W Europie rośnie opór wobec sposobu i tempa dekarbonizacji narzucanego przez Brukselę. Niedawno światło dzienne ujrzał list ponad stu gigantów przemysłu do Ursuli von der Leyen w sprawie reformy ETS. Między wierszami można z niego wyczytać, że wielki biznes coraz mocniej uwierają wymogi Zielonego Ładu. W Polsce z kolei trwa zbiórka podpisów pod wnioskiem o obywatelskie referendum w tej sprawie.
- Podczas Marszu Niepodległości „Solidarność” planuje kontynuować zbiórkę podpisów pod wnioskiem o ogólnopolskie referendum ws. Zielonego Ładu.
- W pytaniu referendalnym jest mowa o odrzuceniu przez Polskę polityki klimatycznej UE w obecnym kształcie.
- Ten kształt coraz mocniej kwestionuje też wielki przemysł w UE.
- Światło dzienne ujrzała niedawno treść apelu prezesów ponad 100 firm wysłanego do Brukseli. Wyrażają oni niepokój o skutki Zielonego Ładu dla europejskiej konkurencyjności.
Związkowcy z „Solidarności” kontynuują zbiórkę podpisów pod wnioskiem o przeprowadzenie w Polsce referendum ws. unijnego Zielonego Ładu. Liczą na to, że uda im się rozpocząć obywatelską procedurą referendalną, o której mowa w art. 125 ust. 2 Konstytucji, a także w Ustawie o referendum ogólnokrajowym. W tym celu muszą zebrać podpisy przynajmniej 500 tys. uprawnionych do głosowania, a następnie wysłać je wraz z wnioskiem do Sejmu. Po formalnej weryfikacji podpisów Sejm nie będzie miał wyjścia – posłowie będą zobowiązani głosować nad tym, czy referendum się odbędzie, czy nie.
Czytaj też: Wyższa kwota na rachunku za prąd w 2027 r. Wiadomo, o ile więcej zapłacą Polacy
Chcą dokończyć dzieło prezydenta Nawrockiego
Na stronie preczzielonymladem.pl bije licznik – 10 listopada po południu pokazuje ponad 470 tys. zebranych podpisów. – Brakuje niecałych 30 tys., liczymy na to, że uda się je zebrać podczas Marszu Niepodległości w Warszawie – mówi Zero.pl Piotr Ryba, wiceprzewodniczący KZ NSZZ „Solidarność” KWK „Knurów-Szczygłowice” Ruch „Knurów” (kopalnia ta jest częścią struktur Jastrzębskiej Spółki Węglowej).
Tym samym związkowcy chcą dokończyć dzieło Karola Nawrockiego. Jeszcze jako kandydat na prezydenta zobowiązał się, że skieruje do Senatu wniosek o ogólnokrajowe referendum w sprawie unijnej polityki klimatycznej. Tak się też stało – jednak prezydencki wniosek został dwukrotnie odrzucony.
Pytanie referendalne we wniosku „S” brzmi: „Czy jest Pan/Pani za zobowiązaniem Prezydenta RP, Parlamentu RP, Rządu RP do odrzucenia przez Polskę polityki klimatycznej UE w obecnym kształcie, zawartej w europejskim Zielonym Ładzie?”.
Europejski przemysł kontra Zielony Ład
„W obecnym kształcie” – to kluczowa fraza. Właśnie obecny kształt procesów dekarbonizacyjnych w Europie krytykują unijni giganci. Kilka dni temu Reuters ujawnił list do szefowej KE, Ursuli von der Leyen, podpisany przez prezesów ponad 100 wielkich przedsiębiorstw – takich jak Evonik, Voestalpine czy Thyssenkrupp (pierwszy to niemiecki koncern chemiczny, dwie kolejne firmy stalowo-technologiczne wywodzą się odpowiednio z Austrii i Niemiec).
„Europejskie gałęzie przemysłu energochłonnego mierzą się z silną presją konkurencyjną, wysokimi kosztami energii oraz coraz trudniejszym otoczeniem inwestycyjnym” – czytamy w liście. „Nasz wspólny cel jest jednak jasny: chcemy przeprowadzić dekarbonizację, inwestować i nadal prowadzić produkcję w Europie” – piszą prezesi.
Bez względu na to, czy ta deklaracja jest kurtuazyjnym ukłonem w stronę KE, czy wyrazem świadomości, że innej drogi nie ma, przekaz jest jasny: firmy dają do zrozumienia, że ETS, czyli europejski system handlu uprawnieniami do emisji (EUA), jest dla nich obciążeniem. Opłaty za emisję dwutlenku węgla i innych gazów cieplarnianych podnoszą bowiem ceny energii elektrycznej oraz koszty wytwarzania w branżach energochłonnych, takich jak hutnictwo, chemia czy produkcja cementu. Tymczasem konkurenci – na przykład z Azji czy Turcji – nie dźwigają analogicznego brzemienia.
– Warto zauważyć, że pod tym listem podpisali się prezesi wybranych firm przemysłowych, a nie związki branżowe, ponieważ przez organizacje branżowe przebiegają linie podziału dotyczące podejścia do transformacji – mówi Zero.pl Michał Hetmański, prezes Fundacji Instrat.
– Doskonałym przykładem jest tutaj hutnictwo: szwedzka huta SSAB jak najbardziej chce iść w kierunku zielonej stali, podobnie jak niemiecki producent stali Salzgitter. Nie dotyczy to jednak wszystkich przedstawicieli sektora, dlatego prezesi wysyłają tym listem wyraźny sygnał, że biorą sprawy w swoje ręce, nawet jeśli nie są w tym zjednoczeni. To też znak, że nie są zadowoleni z efektów działań lobbystów, których opłacają, aby na forum unijnym podnosili ich obiekcje dotyczące systemu ETS i wpływali na politykę klimatyczną.
Reforma ETS, czyli para w gwizdek
Lobbing w ostatnich latach przyniósł efekty o tyle, że Bruksela przedstawiła w połowie lipca swoje pomysły na dokonanie korekt w systemie ETS, o czym pisaliśmy obszernie na łamach Zero.pl. KE chce m.in. spowolnić wycofywanie uprawnień do emisji CO₂ i opóźnić ich całkowity koniec o dziesięć lat, do 2049 r. Do tego ma dojść spowolnienie tempa rocznej redukcji puli uprawnień na rynku. Chodzi o to, by dać przemysłowi więcej czasu na transformację.
KE zaproponowała też powołanie Banku Dekarbonizacji Przemysłu, który dysponowałby pulą ok. 100 mld euro na wsparcie zielonych innowacji w Europie.
– Problem z reformą ETS jest taki, że jest ona ogromna w tekście, ale można powiedzieć, że „góra urodziła mysz” – mówi Michał Hetmański. – Proponowane zmiany obniżają projektowaną ścieżkę cenową uprawnień EUA w okolicach 2035 r. o zaledwie ok. 10 euro za tonę CO2 – to wniosek z ankiety analityków przeprowadzonej przez renomowany portal Carbon Pulse. Dla największych firm hutniczych, energetycznych czy chemicznych nie ma to najmniejszego znaczenia. To oznacza nadal wysoki koszt uprawnień i konieczność transformacji teraz, a nie za 10-15 lat.
Obecna cena jednego uprawnienia do emisji jednej tony CO₂ (EUA) wynosi ok. 87–88 euro. W maju 2024 r. analitycy Carbon Pulse szacowali, że w 2035 r. jedno uprawnienie będzie kosztować ok. 200 euro.
W ramach reformy systemu ETS Bruksela proponuje też przedłużenie funkcjonowania darmowych uprawnień do emisji. W 2034 r. miały one zniknąć. Teraz pomysł jest taki, aby dalej były przyznawane – ale nie „za darmo”. Firmy będą musiały przedstawić plany zielonych inwestycji (w zamian dostaną 80 proc. darmowego przydziału), a potem pokazać, że się z tych inwestycji wywiązały (wtedy dostaną pozostałe 20 proc.)
– Warunkowe przyznawanie darmowych uprawnień EUA w zamian za inwestycje w dekarbonizację budzą opór – przyznaje Michał Hetmański. – Ale jako Instrat bardzo popieramy ten kierunek i czujemy się współautorami tej propozycji – zastrzega.
– W Europie Zachodniej to się szczególnie nie podoba, bo procesy inwestycyjne trwają tam bardzo długo – wyjaśnia.
Specyfiką dużych inwestycji w Europie Zachodniej, w tym tzw. zielonych projektów (np. budowy instalacji wychwytu i składowania dwutlenku węgla), są wieloletnie procedury administracyjne związane m.in. z uzyskiwaniem pozwoleń środowiskowych. Tymczasem realizacja inwestycji objętych przydziałem darmowych uprawnień do emisji ma być rozliczana w perspektywie pięciu lat.
Frustracja przemysłu
– Firmy mają poczucie, że KE dużo od nich wymaga, a nie daje nic w zamian – podsumowuje Michał Hetmański. – Zaproponowany Bank Dekarbonizacji Przemysłu ma budżet, który średniorocznie przekłada się na kwotę rzędu 10 mld euro na transformację przemysłu w całej UE. To tyle, co nic – nasz NFOŚiGW ma taki budżet na Polskę, co stanowi 10 proc. unijnych emisji.
– Jednocześnie firmy przemysłowe są na cenzurowanym w bankach, bo mają emisyjne portfele projektów, więc mają trudności z dostępem do finansowania albo to finansowanie jest po prostu drogie. Słuszne jest więc poczucie przemysłu, że wymagania wobec niego są duże i ponadproporcjonalne: przedsiębiorstwa mają się dekarbonizować, a jednocześnie nie dostają wsparcia na realizację projektów, które są bardzo kapitałochłonne. Rozwiązanie jest proste, ale politycznie wymagające – wspólny unijny dług na program typu KPO, dedykowany na inwestycje w modernizację i budowę nowego, czystego przemysłu.
Czytaj także: To dopiero początek klimatycznej rewolucji UE. Koszty dla Polski liczone są już w bilionach
W liście do KE prezesi europejskich firm piszą wprost, że zaproponowana w lipcu reforma ETS może zwiększyć koszty dla przemysłu i przyspieszyć zamykanie mocy produkcyjnych – albo ich przenoszenie poza kontynent europejski. Według think tanku Centrum Strategii Rozwojowych, od 2008 r. zatrudnienie w pięciu branżach przemysłu energochłonnego w UE (metale, chemia, przemysł papierniczy, rafinerie oraz produkcja cementu, szkła i ceramiki) zmniejszyło się o ok. 643 tys. osób, a produkcja w każdej z tych branż jest dziś poniżej poziomu z 2005 r.
Parlament Europejski ma głosować nad proponowanym przez KE kształtem reformy ETS w grudniu.
Może zainteresuje Cię także:
