Ponad 200 incydentów wtargnięcia dronów w przestrzeń powietrzną państw NATO odnotowano od 1 stycznia 2025 r. do października 2026 r. 21 europejskich państw Sojuszu informowało o takim naruszeniu lub znajdowało szczątki bezzałogowców.
Nie ma tygodnia by nie alarmowano o granicy przekraczanej przez drony. Najbardziej narażone na takie incydenty są, rzecz jasna, kraje wschodniej flanki NATO, geograficznie położone blisko linii frontu wojny rosyjsko-ukraińskiej.
Czytaj także: Zostanie „kozłem ofiarnym” wojny o Iran? Hegseth bez impeachmentu, ale z problemami
Choć nieprzypadkowo uwaga opinii publicznej w Polsce skupiła się na zamachu terrorystycznym w Krakowie, to w nocy z 10 na 11 listopada mogło dojść do zupełnie innego zagrożenia: naruszenia polskiej przestrzeni powietrznej przez drona.
Bezzałogowiec – jak informowało Wilno – wtargnął na Litwę od strony Białorusi, aby potem błyskawicznie wlecieć do Polski. Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych nie potwierdziło jednak naruszenia granicy. Litwini nie zidentyfikowali pochodzenia drona – potencjalnie mógł należeć do Rosji, Białorusi lub Ukrainy.
W tym samym czasie w przestrzeń powietrzną Łotwy wleciały trzy bezzałogowce. Dowódca łotewskich sił zbrojnych gen. Kaspars Pudans poinformował w telewizji LTV, że w reakcji na zagrożenie poderwano myśliwce NATO stacjonujące na Litwie. Nie zestrzeliły one jednak bezzałogowców. Dlaczego? Są różne hipotezy na ten temat.
Co się wydarzyło?
W przypadku jednego z nich uznano, by nie ryzykować upadku odłamków na cywilne zabudowania i nie podjęto decyzji o otwarciu ognia. Maszyny leciały zbyt blisko rosyjskiej przestrzeni powietrznej, co miało oznaczać ryzyko przechwycenia ich już nad Federacją Rosyjską.
Serwis euronews.com pisze, że próbowano je przechwycić, ale to się po prostu nie udało. Ponadto od strony Białorusi na Litwę nadlatywała wcześniej fala „podejrzanych balonów meteorologicznych”, które utrudniały zabezpieczenie nadbałtyckiego nieba.
Warto tutaj zaznaczyć, że bezzałogowce, o których mówimy – dosłownie – bardzo szybko przecinały przestrzeń powietrzną państw bałtyckich. Ponadto drony te poruszały się z wieloma anomaliami.
Euronews.com twierdzi, że dron znad Białorusi wleciał na Litwę, następnie nad Polskę, a potem znowu nad Litwę. Finlandia, w obawie przed tym dronowym chaosem, zamknęła część Zatoki Fińskiej dla lotów i transportu morskiego.
Dość osobliwe zachowanie bezzałogowców naruszających przestrzeń powietrzną wschodniej flanki NATO jest problemem, który trzeba przeanalizować na wielu poziomach. Kluczem do zrozumienia tej sytuacji geograficzne położenie Białorusi i jej polityczna sytuacja względem Moskwy.
Białoruś nie włączyła się otwarcie do wojny rosyjsko-ukraińskiej, ale przez Rosję jest wykorzystywana od początku pełnoskalowej inwazji. Najpierw jako miejsce koncentracji sił lądowych Federacji Rosyjskiej pozorujących ćwiczenia poligonowe, następnie jako ważny węzeł logistyczny w wojnie (m.in. dla natarcia na Kijów), a obecnie jako miejsce stacji przekaźników dla rosyjskich operatorów dronów.
Stacje przekaźnikowe (retransmitery) zwiększają możliwości operatorów bezzałogowców, których ogranicza nie tylko techniczny zasięg drona, ale także słabnięcie sygnału, który łączy go z platformą. Zwłaszcza po wyłączeniu nieautoryzowanych Starlinków, z których na „dziko” korzystali rosyjscy żołnierze, znaczenie takich stacji się zwiększyło. Pozwalają one latać dalej i skuteczniej w głąb terytorium Ukrainy, ale nie tylko. Analogicznie zwiększają one zasięg na innych kierunkach.
Rosjanie zintensyfikowali używanie takich stacji na Białorusi w połowie roku 2025 r. W czerwcu Wołodymyr Zełenski postawił Białorusi ultimatum – albo Mińsk wyłączy stacje, albo Ukraina zrobi to sama. Kijów odnotował wyłączenie stacji, ale nie na długo. Ołeh Iwaszczenko, nowy szef wywiadu wojskowego (HUR), twierdzi że urządzenia te ponownie działają. Jak podaje ukraiński serwis militarnyi.com, są zamontowane pod Homlem i pod Brześciem.
Oznacza to, że przez Białoruś prowadzone są operacje dronowe przeciw Ukrainie. Wadzim Kabanczuk, białoruski opozycjonista twierdzi, że część masztów wyłączono poprzez bezpośredni atak dronowy z Ukrainy. Oficjalnie Ukraina stara się przeciwdziałać białoruskiemu wsparciu poprzez walkę radio-elektroniczną (WRE). Do tego ataki Rosji na Ukrainę są prowadzone poprzez wsparcie z Białorusi, a zatem naiwnością byłoby uznawanie, że Ukraina będzie respektować białoruską przestrzeń powietrzną. Obie strony okładają się dronami, a Białoruś znalazła się pomiędzy.
Na granicy wschodniej flanki NATO jest bardzo silne zagłuszanie ze strony Federacji Rosyjskiej. Pod pozorem zwalczania dronów Kreml testuje swoje moce WRE. To samo musi się odbywać na Białorusi. Silne oddziaływanie broni WRE to jeden z powodów, dla których widać anomalie w lotach.
Nie można także wykluczyć celowych prowokacji, poprzez wykorzystanie różnych typów dronów. Technologie dronowe stały się też coraz bardziej zaawansowane i programowanie nieoczywistych tras dolotu jest możliwe. Tak jak drony są relatywnie tanią bronią, tak przeciwdziałanie bezzałogowcom, wbrew pozorom, również. Casus zagubionego drona pod Lublinem, którego słyszeli mieszkańcy, a którego nie znaleziono, potwierdził zasadność najprostszej i najtańszej masowej detekcji.
Kluczowa detekcja
System Zvook oraz SkyFortress to sieć tanich detektorów akustycznych na Ukrainie, bazujących na mikrofonach lub smartfonach, które przesyłają zarejestrowane dźwięki i dzięki triangulacji i sztucznej inteligencji są w stanie odróżnić nadlatujące bezzałogowce od innych obiektów jeżdżących, latających i zwierząt.
System ten jest tańszy od tradycyjnych systemów radiolokacyjnych, a w takich przypadkach o wiele skuteczniejszy, ponieważ ujawnienie danych z takiego systemu nie musi być wyłącznie domeną wojska (może nim dysponować także obrona cywilna), a także dotyczy obiektów niskolecących.
Czytaj także: Pokój, reset czy większa wojna? Trudne negocjacje w Abu Zabi
Ponadto godziny lotu nowoczesnych myśliwców i odpalenie rakiety to wysokie koszty. Obecnie w wojnie rosyjsko-ukraińskiej testuje się rozwiązania z dronami, które są statkami-matkami z podwieszanymi efektorami (pociskami lub dronami-interceptorami).
Dyżury patrolujące granice takich dronów przenoszących interceptory, wraz z tanią i masową detekcją, eliminują potworne koszty nalotu nowoczesnych myśliwców oraz uniemożliwiają sytuację, w której wiemy lub nie wiemy, co i kiedy wleciało.
W przypadku najważniejszych zagrożeń absolutną dominację mają zaawansowane platformy. Ale mogą być odciążane przez masowe i tańsze rozwiązania. A skala incydentów jest tak wielka, że lepiej aby drona gonił inny dron.
