Całkowite unieruchomienie 23. Bazy Lotnictwa Taktycznego, zabezpieczającej wschodnią flankę NATO. Zniszczenie drogi krajowej nr 92 i uszkodzenie autostrady A2. Zanieczyszczenie kilku rzek, w tym Bugu. Zagrożenie dla życia kilkudziesięciu tysięcy osób. Takie mogą być skutki pożaru składowiska toksycznych odpadów w Ryczołku. Wynika to z ekspertyzy Akademii Pożarniczej i wewnętrznej dokumentacji wojskowej, do których dotarliśmy.
- W mazowieckim Ryczołku od lat zalega ok. 6,5 tys. pojemników z niebezpiecznymi odpadami. Beczki korodują, a chemikalia wyciekają. 7 km od nielegalnego składowiska mieści się kluczowa dla polskiego bezpieczeństwa 23. Baza Lotnictwa Taktycznego. To między innymi stamtąd podrywane są myśliwce, gdy grozi nam niebezpieczeństwo ze Wschodu.
- Eksperci Akademii Pożarniczej stwierdzili właśnie, że prawdopodobieństwo pożaru składowiska jest bardzo duże. Przy niesprzyjającym wietrze taki wypadek oznaczałby unieruchomienie bazy oraz uszkodzenie części samolotów i systemów radarowych.
- Dotarliśmy do wewnętrznej korespondencji wojskowej. Przedstawicielka 23. Bazy Lotnictwa Taktycznego pisze wprost, że nielegalne składowisko stanowi zagrożenie nie tylko dla samej bazy, lecz także dla bezpieczeństwa państwa.
- Skażeniu uległyby pobliskie rzeki, zniszczona zostałaby droga krajowa nr 92, a okoliczni mieszkańcy mogliby ulec zatruciu toksycznym dymem.
- Polskie państwo wie o niebezpiecznym składowisku od 2022 r. Jest ono nawet oznaczone w mapach Google. Nikt nie chroni składowiska przed wrogiem, który mógłby je podpalić. Bez trudu weszliśmy na jego teren.
- Część beczek z łatwopalnymi chemikaliami ma naklejki niemieckich firm. Właściciel terenu, na którym znajduje się składowisko, powiedział nam, że nie ma o czym rozmawiać.
Ryczołek, wieś w gminie Kałuszyn, powiat miński. 50 kilometrów od Warszawy. Klimat jest wręcz sielankowy – złota polska jesień, plantacja lawendy, pasące się krowy i powoli przechadzające się konie. Co kilkadziesiąt minut słychać specyficzny dźwięk. Po chwili na niebie pojawiają się wojskowe samoloty – czasem mniejsze myśliwce, czasem większe transportowce. Siedem kilometrów od tablicy wjazdowej do Ryczołka znajduje się 23. Baza Lotnictwa Taktycznego w Janowie.
Baza jest ważnym ogniwem systemu obronnego Polski. Zapewnia zaplecze techniczne i logistyczne oraz warunki do szkolenia i prowadzenia działań przez polskie i sojusznicze lotnictwo. Stacjonują tu nowoczesne samoloty bojowe FA-50GF. W październiku wojsko poinformowało o rozpoczęciu dyżurów bojowych tych maszyn. 9 października w Sejmie wiceminister obrony Cezary Tomczyk potwierdził, że uczestniczą w nich od początku miesiąca i odciążają m.in. F-16. Baza jest też istotna ze względu na swoje położenie: na wschód od Warszawy. W razie kryzysu będzie stanowiła jedną z pierwszych zapór dla wroga – ochraniała Warszawę i ogółem wschodnią flankę NATO.
– Siedzimy na bombie – skarżą nam się mieszkańcy Ryczołka. Skarży się też starosta miński Remigiusz Górniak. Nikt z nich jednak nie ma na myśli bazy wojskowej.
Tysiące beczek. Gminy nie stać na ich usunięcie
W Ryczołku znajduje się nielegalne składowisko toksycznych odpadów. Urzędnicy inspekcji ochrony środowiska wykryli je w lutym 2022 r. Od dawna był to teren przemysłowy, kiedyś znajdowała się tu asfaltownia. Od niemal pięciu lat wiadomo, że znajduje się ogrom toksycznych odpadów.
Urzędnicy inspekcji ochrony środowiska naliczyli ok. 6,5 tys. pojemników, głównie typu mauzer i metalowych beczek. W każdym z pojemników – około tony chemikaliów. Łącznie co najmniej 6,5 tys. ton łatwopalnych, niebezpiecznych produktów.
Położenie nielegalnego składowiska odpadów powoduje, że jego pożar przyniósłby ogromne straty. (fot. Kanał Zero)
Od co najmniej 2024 r. wiadomo, że beczki są w złym stanie. Co chwilę pojawiają się wycieki. O tym, jak żrące są to substancje, najlepiej świadczy fakt, że zazwyczaj po wycieku na ziemi pojawiają się bąbelki, wielobarwna kałuża i efekt parowania. Straż pożarna przyjeżdża na teren składowiska regularnie. Obsypuje wycieki piaskiem.
Sytuacja pogarsza się właściwie z miesiąca na miesiąc. 12 października 2026 r. potwierdził to obecny na składowisku pracownik Centralnego Laboratorium Badawczego Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska. W wielu miejscach widoczne są przechylenia pojemników, co – zdaniem fachowców – może prowadzić do tego, że wkrótce się przewrócą, a ich zawartość się wyleje.
15 października na terenie składowiska byli strażacy z Mińska Mazowieckiego. W sporządzonej notatce wskazali, że „na terenie nieruchomości wyczuwalny był ostry chemiczny zapach”.
16 października 2026 r. Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska stwierdził: „stan pojemników jest krytyczny (…) Odpady zgromadzone w miejscowości Ryczołek stanowią zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi lub środowiska”.
Beczki i pojemniki na składowisku są w fatalnym stanie. (fot. Kanał Zero)
– To nie jest wysypisko, lecz nielegalne składowisko. Nigdy nie było zgody na składowanie tam jakichkolwiek odpadów – podkreśla Arkadiusz Czyżewski, burmistrz Kałuszyna.
Teren jest prywatny. Gmina teoretycznie mogłaby usunąć składowisko. Ale najzwyczajniej w świecie jej na to nie stać.
– Burmistrz od dawna zwraca uwagę, że gmina nie udźwignie kosztów wywiezienia odpadów, szacowanych na ok. 80 mln zł. Roczny budżet gminy to ok. 40 mln zł, czyli koszt usunięcia składowiska przekracza dwa budżety roczne. Burmistrz słusznie oczekuje gwarancji, że te środki zostaną gminie zwrócone, a usunięcie odpadów sfinansuje państwo – zauważa Remigiusz Górniak, starosta miński.
Burmistrz Czyżewski dopowiada: – Jestem burmistrzem gminy liczącej niespełna 6 tys. mieszkańców. Rocznie na inwestycje mam może milion złotych środków własnych. Nie ma mowy, żebyśmy własnymi środkami finansowymi rozwiązali ten problem.
Włodarz podkreśla, że musiałby zamknąć szkoły, przestać dbać o drogi, a i tak zbierałby na usunięcie składowiska przez długie lata.
Kilka miesięcy temu burmistrz Kałuszyna zlecił sporządzenie ekspertyzy fachowcom z Akademii Pożarniczej w Warszawie. Ustalenia doświadczonych strażaków – mł. bryg. dra Tomasza Węsierskiego i st. bryg. dr inż. Małgorzaty Majder-Łopatki – zszokowały wszystkich.
Pierwsza strona ekspertyzy Akademii Pożarniczej w Warszawie dot. składowiska w Ryczołku.
Toksyczny dym może uziemić myśliwce
Ekspertyza jest z września 2026 r. Autorzy potwierdzają, że wiele pojemników jest nieszczelnych. Dokument zawiera fotografię wycieków z sierpnia. Przywołuje też badania z marca 2026 r., w których w powierzchniowej warstwie gleby wykryto frakcje benzynowe i olejowe. Mówiąc prościej: ziemia jest już zanieczyszczona.
O stanie opakowań autorzy piszą wprost: „Nie gwarantuje on szczelności, co powoduje, że niebezpieczne substancje są i będą wprowadzane do środowiska”.
Zanieczyszczenia już wydostają się z pojemników. Pożar byłby kolejnym, znacznie groźniejszym etapem. Ryzyko zapłonu jest zaś, w ocenie ekspertów, bardzo duże i – jak podkreślają eksperci – spodziewane. Co więcej, substancje, które by się paliły, byłyby niesłychanie trudne do ugaszenia.
Same płomienie sięgałyby wysokości ok. 30 metrów.
Co oznaczałby pożar? Ujmując najkrócej: gigantyczną tragedię. Dla okolicznej ludności, wojska, infrastruktury drogowej i środowiska. Przy niesprzyjających okolicznościach baza wojskowa zostałaby wyłączona z użytkowania, pobliskie arterie uszkodzone, rzeki zanieczyszczone, a ludność mieszkająca nieopodal składowiska zatruta dymem i narażona na ciężkie oparzenia chemiczne. „Niektóre substancje (np. fosgen) są ekstremalnie toksyczne już przy małych stężeniach, niszczą pęcherzyki płucne, powodują obrzęk płuc, duszności i nierzadko śmierć” – wynika z ekspertyzy.
O tym, jak niebezpieczne dla ludzi są toksyny, które powstałyby w wyniku pożaru składowiska w Ryczołku, mówi onkolog Jakub Kosikowski, autor Zero Znieczulenia w Kanale Zero.
– Fosgen to gaz bojowy, który służył do zabijania. Ma fazę utajenia. Kiedy go wdychamy, nie mamy objawów. Te pojawiają się dopiero po kilku godzinach. Dochodzi do obrzęku płuc, które wypełniają się płynem. A to uniemożliwia oddychanie. Ostra niewydolność oddechowa może doprowadzić do zgonu – podkreśla medyk.
Z kolei fluorowodór to gaz, który przechodzi przez skórę i uszkadza kości oraz tkanki miękkie. – To substancje skrajnie niebezpieczne. Nikt nie powinien być narażony na ich wdychanie – mówi Kosikowski.
Eksperci z Akademii Pożarniczej nie mają też wątpliwości, że ewentualna akcja gaśnicza na składowisku w Ryczołku byłaby skrajnie trudna logistycznie i wymagałaby użycia ogromnych ilości specjalistycznych, alkoholoodpornych środków pianotwórczych, które są niezbędne z uwagi na obecność niszczących standardową pianę rozpuszczalników polarnych. Spływające z miejsca pożaru toksyczne wody popożarowe niosą ze sobą ryzyko znacznego skażenia gleby, pobliskiej rzeki Witówki, a w dalszej perspektywie także warstw wodonośnych podziemnych. Skażenie to stanowiłoby bezpośrednie zagrożenie dla ujęć wody pitnej obsługiwanych przez Stację Uzdatniania Wody dla miasta Kałuszyn.
Przy niesprzyjających okolicznościach zanieczyszczenie z Witówki przeniosłoby się do rzeki Kostrzyń. Stamtąd do Liwca, Liwiec zaś wpływa do Bugu.
W ekspertyzie pożarników czytamy, że różnica poziomów między składowiskiem a pobliską Witówka wynosi ponad 20 metrów. Dlatego należy obawiać się skażenia nie tylko okolicznej ziemi, ale i wody. Odpady popożarowe, poza niedopalonymi resztkami oraz substancjami uwolnionymi z rozszczelnionych zbiorników, będą zawierać również środki powierzchniowo czynne. Ich obecność rozpuści część dotąd nierozpuszczalnych składników.
W dodatku roztwory środków pianotwórczych same w sobie wykazują znaczącą toksyczność.
Eksperci zauważają, że biorąc pod uwagę, że środki pianotwórcze ułatwiają rozpuszczanie niepolarnych związków organicznych w wodzie, nie będzie możliwości ich skutecznego wychwycenia przez zapory.
Innymi słowy: syf spłynie rzeką i nie wiadomo, gdzie się zatrzyma.
Stąd też, przy tak gigantycznej ilości podawanych środków pianotwórczych może dojść do skażenia rzek: Witówka, Kostrzyń, Liwiec oraz Bug. Spora część odpadów zostanie również wchłonięta przez glebę.
raport Akademii Pożarniczej w Warszawie
Wojsko zna zagrożenie
Wojsko Polskie zdaje sobie sprawę z zagrożenia. Dotarliśmy do wewnętrznej korespondencji wymienianej przez wojskowych. Osoba odpowiedzialna za ochronę środowiska w 23. Bazie Lotnictwa Taktycznego informowała dowództwo bazy o ryzyku związanym ze składowiskiem.
W korespondencji wskazano, że na składowisku znajdują się odpady niebezpieczne, palne i szkodliwe dla ludzi oraz środowiska, niezabezpieczone przed wyciekami. Autorka zwraca uwagę na możliwość zanieczyszczenia gleby i wód gruntowych. Wymienia też własne ujęcia wód podziemnych na terenie lotniska oraz znajdującą się na terenach bazy infrastrukturę paliwową, które byłyby zagrożone.
„Na lotnisku 23. BLT wykonywane są operacje lotnicze, co w przypadku pożaru składowiska może wstrzymać ich realizację” – czytamy.
W korespondencji zapisano również, że „nielegalne składowisko odpadów w m. Ryczołek stanowi potencjalne zagrożenie dla właściwego funkcjonowania 23. Bazy Lotnictwa Taktycznego w Mińsku Mazowieckim oraz bezpieczeństwa Państwa”.
Z kolei ekspertyza z Akademii Pożarniczej od ponad miesiąca znana jest kierownictwu Ministerstwa Obrony Narodowej.
Starosta miński i burmistrz Kałuszyna spotkali się z przedstawicielami MON-u.
Samorządowcy prowadzili również korespondencję mailową, w której przekazali ekspertyzę oraz pismo o zagrożeniu dla bazy. Burmistrz skierował odrębne wystąpienie.
– Doceniamy, że te spotkania się odbyły – zaznacza starosta. Dodaje jednak: – Niepokoi mnie jednak to, że do tej pory nie otrzymaliśmy odpowiedzi, a składowisko może zapalić się w każdej chwili.
Czyżewski ocenia reakcję resortu jeszcze ostrzej: – Informowaliśmy również Ministerstwo Obrony Narodowej o wynikach ekspertyzy. Nic z tym nie zrobiono.
23. Baza Lotnictwa Taktycznego nie odpisała na nasze pytania. Nikt też nie chciał się z nami spotkać.
Na składowisko weszliśmy bez trudu
Pożar składowiska mógłby przynieść gigantyczne straty dla polskiego państwa. Równocześnie rodzime służby nie pilnują tego terenu. Najlepszym dowodem na to jest fakt, że bez trudu dostaliśmy się na teren – wystarczyło sforsować dziurawą bramę i unikać jednego ochroniarza (starszy pan) z prywatnej firmy ochroniarskiej, który pilnuje terenu. Składowiska w nocy nie strzeże nikt, przy bramie wjazdowej, od drogi nr 92, nie ma żadnych kamer.
Ktoś, kto tylko miałby taki zamiar, bez trudu mógłby wywołać pożar o gigantycznych konsekwencjach dla bezpieczeństwa państwa. Autorzy raportu sami zauważają, że do zapłonu składowiska może dojść nie tylko wskutek naturalnych procesów, ale też sabotażu.
Nieprzyjaciele Polski, by dowiedzieć się o składowisku toksycznych odpadów, nie musieliby zaś wykradać żadnych tajnych dokumentów. Jest ono oznaczone w Mapach Google.
Na części beczek znajdują się napisy w języku niemieckim. Przykładowo znaleźliśmy etykiety z Siegwerk Druckfarben AG & Co. KGaA pod adresem Alfred-Keller-Str. 55, 53721 Siegburg. To adres siedziby niemieckiego producenta farb drukarskich i powłok do opakowań.
Część beczek przechowywanych na nielegalnym składowisku ma etykiety w języku niemieckim. (fot. Kanał Zero)
Właściciel terenu, na którym znajduje się składowisko, powiedział nam, że nie ma o czym rozmawiać. Odmówił wypowiedzi przed kamerą. Od lat, dopytywany przez lokalne władze i inspekcję ochrony środowiska, odpowiada, że on tylko wynajmuje działkę i nie interesował się, co się na niej znajduje.
Z danych Najwyższej Izby Kontroli wynika, że w latach 2017–2022 w Polsce odnotowano 754 pożarów nielegalnych składowisk.
Poinformowaliśmy Służbę Kontrwywiadu Wojskowego i Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego o planowanej publikacji, by dać służbom czas na zabezpieczenie składowiska.
