Dyrektorzy szkół nie mają łatwego życia. Gdy szkołą publiczną kieruje nauczyciel, co do zasady musi być co najmniej mianowany. Sam stopień awansu nie wystarczy. Trzeba jeszcze ukończyć studia z zarządzania i być realnie dobrym menedżerem, bo spróbujcie ułożyć plan lekcji, gdy brakuje nauczycieli, a oferowane wynagrodzenie od lat utrudnia znalezienie chętnych.
Trzeba znać się na prawie oświatowym. Kto nigdy nie próbował ustalić na podstawie obowiązujących przepisów, czy kandydat ma kwalifikacje do nauczania danego przedmiotu, ten nie wie, ile prawnych zagadek może się kryć w jednym suplemencie do dyplomu. Trzeba też być mediatorem między uczniami, rodzicami a nauczycielami. Po październikowych atakach w szkołach Ministerstwo Edukacji chce do przytoczonej przeze mnie listy, która wbrew pozorom nie wyczerpuje obowiązków dyrektora szkoły, dopisać jeszcze jedno zajęcie.
Kontrola plecaków w szkołach? Bez jasnych reguł łatwo naruszyć prawa uczniów
Zgodnie z założeniami nowelizacji Prawa oświatowego dyrektor albo upoważniony przez niego pracownik mógłby sprawdzać bagaże i odzież wierzchnią uczniów oraz osób z zewnątrz, zarówno przy wejściu, jak i wtedy, gdy już przebywają na terenie szkoły. Kontrola mogłaby objąć również miejsca, w których uczniowie zostawiają swoje rzeczy. Można byłoby użyć wykrywacza metalu. Ujawnione niebezpieczne przedmioty pracownik szkoły miałby odebrać i zabezpieczyć. A jeśli uczeń odmówi pokazania plecaka, dyrektor miałby obowiązek powiadomić policję. Na razie znamy założenia opublikowane w rządowym wykazie prac.
100 mln w obligacjach na pensje nauczycieli. Dziura w budżecie Radomia
Rozumiem, dlaczego część dyrektorów przyjmuje tę propozycję z ulgą. Barbara Nowacka podała przykład ucznia, który grozi i mówi, że ma w plecaku śrubokręt albo młotek. Dyrektor powinien wiedzieć, jak w takiej sytuacji zareagować i do czego ma prawo. Minister mówiła też o nauczycielach, których po podobnych interwencjach spotkały kary dyscyplinarne za przekroczenie uprawnień. Tyle że czym innym jest wyjaśnienie, co wolno zrobić po otrzymaniu konkretnego zgłoszenia, a czym innym przyznanie szerokiego prawa do kontroli i pozostawienie szkołom decyzji, kiedy z niego korzystać.
Podobny kłopot mieliśmy w dyskusji o szkolnych zakazach dotyczących telefonów. Łatwo zapisać zakaz wnoszenia telefonu. Trudniej odpowiedzieć na pytanie, co ma zrobić nauczyciel, kiedy uczeń mówi, że telefonu przy sobie nie ma. Nawet policyjne przeszukanie osoby i jej rzeczy w postępowaniu karnym wymaga uzasadnionych podstaw. Ustawą można uregulować zasady kontroli i odebrania przedmiotu. Właśnie dlatego trzeba w niej jasno określić, kiedy wolno ingerować w prywatność ucznia i co wolno zrobić w razie jego sprzeciwu.
Nowa podstawa programowa w szkołach. Tak ma wyglądać od nowego roku
Po każdym ataku padnie jedno pytanie: dlaczego nie sprawdzono plecaka?
Najbardziej niepokoi mnie jednak to, jak szybko prawo do kontroli może się w praktyce zamienić w oczekiwanie, że dyrektor będzie ją prowadził regularnie. Wystarczy, że w szkole dojdzie do kolejnego ataku, a pojawią się pytania: Czy dyrektor kontrolował plecaki? Jak często? Czy gdyby wprowadził wyrywkowe kontrole przy wejściu, udałoby się znaleźć nóż? To pytania, które łatwo zadać po fakcie, kiedy wiadomo już, czego i w czyim plecaku należało szukać. Przed zdarzeniem dyrektor mógł nie mieć żadnej informacji wskazującej na zagrożenie. Jeśli ustawa nie odróżni interwencji po konkretnym sygnale od rutynowej kontroli, najbezpieczniejszą decyzją dla dyrektora może się wydać sprawdzanie plecaków na zapas. Choćby po to, żeby później móc wykazać, że sprawdzał.
I właśnie tutaj kryje się największa pułapka. Dopóki dyrektor nie ma prawa kontrolować plecaków, trudno zarzucać mu, że tego nie robił. Kiedy jednak ustawodawca przyzna mu takie uprawnienie, po każdym poważnym incydencie będzie można zapytać, dlaczego z niego nie skorzystał. Nie trzeba nawet wpisywać do ustawy obowiązku prowadzenia kontroli. Wystarczy stworzyć możliwość, a następnie rozliczać dyrektorów z tego, że jej nie wykorzystali.
Jest jeszcze kwestia odmowy. Wyobraźmy sobie, że uczniowie szybko orientują się, iż wystarczy powiedzieć: „Nie zgadzam się”. Jeśli szkoła będzie kontrolować szeroko, a odmowy staną się częste, każda z nich ma oznaczać powiadomienie policji. Dyrektor będzie dzwonił, choć uczeń mógł odmówić po prostu dlatego, że nie chce pokazywać zawartości plecaka.
Taka seria zgłoszeń może obciążyć patrole. Z kolei w sytuacji, którą MEN uzasadnia całą zmianę, uczeń rzeczywiście ma w plecaku nóż i grozi, że go użyje. Policję i tak trzeba wezwać. Tyle że jeśli uczeń rzeczywiście przyniósł do szkoły nóż i zamierza go użyć, to o życiu i zdrowiu innych mogą zdecydować sekundy, a nie czas oczekiwania na patrol. Co właściwie ma wtedy zrobić dyrektor? Poprosić ucznia, żeby cierpliwie poczekał z nożem w plecaku na przyjazd policjantów? Ustawodawca daje mu prawo do sprawdzenia plecaka, ale nie wyjaśnia, jak miałby z niego skutecznie skorzystać wobec osoby, która nie zamierza współpracować.
Szkoła na kredyt. Radom pokazuje problem polskiej oświaty
Projekt w obecnej postaci mnie nie przekonuje. Widzę w nim klasyczny przykład „spychologii dupochronowej” (mam nadzieję, że Czytelnicy wybaczą mi tę dosadność). Ministerstwo zrobiło swoje: przygotowało przepisy, przyznało uprawnienia, ogłosiło reakcję na zagrożenie. Teraz niech martwią się dyrektorzy. Czy będą mieli czas, ludzi i możliwości, żeby z tych uprawnień korzystać? To już ich problem. A jeśli dojdzie do tragedii, zawsze będzie można zapytać, dlaczego nie sprawdzili plecaka.
