Prezes UODO Mirosław Wróblewski skierował upomnienia do blisko 90 prezesów sądów oraz szefów prokuratur za niezgodne z prawem przetwarzanie danych osobowych. Równocześnie nakazał definitywne usunięcie oświadczeń sędziów i prokuratorów, które wynikały z tzw. „ustawy kagańcowej”. Rozstrzygnięcie stanowi bezpośrednie wykonanie orzeczeń TSUE oraz NSA.
- Prezes UODO upomniał blisko 90 szefów prokuratur oraz prezesów sądów. Nakazał im bezwzględne i trwałe usunięcie oświadczeń sędziów oraz prokuratorów o członkostwie w partii lub stowarzyszeniu.
- Decyzja jest następstwem orzeczenia TSUE z 5 czerwca 2023 r. oraz wyroku NSA z 2025 r. Wcześniejsza próba umorzenia postępowania z 2020 r. została prawomocnie uchylona.
- Samo usunięcie dokumentów z internetu nie jest wystarczające. Administratorzy mają prawny zakaz dalszego przechowywania tych danych w swoich instytucjach.
Sprawa jest rezultatem wejścia w życie przepisów ustawy z 20 grudnia 2019 r., określanej mianem „ustawy kagańcowej”, na mocy której sędziowie oraz prokuratorzy zostali zobligowani do składania deklaracji o aktywności społecznej, członkostwie w fundacjach nieprowadzących działalności gospodarczej, stowarzyszeniach, a także o przynależności do partii politycznych przed powołaniem lub przed 29 grudnia 1989 r. Zgromadzone dokumenty miały być obligatoryjnie publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej w terminie 30 dni od daty ich złożenia.
Przeciwko tym rozwiązaniom już w 2019 r. zaprotestował ówczesny Rzecznik Praw Obywatelskich Adam Bodnar. RPO podnosił, że wprowadzone procedury w rzeczywistości oznaczały powszechną lustrację sędziów i prokuratorów, a ujawnianie powiązań społecznych mogło pośrednio zdradzać światopogląd, przekonania religijne, a nawet orientację seksualną. Zdaniem rzecznika sam fakt istnienia normy ustawowej nie legalizował tak drastycznego naruszenia prywatności.
UODO zmienia zdanie. Podstawą wyroki TSUE i NSA
Początkowo organ ochrony danych nie podzielił tej argumentacji. W kwietniu 2020 r. ówczesny szef UODO Jan Nowak podjął decyzję o umorzeniu postępowania. Sprawa trafiła jednak na drogę sądową, a kluczowym punktem zwrotnym okazał się wyrok TSUE z 5 czerwca 2023 r. Sędziowie w Luksemburgu uznali, że przepisy naruszają art. 7 i 8 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej oraz normy europejskiego rozporządzenia o ochronie danych.
Po zmianie na stanowisku prezesa UODO Mirosław Wróblewski w maju 2024 r. formalnie poparł skargę kasacyjną RPO. Wskazał wówczas, że – „przepis krajowy musi spełniać kryteria jakościowe, to jest służyć realizacji celu leżącego w interesie publicznym oraz być proporcjonalny do wyznaczonego, prawnie uzasadnionego celu”. Zwrócił także uwagę na brak sprecyzowania celu gromadzenia tych danych i ram czasowych ich przechowywania.
W 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wcześniejszą decyzję prezesa UODO z 2020 r. oraz orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Związany tym wyrokiem obecny Prezes UODO wydał decyzję naprawczą.
Czytaj również: Baza na beczce prochu. Toksyczne odpady zagrażają wojskowemu lotnisku
Sądy muszą zniszczyć dane pozyskane niezgodnie z RODO
Z ustaleń kontrolnych wynika, że większość kierowników jednostek między lipcem 2024 r. a październikiem 2025 r. wydała zarządzenia o zawieszeniu publikacji deklaracji w internecie, zastępując je stosownymi komunikatami. Odosobnione oświadczenia pozostawały jednak widoczne na stronach Sądu Najwyższego oraz Ministerstwa Sprawiedliwości. Aktualna decyzja nakazuje całkowite wykasowanie i zniszczenie tych zbiorów.
Wydana decyzja oznacza konieczność podjęcia natychmiastowych działań wykraczających poza samo wycofanie dokumentów z internetu. Administratorzy danych w sądach i prokuraturach mają zakaz dalszego przetwarzania pozyskanych oświadczeń, co wyklucza również ich archiwizację i przechowywanie w instytucjonalnych zasobach.
Może zainteresuje Cię także: