Z pozoru nic takiego się nie stało. Przecież 12-13 listopada w Warszawie – a nie gdzie indziej – ma odbyć się szósta edycja międzynarodowych targów i konferencji ReBuild Ukraine: Construction & Energy. Będzie tam mowa o projektach przemysłowych, energetycznych, infrastrukturalnych itp., które trzeba będzie zrealizować, kiedy wojna w Ukrainie już się zakończy. Patronat nad wydarzeniem objęło Ministerstwo Energetyki Ukrainy, jego partnerem jest też Komisja Europejska.
Przecież to w Gdańsku – a nie gdzie indziej – odbyła się w czerwcu kolejna edycja międzynarodowej Konferencji na rzecz Odbudowy Ukrainy. I tylko Wołodymyr Zełenski nie wziął w niej udziału.
Czytaj także: Koalicja Chętnych będzie ćwiczyć w Polsce. Poligon jest, ale nie ma pokoju na Ukrainie
Spotkanie poświęcone Ukrainie znów bez Polski
W listopadzie udziału w spotkaniu na temat odbudowy Ukrainy nie wzięła Polska. Ale o ile Wołodymyr Zełenski zdecydował sam, że do Gdańska nie przyjedzie (i nie ma tu znaczenia, czy zrobił to po odebraniu mu Orderu Orła Białego przez prezydenta Karola Nawrockiego, czy też postanowił tak wcześniej), to nas do Brukseli po prostu nikt nie zaprosił.
Ktoś powie: była tam przecież delegacja UE jako całości, a Polska jest częścią UE. Jak przekazała rzeczniczka Komisji Europejskiej Paula Pinho, w tej delegacji znaleźli się doradcy ds. bezpieczeństwa z krajów członkowskich i inni starsi rangą urzędnicy. W tak zdefiniowanym gronie nie ma jednak miejsca na odrębność i podmiotowość, jaką dostały Francja, Niemcy i Wielka Brytania. Polska może co najwyżej leczyć ból fantomowy, bo nasi politycy wciąż powtarzają, że to my odegramy kluczową rolę w procesie odbudowy Ukrainy, ale jakoś tego nie widać.
Ktoś powie: spotkania robocze i nawiązywanie bezpośrednich kontaktów między firmami, jak na nadchodzącym wydarzeniu w Warszawie, mogą przynieść więcej konkretów niż kolejne „obrady” i publikacje oficjalnych stanowisk. Tyle że bez woli politycznej i ustaleń na poziomie rządów państw skończy się na wymianie wizytówek.
A te ustalenia zapadają bez nas. To właśnie format E3 (czyli Wielka Brytania, Francja i Niemcy) jest dziś – z ramienia Europy – głównym motorem koordynacji spraw dotyczących teraźniejszości i przyszłości Ukrainy. To Londyn, Paryż i Berlin dominują przy stołach obrad nad planowaniem misji pokojowych, architekturą powojennego porządku w Ukrainie, transformacją energetyczną naszego sąsiada, odbudową zniszczonej infrastruktury itp. Tak było 4 listopada w Brukseli, tak było podczas podobnych spotkań w październiku w Miami i w Oslo (na tym drugim mocno wybrzmiewał też głos Europy Północnej – gospodarzami byli premier Norwegii Jonas Gahr Støre i prezydent Finlandii Aleksander Stubb, który należy do ulubieńców Donalda Trumpa na Starym Kontynencie).
Sny o potędze kontra rzeczywistość
A przecież swego czasu tyle nasłuchaliśmy się od polityków o tym, że to my – i nikt inny – będziemy mieć decydujący głos w kwestiach powojennej rekonstrukcji Ukrainy. Choć trzeba przyznać, że wydawało się to naturalne: w końcu od pierwszych dni rosyjskiej inwazji byliśmy dla Kijowa wsparciem i największym orędownikiem jego sprawy na arenie międzynarodowej, a otwartość, z jaką Polacy przyjęli ukraińskich uchodźców, podziwiał cały świat. Poza tym mogliśmy być święcie przekonani, że będziemy odgrywać kluczową rolę w procesie odbudowy po prostu jako sąsiad Ukrainy, z którego terytorium biegną połączenia komunikacyjne i szlaki transportowe na wschód.
„Będąc – Polska i ja osobiście – orędownikiem wsparcia dla Ukrainy w wojnie z Rosją, równocześnie chcemy, aby polskie firmy na dużą skalę uczestniczyły i żeby też zarabiały w tym wielkim projekcie odbudowy Ukrainy” – mówił Donald Tusk w lipcu 2025 r. w Rzymie (to tam odbyła się ubiegłoroczna edycja Konferencji na rzecz Odbudowy Ukrainy). Jego poprzednik na stanowisku premiera, Mateusz Morawiecki, w 2023 r. uczestniczył w ceremonii podpisania memorandum o współpracy między Warszawą a Kijowem w zakresie rekonstrukcji Ukrainy po wojnie.
Dawne wizje coraz częściej zderzają się z rzeczywistością rynkową, w której o wielomilionowych kontraktach będą decydować nie nasze zasługi dla sprawy ukraińskiej z początku wojny – choć niezaprzeczalne i wielkie – a po prostu pieniądze.
Ponieważ w polityce i gospodarce dominuje pragmatyzm, a nie idee – czego polska klasa polityczna od lat uparcie zdaje się nie dostrzegać – nie należy się dziwić, że karty wciąż rozdają państwa i instytucje, które będą w stanie sfinansować wysiłek odbudowy Ukrainy. To tłumaczy obecność przy stole w Brukseli Banku Światowego, który już pozyskuje fundusze na ten cel w ramach nowego programu SPUR 2.0 (Special Program for Ukraine Recovery). Stąd też obecność supermocarstwa, czyli Stanów Zjednoczonych, a także europejskich starych potęg gospodarczych, które wprawdzie borykają się z problemami (Niemcy dopiero niedawno wróciły na ścieżkę ożywienia, Francja i Wielka Brytania zmagają się z kryzysem zadłużenia), ale wciąż są w stanie wyłożyć kapitał na inwestycje w Ukrainie na taką skalę, jaka jest poza zasięgiem Polski. Według najnowszych szacunków Banku Światowego podniesienie Ukrainy z wojennych zniszczeń pochłonie 588 mld dol.
Co robić, by nas nie ogrywali w UE
Osobną sprawą pozostaje kwestia Polski jako partnera politycznego dla europejskich liderów. Tu ewidentnie nam nie idzie, mimo słynnej już deklaracji premiera z exposé, że „nikt nie ogra go w Unii Europejskiej”. Przykładem może być pominięcie Polski przy tworzeniu Grupy Renu, think tanku Mario Draghiego, który ma działać na rzecz ekonomicznego odrodzenia Europy. Jak na złość polskiemu premierowi, nikt nie pomyślał, żeby zaprosić do tego grona Polskę, której wzrost gospodarczy znacząco przewyższa średnią dla strefy euro.
Czytaj także: Czy najlepszy sojusznik może nam wyłączyć obronę? Lekcja z Ukrainy
Wprawdzie nasza nieobecność w Grupie Renu to nie wina Polski, ale wąskiego myślenia zachodnich elit politycznych i ekonomicznych – ale to Polska musi znaleźć sposób na to, jak to myślenie zmienić. Takim sposobem może być utrzymywanie inicjatywy tam, gdzie jesteśmy naturalnym liderem, a nie „gościem na salonach” – czyli np. w formacie Trójmorza. Po pewnych korektach jego struktury, które dałyby większą sprawczość rządom (obecnie punkt ciężkości jest przesunięty w kierunku prezydentów), mógłby on stać się trampoliną do zwiększenia naszej podmiotowości jako głosu aż 13 państw regionu.
Mocniejsze postawienie Polski na Trójmorze może dać nam także istotną korzyść z punktu widzenia odbudowy Ukrainy. Kijów od pewnego czasu rozwija własny, podobny format – Karpacką Inicjatywę Integracyjną. Jest to wyraźny znak, że po wojnie chce brać własne sprawy, a także sprawy regionu, w swoje ręce. W tym ujęciu Ukraina odchodzi od roli kraju-petenta na rzecz kraju mającego ambicje, by organizować powiązania gospodarcze i polityczne w swoim najbliższym otoczeniu. Jeśli Polska odpuści sobie aktywność na płaszczyźnie regionalnej, może okazać się, że pozostanie nam już tylko ubieganie się o podwykonawstwo. Z finansowego punktu widzenia takie kontrakty nie muszą być złe, ale niekoniecznie odpowiadają naszym ambicjom.
Może zainteresuje Cię także:
