Ziemniaki, marchew, cebula, pietruszka, buraki. Tego wszystkiego potrzebuje szpital w Krasnymstawie, żeby móc dać jeść pacjentom. „Tygodnik Zamojski” opisał prośbę dyrektora placówki o wsparcie – potrzebne są wszelkie produkty rolne. Pobliskie gminy już organizują wśród producentów rolnych zbiórkę darów.
I rolnikom, którzy podzielą się plonami, należy podziękować. Dyrektora skrajnie zadłużonego szpitala, który szuka wsparcia dla pacjentów, rozumiem.
Ale cała historia jest przygnębiająca. Żyjemy przecież w ponoć dwudziestej gospodarce świata.
Dziewięć na dziesięć szpitali pod kreską
Według danych przywołanych przez „Tygodnik Zamojski” zobowiązania ogółem krasnostawskiego szpitala sięgały w lipcu 29,3 mln zł, z czego około 7,4 mln zł stanowiły przeterminowane zobowiązania wobec dostawców. Dyrekcja wskazuje na rosnące koszty, w tym wynagrodzeń, oraz brak rozliczenia przez Narodowy Fundusz Zdrowia części wykonanych świadczeń.
Można oczywiście wzruszyć ramionami i powiedzieć: kolejny zadłużony szpital, pewnie kolejny nieudolny dyrektor. Tyle że to obraz, który był przez lata nam pokazywany. Sęk w tym, że nieprawdziwy.
Związek Powiatów Polskich przeanalizował sytuację 207 szpitali powiatowych. Prawie 91 proc. badanych placówek wykazało w 2025 r. stratę na podstawowej działalności. Zaległe zobowiązania miało 125 z nich. Innymi słowy: strata i zadłużenie są normą.
I, oczywiście, źle zarządzane szpitale istnieją. Są dyrektorzy, którzy popełniają błędy, oraz samorządowcy traktujący placówki jak swoje polityczne gospodarstwa. Tych ludzi trzeba rozliczać. Gdy jednak straty przynosi dziewięć na dziesięć badanych jednostek, to problem mamy systemowy, a nie jednostkowy.
Ponad 100 tys. zł dla lekarza. Cebula od rolników
Oczywiste jest to, że budżety szpitalne drenują głównie wynagrodzenia, w tym przede wszystkim te lekarzy. W szpitalu w Krasnymstawie, któremu brakuje pieniędzy na ziemniaki, najlepiej zarabiający medycy wyciągają kosmiczne pieniądze. Jak bowiem podał „Nowy Tydzień”, w 2025 r. najlepiej opłacany lekarz kontraktowy otrzymał z tego szpitala ponad 1,24 mln zł brutto – średnio ponad 103 tys. zł miesięcznie. Cztery kolejne najwyższe kontrakty oznaczały średnie miesięczne wypłaty od niemal 60 do 74 tys. zł.
Teraz mógłbym rytualnie się oburzyć. Tyle że większość ludzi, którym zaoferujemy bardzo wysokie wynagrodzenie, chętnie je przyjmie. Trudno oczekiwać, że akurat medycy masowo zaczną odmawiać przyjmowania pieniędzy w trosce o plan finansowy Narodowego Funduszu Zdrowia.
Od ustalania zasad jest państwo. To ono powinno zadbać o proporcje między wynagrodzeniem personelu a pozostałymi potrzebami leczenia. Nie powinno dopuszczać do modelu, w którym publiczne szpitale żebrzą o cebulę dla pacjentów, a świetnie opłacani specjaliści mogą się zastanawiać, który nowy model Porsche kupić.
Czytaj też: Lekarzy-milionerów więcej niż szacował rząd. „Kto właściwie zarządza tym systemem?”
Samo oburzenie niczego zresztą nie naprawi. Potrzebne są co najmniej dwie duże zmiany.
Pierwsza dotyczy wycen świadczeń. Państwo musi wreszcie uczciwie policzyć, ile kosztuje potrzebne pacjentowi leczenie przy racjonalnej organizacji pracy. Następnie powinno za nie tyle zapłacić. Tam, gdzie wykonanie niezbędnego zabiegu powiększa stratę szpitala, dyrektor dostaje absurdalny wybór: leczyć i pogarszać finanse albo ograniczać leczenie i poprawiać wynik.
Rzetelna wycena musi uwzględniać również koszty gotowości do udzielenia pomocy. Utrzymanie zespołu, który ma przyjąć chorego w nocy, kosztuje także wtedy, gdy akurat nikt nie wjeżdża na oddział. Jednocześnie rachunek kosztów nie może służyć bezrefleksyjnemu finansowaniu każdej wynegocjowanej stawki. Trzeba sprawdzić zarówno wysokość taryf, jak i racjonalność wydatków. Do tego płacić za wykonane świadczenia w przewidywalnym terminie.
Państwo licytuje się samo ze sobą
Druga zmiana powinna dotyczyć organizacji i modelu właścicielskiego szpitali. Sieć placówek powiatowych jest podzielona między wielu gospodarzy. Każdy z nich odpowiada przed własnymi mieszkańcami – chce utrzymać szpital z możliwie największą liczbą oddziałów, potrzebuje lekarzy. W efekcie jednak suma zrozumiałych lokalnych decyzji może dawać bardzo nieracjonalny wynik dla całego województwa.
Czytaj też: Niepodległościowy polonez w cieniu tragedii. Czy potrafimy jeszcze iść razem?
Wyobraźmy sobie bowiem trzy sąsiednie szpitale zabiegające o tych samych specjalistów. Pierwszy podnosi stawkę, bo inaczej nie obsadzi dyżurów. Drugi musi zaoferować więcej, żeby zatrzymać personel. Trzeci dołącza do licytacji, bo jego starosta również nie chce ogłaszać mieszkańcom zawieszenia oddziału. Wydatki rosną, choć od tego przekładania lekarzy między placówkami nie przybywa ani jeden specjalista.
Dlatego warto poważnie rozważyć skupienie większej części szpitali samorządowych pod jednym zarządem na poziomie województwa, na przykład przez przejmowanie funkcji właścicielskich przez samorządy województw. Marszałek powinien odpowiadać za spójną sieć pomocy: podział zadań między placówkami, wykorzystanie personelu, wspólne zakupy i inwestycje wynikające z potrzeb mieszkańców.
O tym mówią zresztą niemal wszyscy eksperci i politycy różnych opcji – od Łukasza Szumowskiego po Bartosza Arłukowicza. Kłopot w tym, że to decyzja trudna politycznie, bo szybko podniósłby się ogólnopolski rwetes, że rządzący chcą zamykać oddziały i szpitale, że zarządzanie placówkami jest centralizowane.
Łyżeczką systemu się nie naprawi
Do takich niepopularnych, ale potrzebnych decyzji niezbędny jest odważny minister zdrowia. Jolanta Sobierańska-Grenda miała przyjść i uzdrawiać system. Tymczasem, słuchając kolejnych wystąpień w mediach i na konferencjach, coraz częściej mam wrażenie, że głównym zajęciem szefowej resortu jest mieszanie nieposłodzonej herbaty.
Dotychczas wprowadzone zmiany to drobnica w porównaniu z tym, czego polski system ochrony zdrowia naprawdę potrzebuje.
Mam wrażenie, że wszyscy oglądamy politycznego kankana: dużo ruchu, kolejne figury i wciąż jesteśmy w tym samym miejscu.
Można jeszcze przez jakiś czas malować trawę na zielono. Kłopot Jolanty Sobierańskiej-Grendy polega na tym, że z każdym miesiącem coraz wyraźniej widać, iż miejscami trawy już w ogóle nie ma. Jest przeorana ziemia, z której najbujniej wyrastają patologie.
