Prawidłowe BMI nie gwarantuje zdrowia, a wysoki wskaźnik nie zawsze oznacza chorobę. Międzynarodowe badanie na próbie blisko 850 tys. dorosłych udowadnia, że połączenie pomiaru obwodu talii z oceną pracy narządów pozwala znacznie precyzyjniej diagnozować otyłość i przewidywać ryzyko przedwczesnej śmierci.
- Wskaźnik masy ciała (BMI) nie informuje o rozmieszczeniu tkanki tłuszczowej ani o stanie organów wewnętrznych, przez co generuje błędne diagnozy u nawet kilkunastu procent badanych.
- Zgodnie z nową klasyfikacją otyłość dzieli się na kliniczną (wymagającą leczenia z powodu dysfunkcji narządów) oraz przedkliniczną, która jedynie zwiększa ryzyko przyszłych schorzeń.
- Osoby z otyłością kliniczną mają o 69 proc. wyższe ryzyko zgonu z dowolnej przyczyny, podczas gdy większość pacjentów z postacią przedkliniczną nie rozwija pełnoobjawowej choroby przez kolejną dekadę.
Pijesz dwie lub trzy kawy dziennie? Naukowcy sprawdzili, co dzieje się z sercem
Od dekad podstawowym kryterium rozpoznawania nadwagi i otyłości pozostaje wskaźnik masy ciała (BMI), wyliczany ze stosunku wagi do wzrostu. Zgodnie z obowiązującymi normami granicą otyłości jest wynik na poziomie co najmniej 30. Międzynarodowy zespół naukowców pod kierownictwem specjalistów z King's College London na łamach czasopisma „Nature” zwraca jednak uwagę na poważne ograniczenia tego narzędzia.
Wskaźnik BMI nie rozróżnia masy mięśniowej od tłuszczowej, nie pokazuje też, gdzie dokładnie gromadzi się tkanka tłuszczowa. Co kluczowe, nie dostarcza informacji, czy jej nadmiar zdążył już uszkodzić narządy wewnętrzne. W praktyce oznacza to, że dwaj pacjenci z identycznym wynikiem BMI mogą znajdować się w diametralnie różnej kondycji zdrowotnej.
Koncerny walczą o refundację leków na otyłość. Aktywnie lobbują w Sejmie
Otyłość kliniczna i przedkliniczna – nowa definicja
Odpowiedzią na te niedoskonałości była propozycja międzynarodowej komisji ekspertów powołanej w styczniu 2025 r. przez pismo „The Lancet Diabetes & Endocrinology”. Badacze zarekomendowali odejście od wyłącznego polegania na BMI na rzecz szerszej diagnostyki, obejmującej pomiar obwodu talii, jego stosunek do wzrostu oraz ocenę wydolności organizmu.
Na tej podstawie wyróżniono dwa odrębne stany otyłości – kliniczną i przedkliniczną. Pierwsza z nich to aktywna, przewlekła choroba wymagająca interwencji medycznej. Nadmiar tkanki tłuszczowej powoduje tu realne zaburzenia pracy organów (m.in. układu krążenia, oddechowego, nerek czy stawów) i utrudnia codzienne funkcjonowanie.
Otyłość przedkliniczna natomiast to stan, w którym w organizmie zgromadziło się zbyt dużo tłuszczu, ale narządy wciąż działają prawidłowo. Pacjent nie jest jeszcze chory, choć znajduje się w grupie podwyższonego ryzyka.
Wielkie badanie weryfikuje skuteczność nowych kryteriów
Aby sprawdzić praktyczną wartość nowej klasyfikacji, naukowcy przeanalizowali dane medyczne ponad 844 tys. dorosłych mieszkańców Chin, Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych oraz Hiszpanii. Zestawienie diagnoz opartych wyłącznie na BMI z wynikami uwzględniającymi obwód talii i stan narządów ujawniło skalę pomyłek diagnostycznych.
Samo BMI nie wykryło otyłości u 5,2 do 8,6 proc. badanych, u których potwierdziły ją inne pomiary. Z drugiej strony u 1,2 do 3,1 proc. osób wskaźnik sugerował otyłość, mimo że obwód talii pozostawał w normie. Dopiero zestawienie BMI z pomiarem talii pozwoliło precyzyjnie wskazać grupę najbardziej narażoną na przedwczesny zgon.
Różne ryzyko zgonu, inne podejście do terapii
Analiza wykazała, że otyłość kliniczna dotyczyła od 23 do 31 proc. wszystkich zdiagnozowanych przypadków. W tej grupie ryzyko śmierci z dowolnej przyczyny było aż o 69 proc. wyższe niż u osób bez otyłości i zaburzeń narządowych.
W przypadku otyłości przedklinicznej ryzyko to wzrastało o 19 proc., jednak aż od 77 do 91 proc. osób z tej grupy nie rozwinęło postaci klinicznej choroby w ciągu dziesięcioletniej obserwacji.
Zdaniem autorów publikacji wyniki te powinny zrewolucjonizować podejście do terapii. Zamiast stosować jeden schemat dla wszystkich, lekarze powinni różnicować opiekę – wdrażać zaawansowaną farmakoterapię u pacjentów chorych klinicznie, a osobom w stadium przedklinicznym zalecać przede wszystkim modyfikację stylu życia.
– Sam wskaźnik BMI nie powie nam, czy ktoś już choruje, czy dopiero jest zagrożony chorobą, ani jakiej opieki potrzebuje. To naraża ludzi zarówno na niedostateczne, jak i nadmierne leczenie – podsumował prof. Francesco Rubino, współautor badania.
Obejrzyj także: