Piątek 13 listopada 2026 r. – właśnie na ten dzień naukowcy wyznaczyli 66 lat temu matematyczny „koniec świata”. Swoje wyliczenia opublikowali w prestiżowym czasopiśmie „Science”. Według ich modelu populacja ludzkości miała osiągnąć niewyobrażalne rozmiary. Dziś wiadomo już, dlaczego te obliczenia się nie sprawdziły.
- W 1960 r. naukowcy opublikowali w „Science” wyliczenia wskazujące 13 listopada 2026 r. jako symboliczny „dzień zagłady”.
- Według ich modelu liczba mieszkańców Ziemi miała dążyć do nieskończoności. Nie była to jednak dosłowna przepowiednia końca świata.
- Dziś na Ziemi żyje około 8,3 mld ludzi. ONZ przewiduje, że populacja osiągnie maksimum około 2084 r., a potem zacznie maleć.
W 1960 r. trzech naukowców opublikowało pracę o wyjątkowo niepokojącym tytule: „Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026”, czyli „Dzień zagłady: piątek, 13 listopada 2026 roku”.
Autorami publikacji byli Heinz von Foerster, Patricia M. Mora oraz Lawrence W. Amiot. Artykuł ukazał się 4 listopada 1960 r. w czasopiśmie naukowym „Science”.
Badacze nie przewidywali jednak uderzenia asteroidy, katastrofy klimatycznej ani żadnego innego wydarzenia, które miałoby fizycznie zniszczyć Ziemię. Ich rozważania dotyczyły wzrostu liczby ludności i konsekwencji, jakie mogłoby przynieść utrzymanie obserwowanego przez stulecia trendu demograficznego.
„Koniec świata” 13 listopada 2026 r. Skąd wzięła się ta data?
Naukowcy przeanalizowali 24 historyczne oszacowania liczby mieszkańców Ziemi, obejmujące okres około dwóch tysięcy lat. Na ich podstawie opracowali matematyczny model wzrostu światowej populacji.
Zauważyli, że przez wiele stuleci liczba ludzi zwiększała się coraz szybciej. Czas potrzebny do podwojenia populacji stopniowo się skracał.
Badacze postanowili sprawdzić, do czego doprowadziłoby utrzymanie takiej tendencji.
Wynik okazał się niezwykły. Zgodnie z ich modelem w 2026 r. liczba mieszkańców Ziemi miałaby dążyć do nieskończoności.
W matematyce taki punkt nazywany jest osobliwością. Oznacza sytuację, w której zastosowany wzór przestaje dawać skończony wynik.
Autorzy podali w tytule konkretną datę – piątek 13 listopada 2026 r. Co ciekawe, tego dnia przypadały urodziny Heinza von Foerstera, głównego autora opracowania.
Ludzkość miała zostać „zgnieciona”. Tak ostrzegali badacze
W swojej publikacji naukowcy rozważali, do czego mogłoby doprowadzić niekontrolowane zwiększanie się populacji.
W latach 60. XX wieku obawy związane z przeludnieniem były ważnym elementem debaty naukowej. Rozwój medycyny, poprawa warunków sanitarnych i spadek śmiertelności przyczyniały się do szybkiego wzrostu liczby mieszkańców Ziemi.
Autorzy posłużyli się przy tym wyjątkowo obrazowym stwierdzeniem. Napisali, że przyszłe pokolenia nie umrą z głodu, lecz zostaną „zgniecione”.
Była to prowokacyjna wizja konsekwencji przeludnienia, a nie dosłowna prognoza wydarzeń zaplanowanych na 13 listopada 2026 r.
Heinz von Foerster, fizyk i jeden z pionierów cybernetyki, słynął z niekonwencjonalnego podejścia do nauki. Wybór własnych urodzin jako daty „dnia zagłady” doskonale wpisywał się w jego sposób przedstawiania poważnych problemów za pomocą humoru i paradoksów.
Model miał pokazać przede wszystkim ograniczenia prostego przedłużania historycznych tendencji w przyszłość.
Dlaczego obliczenia naukowców się nie sprawdziły?
Przez pewien czas wyniki modelu pozostawały stosunkowo bliskie rzeczywistym zmianom liczby ludności. Jednak w kolejnych dekadach sytuacja zaczęła wyraźnie odbiegać od matematycznych przewidywań.
Według danych Organizacji Narodów Zjednoczonych tempo wzrostu światowej populacji osiągnęło szczyt w 1963 r., kiedy wynosiło około 2,2 proc. rocznie.
Od tego momentu zaczęło stopniowo maleć.
W 2025 r. świat zamieszkiwało około 8,3 mld ludzi, a tempo przyrostu populacji wynosiło już tylko około 0,9 proc. rocznie.
Na spowolnienie wpłynęły między innymi zmniejszająca się dzietność, rozwój edukacji, urbanizacja, większa dostępność antykoncepcji oraz zmiany społeczne i ekonomiczne.
W wielu krajach kobiety rodzą dziś znacznie mniej dzieci niż jeszcze kilkadziesiąt lat temu.
Nie oznacza to jednak, że wszędzie obserwuje się podobne tendencje. W części państw Afryki Subsaharyjskiej liczba ludności nadal szybko rośnie. Z kolei wiele krajów Europy i Azji Wschodniej mierzy się z niską dzietnością i starzeniem społeczeństw.
Tymczasem model z 1960 r. zakładał utrzymanie historycznej tendencji coraz szybszego wzrostu populacji. To właśnie założenie okazało się błędne.
Naukowcy wrócili do prognozy po 66 latach. Dziś widzą inny problem
W październiku 2026 r., na nieco ponad miesiąc przed symboliczną datą „końca świata”, czasopismo „Science” opublikowało nowy artykuł poświęcony historycznej prognozie.
Jego autorem jest Javier Birchenall, ekonomista z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Santa Barbara.
Publikacja zatytułowana „Demographic 'doomsday' misses the mark” ukazała się 8 października. Jej tytuł można przetłumaczyć jako „Demograficzny dzień zagłady nie trafił w cel”.
Birchenall zwrócił uwagę na zasadniczy problem modelu sprzed 66 lat: zmian zachodzących w ludzkich społeczeństwach nie można traktować tak, jakby podlegały niezmiennym prawom matematycznym.
W rozmowie z australijskim ABC Science ekonomista podkreślił, że dawne przewidywania przez pewien czas odpowiadały obserwowanym tendencjom. Dopiero w kolejnych dekadach rzeczywisty wzrost populacji zaczął coraz bardziej odbiegać od prognozy.
Wskazał również na humorystyczny element oryginalnej pracy.
Obecnie w wielu państwach obawy demografów dotyczą zjawiska odwrotnego niż to, przed którym ostrzegano w 1960 r. Zamiast niekontrolowanego przyrostu ludności problemem staje się mała liczba urodzeń, starzenie się społeczeństw oraz malejąca liczba osób w wieku produkcyjnym.
Nie oznacza to jednak końca wyzwań związanych z szybkim wzrostem populacji. W niektórych regionach świata pozostaje on poważnym problemem społecznym i gospodarczym.
Ile ludzi będzie żyło na Ziemi? ONZ przedstawiła prognozy
Według prognoz Organizacji Narodów Zjednoczonych zawartych w raporcie „World Population Prospects 2024” liczba mieszkańców Ziemi będzie zwiększała się jeszcze przez kilkadziesiąt lat, choć znacznie wolniej niż w XX wieku.
ONZ przewiduje, że światowa populacja osiągnie maksimum w połowie lat 80. XXI wieku, gdy będzie liczyć około 10,3 mld osób.
Następnie liczba ludności ma stopniowo spadać, osiągając około 10,2 mld pod koniec stulecia.
Oczywiście również te prognozy obarczone są niepewnością. Ich realizacja zależy między innymi od przyszłych zmian dzietności, długości życia i migracji.
Jedno jest jednak pewne: rzeczywisty rozwój demograficzny nie potoczył się zgodnie ze scenariuszem przedstawionym przez Heinza von Foerstera i jego współpracowników.
Historia publikacji z 1960 r. pokazuje, jak ryzykowne jest przewidywanie odległej przyszłości wyłącznie na podstawie tendencji obserwowanych w przeszłości.