Zaćmienie Słońca stanie się dla naukowców wielkim laboratorium. NASA chce wykorzystać krótką chwilę całkowitego zasłonięcia tarczy Słońca do zbadania jego korony, wiatru słonecznego oraz zmian zachodzących w ziemskiej atmosferze.
- NASA wykorzysta zaćmienie do badań Słońca. Naukowcy chcą lepiej poznać koronę słoneczną, protuberancje i wiatr słoneczny.
- Samolot WB-57 będzie „ścigał” cień Księżyca. Kamery wykonają 20 zdjęć na sekundę, a lot ponad chmurami wydłuży czas obserwacji.
- Badania obejmą także atmosferę Ziemi. Około 80 balonów wzleci nad Islandią, a kolejne zespoły sprawdzą m.in. zmiany ozonu.
Środowe zaćmienie Słońca będzie nie tylko widowiskiem dla obserwatorów na Ziemi, ale również okazją do przeprowadzenia wyjątkowych badań naukowych. NASA chce wykorzystać przejście Księżyca przed tarczą Słońca do lepszego poznania korony słonecznej, protuberancji oraz procesów wpływających na pogodę kosmiczną.
Jednym z najważniejszych elementów eksperymentu będzie specjalny samolot WB-57. Maszyna wzniesie się wysoko ponad chmury i będzie podążać wzdłuż pasa zaćmienia, dzięki czemu naukowcy znacząco wydłużą czas prowadzenia obserwacji.
Cień Księżyca przemierzy kilka regionów świata
Całkowite zaćmienie rozpocznie się na półwyspie Tajmyr w północnej Rosji. Następnie cień Księżyca przesunie się nad Oceanem Arktycznym i Grenlandią, by dotrzeć do Islandii.
Później pas całkowitości przebiegnie przez Atlantyk, Hiszpanię oraz niewielki fragment Portugalii i zakończy się nad Morzem Śródziemnym.
To pierwsze od 1999 r. całkowite zaćmienie Słońca, które będzie można obserwować w kontynentalnej Europie.
Czytaj również: Nie masz okularów do zaćmienia? Astronom pokazuje prosty sposób
Znacznie większy obszar obejmie zaćmienie częściowe. Będzie ono widoczne między innymi w dużej części Europy, w tym w Polsce, a także w północno-zachodniej Afryce oraz północno-wschodniej części Ameryki Północnej.
„Każde zaćmienie jest inne”
Naukowcy podkreślają, że każde takie wydarzenie może dostarczyć informacji, których nie udało się uzyskać podczas wcześniejszych obserwacji.
– Słońce nieustannie się zmienia. Każde zaćmienie jest inne. Możemy więc zobaczyć zjawiska, których wcześniej nie obserwowaliśmy. A każde zaćmienie uczy nas, jak jeszcze lepiej obserwować następne – powiedział Amir Caspi z Southwest Research Institute w Boulder, cytowany przez NASA.
Szczególne znaczenie ma możliwość obserwowania korony słonecznej. Z powierzchni Ziemi jej badanie podczas całkowitego zaćmienia daje naukowcom wyjątkową perspektywę.
NASA chce wykorzystać przejście Księżyca przed tarczą Słońca do lepszego poznania korony słonecznej. (fot. Shutterstock / Shutterstock)
Kelly Korreck, która kieruje programem badań zaćmień w siedzibie NASA w Waszyngtonie, zwróciła uwagę, że całkowite zaćmienie stwarza warunki do obserwacji korony niedostępne z innych miejsc w Układzie Słonecznym.
– Słońce wpływa na nasze codzienne życie, satelity i astronautów przebywających w kosmosie, a my możemy wykorzystać ten moment, aby lepiej zrozumieć charakter tego oddziaływania – powiedziała.
Badacze chcą między innymi przyjrzeć się procesom zachodzącym w koronie, która osiąga temperatury sięgające blisko miliona stopni. Interesują ich także mechanizmy powstawania protuberancji, czyli struktur zbudowanych z materii słonecznej unoszącej się nad powierzchnią gwiazdy.
Kolejnym celem jest lepsze poznanie związku pomiędzy materią znajdującą się w koronie a wiatrem słonecznym. Ten strumień naładowanych cząstek rozprzestrzenia się w całym Układzie Słonecznym i może wpływać również na Ziemię oraz znajdującą się wokół niej infrastrukturę.
Samolot będzie ścigał cień Księżyca
W badaniach wykorzystany zostanie samolot WB-57, który może operować na dużej wysokości. Maszyna będzie znajdować się ponad chmurami i podążać za cieniem Księżyca.
Na pokładzie znajdą się kamery wysokiej rozdzielczości. Urządzenia będą wykonywać 20 zdjęć na sekundę, dokumentując zmiany zachodzące w koronie słonecznej.
Wykorzystanie samolotu ma jeszcze jedną zaletę. Dzięki przemieszczaniu się wraz z cieniem Księżyca naukowcy będą mogli prowadzić obserwacje przez znacznie dłuższy czas niż osoby znajdujące się w jednym punkcie na powierzchni Ziemi.
Instrumenty znajdujące się na pokładzie pozwolą ponadto rejestrować część promieniowania podczerwonego, które nie dociera do powierzchni w pełnym zakresie, ponieważ jest pochłaniane przez niższe warstwy atmosfery.
Balony zbadają atmosferę Ziemi
NASA nie ograniczy badań wyłącznie do Słońca. W projekcie wykorzystane zostaną również balony naukowe działające w ramach Nationwide Eclipse Ballooning Project.
Program jest prowadzony przez ekspertów z Montana State University, a w eksperymentach uczestniczą studenci z uczelni w Stanach Zjednoczonych, Islandii i Hiszpanii.
Balony zostaną wysłane przed zaćmieniem, podczas jego trwania oraz po zakończeniu zjawiska. Dzięki temu badacze będą mogli porównać warunki panujące w atmosferze w różnych fazach wydarzenia.
Szczególnie duża część eksperymentu zostanie przeprowadzona na Islandii. Naukowcy planują wypuścić tam około 80 balonów.
Ich zadaniem będzie między innymi sprawdzenie, jak nagłe zaciemnienie nieba wpływa na najniższą warstwę atmosfery, czyli tę znajdującą się bezpośrednio przy powierzchni Ziemi.
Jej właściwości zależą między innymi od temperatury podłoża i wilgotności powietrza. Wcześniejsze eksperymenty prowadzone podczas zaćmień wykazały, że w miejscach pozbawionych chmur warstwa ta może się w czasie zjawiska zmniejszać.
NASA chce sprawdzić, jak dokładnie przebiega ten proces i jakie zmiany zachodzą w atmosferze podczas gwałtownego ograniczenia dopływu światła słonecznego.
Hiszpańskie balony sfotografują cień
Swoje eksperymenty przeprowadzą również zespoły działające w Hiszpanii. Trzy grupy wypuszczą łącznie sześć balonów wyposażonych w kamery rejestrujące obraz w zakresie 360 stopni.
Dzięki temu naukowcy będą mogli obserwować z góry, jak wygląda przemieszczający się cień zaćmienia.
Balony będą również prowadzić pomiary dotyczące ozonu. Do jego powstawania potrzebne jest promieniowanie słoneczne, dlatego nagłe ograniczenie dopływu światła może wpływać na jego stężenie.
Podczas wcześniejszych eksperymentów NASA zaobserwowano już spadek poziomu ozonu w czasie fazy całkowitego zaćmienia w kwietniu 2024 roku.
Zaćmienie Słońca 2026 w Polsce. Gdzie będzie najlepiej widoczne?
Dla obserwatorów w Polsce środowe wydarzenie będzie miało nieco inny charakter. 12 sierpnia 2026 r. nie zobaczymy całkowitego zaćmienia, lecz bardzo głębokie zaćmienie częściowe. W najlepszych miejscach kraju Księżyc zasłoni zdecydowaną większość tarczy Słońca.
Na podobne zjawisko o porównywalnej głębokości trzeba było czekać 27 lat. Tym razem znaczenie będzie miało jednak nie tylko położenie geograficzne, ale również widoczność zachodniego horyzontu. Zaćmienie przypadnie bowiem wieczorem, gdy Słońce znajdzie się już bardzo nisko nad ziemią.
Zaćmienie słońca (fot. Shutterstock / Shutterstock)
Zaćmienie Słońca 2026. W tych miejscach Polski zaćmienie będzie najgłębsze
Najlepsze warunki wystąpią w południowo-zachodniej Polsce. Szczególnie wyróżnia się Kotlina Kłodzka, gdzie podczas maksimum może być zasłoniętych około 88 proc. tarczy słonecznej.
Wysoka faza wystąpi również w innych częściach kraju. Na Mazurach Księżyc zasłoni około 85 proc. Słońca, natomiast w Warszawie będzie to około 79 proc.
Znacznie słabiej zjawisko będzie wyglądało w południowo-wschodniej Polsce. W Bieszczadach maksymalna faza wyniesie około 42 proc.
Problemem dla części mieszkańców będzie również godzina kulminacji. Na wschód od linii przebiegającej mniej więcej przez Olsztyn, Łódź i Opole maksimum przypadnie już po zachodzie Słońca. W tych miejscach nie będzie więc możliwości obserwowania całego przebiegu zaćmienia.
W praktyce bardzo dobre warunki mogą wystąpić w zachodniej, północnej oraz części centralnej Polski. Nie trzeba jednak pokonywać setek kilometrów, aby znaleźć dobre miejsce do obserwacji. Czasem wystarczy wybrać otwartą przestrzeń z szerokim widokiem na zachodnią część nieba.
O której godzinie rozpocznie się zaćmienie?
Początek zjawiska w Polsce przypadnie, zależnie od lokalizacji, mniej więcej między 19:11 a 19:18.
W Gdańsku zaćmienie rozpocznie się około 19:11, w Szczecinie około 19:13, w Warszawie około 19:14, w Poznaniu około 19:15, we Wrocławiu około 19:17, a w Krakowie około 19:18.
Przykładowo w Warszawie początek zaćmienia nastąpi około 19:15, a maksimum przypadnie mniej więcej na 20:07. O tej porze Słońce będzie jednak już bardzo nisko nad horyzontem.
W zależności od miejsca maksimum może nastąpić w pobliżu zachodu Słońca albo już po nim. Dlatego znalezienie odpowiedniego punktu obserwacyjnego będzie równie ważne jak wybór regionu kraju.
Przy wyborze miejsca do obserwacji nie warto kierować się wyłącznie mapą maksymalnej fazy zaćmienia. Bardzo ważne jest ukształtowanie terenu i brak przeszkód zasłaniających nisko położone Słońce.
Najlepszym rozwiązaniem będzie otwarta przestrzeń z szerokim widokiem w kierunku zachodnim i północno-zachodnim. Dobrym wyborem może być łąka, skraj pola, okolice jeziora, plaża czy niewielkie wzniesienie.
Lepiej unikać miejsc otoczonych wysokimi budynkami, drzewami i innymi przeszkodami. Nawet jeśli w danej lokalizacji zaćmienie będzie głębokie, zasłonięty horyzont może uniemożliwić zobaczenie jego najbardziej efektownej fazy.
Zaćmienie Słońca 12 sierpnia 2026. Najważniejsze informacje [FAQ]
Kiedy będzie zaćmienie Słońca?
W środę, 12 sierpnia 2026 r.
Co zobaczymy w Polsce?
Częściowe zaćmienie Słońca. W najlepszych miejscach Księżyc zasłoni około 88 proc. tarczy.
Kiedy rozpocznie się zjawisko?
W zależności od lokalizacji około godz. 19:11-19:18.
Gdzie faza zaćmienia będzie największa?
Najgłębsze zaćmienie wystąpi w Kotlinie Kłodzkiej – około 88 proc.
Jak głębokie będzie zaćmienie w Warszawie?
Maksymalna faza wyniesie około 79 proc.
Gdzie w Polsce szukać najlepszego miejsca do obserwacji?
Najlepiej wybrać otwartą przestrzeń z niezasłoniętym zachodnim horyzontem. Dobrym miejscem może być łąka, skraj pola, okolice jeziora, wybrzeże lub niewielkie wzniesienie.
Czego użyć do obserwacji zaćmienia?
Certyfikowanych okularów do obserwacji zaćmień albo odpowiednich filtrów słonecznych przeznaczonych do bezpośredniej obserwacji Słońca.
Czego nie używać?
Zwykłe okulary przeciwsłoneczne nie zapewniają ochrony przed promieniowaniem słonecznym. Nie należy również korzystać z przydymionego szkła, płyt CD ani przypadkowych domowych filtrów.
Czy można obserwować zaćmienie przez lornetkę lub teleskop?
Tak, ale wyłącznie przy zastosowaniu właściwego, bezpiecznego filtra słonecznego przeznaczonego do danego instrumentu. Bez niego obserwacja Słońca przez lornetkę lub teleskop może prowadzić do poważnego uszkodzenia wzroku.