowe, które sprzedawane są poniżej ceny ropy – zauważa ekspert. – Mają za to mało „środka”, czyli frakcji środkowych – najbardziej dochodowych i najcenniejszych z punktu widzenia Europy. Mam tu na myśli paliwo lotnicze i diesel. To dlatego Orlen chciał zainwestować w Możejkach w instalacje, które pozwolą na produkcję frakcji środkowych. Problem w tym, że to bardzo dużo kosztuje, a tymczasem Litwini zapowiadają podatek od nadmiarowych zysków dla koncernów paliwowych. W tej sytuacji zachodzi obawa, że duży wydatek się nie zwróci, bo kiedy nowa instalacja osiągnie swój cel i zacznie przynosić zyski, zostaną one obłożone podatkiem.
Premier Litwy Mindaugas Sinkeviczius rzeczywiście zlecił niedawno swoim ministrom energetyki, finansów oraz gospodarki i innowacji przygotowanie propozycji opodatkowania nadmiarowych zysków koncernów energetycznych, ale w Wilnie nie ma konsensusu co do tej daniny. Szef litewskiej dyplomacji Kestutis Budrys wprost stwierdził, że zysk dla budżetu z tego podatku może nie zrekompensować tego, co Litwa straci na potencjalnym pogorszeniu stosunków z Polską (poprzez biznesowe uderzenie w Orlen).
Jaką decyzję ws. Możejek podejmie Orlen? – To nie jest tak, że obecnie Możejki nie zarabiają – podejrzewam, że zarabiają, i to całkiem sporo, biorąc pod uwagę sytuację na rynku paliw. Problem w tym, że Orlen przestał publikować osobno wyniki dla Możejek w swoich raportach okresowych – mówi Dawid Czopek.
Możejki jednak do wygaszenia? „Taki scenariusz nie oznacza katastrofy”
– Ta rafineria jest za duża jak na kraje nadbałtyckie; popyt na paliwa jest tam sporo mniejszy od jej zdolności produkcyjnych – dodaje. – Orlen jest więc skazany na eksportowanie nadwyżek drogą morską, a tu z kolei pojawia się inny problem – brak premii lądowej.
Chodzi o dodatkowy zysk, jaki rafineria osiąga dzięki sprzedaży paliw na swoim lokalnym rynku zamiast wysyłania ich w świat drogą morską. Ma to związek z geograficzną przewagą nad konkurencją spoza regionu, która musi ponieść wysokie koszty dostarczenia produktów naftowych do tego samego kraju. Koncern produkujący i sprzedający paliwo w regionie nie jest obciążony wysokimi stawkami frachtu morskiego czy innych etapów łańcucha dostaw, ale wciąż może sprzedawać paliwa po cenie zbliżonej do tych importowanych. Różnica trafia do jego kieszeni.
Czytaj także: Litwa wzmacnia granice. „Decyzja prewencyjna”
– Zakładam, że Orlen będzie pewnie tylko przeprowadzał niezbędne remonty w Możejkach, nie inwestując w zakład, i stopniowo będzie go wygaszał – podsumowuje Dawid Czopek. – Ale taki scenariusz nie oznacza katastrofy – z punktu widzenia bezpieczeństwa paliwowego Europy ta rafineria nie jest jakaś kluczowa.
Może zainteresuje cię także:
