Reklama
REKLAMA
Reklama

Gdzie podział się miliard lat z historii Ziemi? Naukowcy wreszcie rozwiązali zagadkę

A,Beautiful,Shot,Of,The,Grand,Canyon,In,The,Sunset
Wielki Kanion (fot. Shutterstock / Shutterstock)
Dodaj do ulubionych źródeł w Google

Od ponad stu lat geolodzy z całego świata głowili się nad fenomenem tzw. Wielkiej Niezgodności – potężnej luki w zapisie skalnym naszej planety, obejmującej ponad miliard lat jej dziejów. Najnowsze badania przeprowadzone przez zespół z Australii rzucają nowe światło na to zjawisko, wskazując na potężne prądy głęboko pod skorupą ziemską jako głównych sprawców tej geologicznej zagadki.

  • W wielu miejscach na świecie w warstwach skalnych brakuje zapisu obejmującego ponad miliard lat dziejów naszej planety.
  • Zjawisko to, nazywane Wielką Niezgodnością, od XIX wieku pozostawało jedną z największych zagadek geologii.
  • Naukowcy z Uniwersytetu w Wollongong ustalili, że kluczową rolę odegrały głębokie prądy we wnętrzu Ziemi, odpowiedzialne na przemieszczanie się prastarych kontynentów. 

Coś niepokojącego dzieje się w jeziorach na całym świecie. Przełom nastąpił około 2000 r.

W klasycznej geologii układ warstw skalnych przypomina otwartą księgę: im głębiej sięgamy, tym starsze formacje odkrywamy, podczas gdy na samej powierzchni spoczywają skały najmłodsze. Jednak w wielu miejscach na świecie naukowcy natrafiają na gwałtowne, niewytłumaczalne przerwanie tej ciągłości. Młodsze skały osadowe leżą tam bezpośrednio na znacznie starszych skałach krystalicznych, a pomiędzy nimi brakuje zapisu obejmującego ponad miliard lat historii Ziemi.

Zjawisko to, dostrzeżone i nazwane jeszcze w XIX wieku przez amerykańskiego odkrywcę Johna Wesleya Powella mianem Wielkiej Niezgodności, od dekad pozostawało jedną z największych nierozwiązanych zagadek nauk o Ziemi.

REKLAMA
Reklama

Gorące prądy z głębi planety podnosiły i zatapiały kontynenty

Przełom w zrozumieniu tego mechanizmu zaproponowali badacze z australijskiego Uniwersytetu w Wollongong. Wyniki ich najnowszych analiz sugerują, że klucz do rozwikłania tajemnicy kryje się w dynamice wnętrza naszej planety, a konkretnie w ruchach gorących prądów konwekcyjnych płynących głęboko pod skalistą skorupą ziemską.

Ten obiekt nie powinien tak przyspieszać. Nowa zagadka astronomii

Zaawansowane modelowanie komputerowe pozwoliło naukowcom odtworzyć procesy zachodzące setki milionów lat temu. Okazało się, że potężne prądy we wnętrzu Ziemi były w stanie wypychać w górę rozległe obszary lądowe, doprowadzając do ich stopniowego wypiętrzania, a tym samym wystawiania na działanie niszczycielskich procesów erozji.

Po tej fazie następował jednak długotrwały okres osiadania. W jego trakcie dawne kontynenty powoli zapadały się pod powierzchnię oceanów, gdzie z czasem przykrywały je grube warstwy nowych osadów.

Jak zauważa profesor nadzwyczajny Nicolas Flament z Uniwersytetu w Wollongong, paradoksalnie to właśnie brakujące fragmenty historii mogą dostarczyć najcenniejszych informacji o przeszłości Błękitnej Planety. Zdaniem badacza pojedynczy, długotrwały cykl wypiętrzania, po którym nastąpił równie długi okres zapadania się lądu, stanowił idealny mechanizm pozwalający najpierw na starcie wierzchnich warstw skalnych, a następnie na zakonserwowanie tej zerodowanej powierzchni pod wodą.

REKLAMA
Reklama

Ślady od Wielkiego Kanionu po północne Chiny

Choć Wielka Niezgodność kojarzona jest przede wszystkim z Ameryką Północną – gdzie jej wyraźne ślady można podziwiać m.in. w Nowym Meksyku oraz w słynnym Wielkim Kanionie w Arizonie, będących niegdyś częścią prastarego kontynentu Laurencja – zjawisko to ma charakter globalny. Dowody na istnienie tej gigantycznej luki czasowej odkryto również na terenie Europy, Afryki, Azji oraz Australii. Najlepiej zachowane i najdokładniej udokumentowane przykłady pochodzą obecnie z Ameryki Północnej, północnej części Europy oraz północnych Chin.

Przeprowadzone przez Australijczyków symulacje wykazały, że to właśnie w tych regionach podziemne prądy wywołały intensywne wypiętrzanie kontynentów w epoce neoproterozoiku, trwającej od miliarda do 541 mln lat temu. Okres ten zakończył się wraz z nadejściem kambru – czasu, w którym na Ziemi doszło do gwałtownej eksplozji życia i pojawienia się większości współczesnych typów zwierząt.

REKLAMA
Reklama

Autorzy badania podkreślają jednak, że pełne potwierdzenie ich hipotezy wymaga dalszych, szczegółowych analiz w innych częściach globu.

Lodowce kontra rozpad superkontynentu

Koncepcja australijskich naukowców wpisuje się w szerszą debatę naukową dotyczącą przyczyn Wielkiej Niezgodności. Jeszcze do niedawna dużą popularnością cieszyła się teoria, według której za zniknięcie warstw skalnych odpowiadały gigantyczne lodowce. Miały one zetrzeć powierzchnię lądów około 635–720 mln lat temu, podczas tzw. okresu Ziemi-śnieżki, kiedy to niemal cała planeta była skuta lodem. Wypłukany w ten sposób materiał skalny miał następnie trafić do oceanów, dostarczając składników odżywczych niezbędnych do rozwoju złożonego życia.

Teoria o zlodowaceniu napotkała jednak na poważne przeszkody. W 2020 r. naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Santa Barbara przeanalizowali próbki granitu z Kolorado i ustalili, że potężna erozja tamtejszych skał nastąpiła znacznie wcześniej – między miliardem a 720 mln lat temu, czyli jeszcze przed nadejściem epoki Ziemi-śnieżki.

Czas ten znacznie lepiej pokrywa się z okresem formowania się, a następnie rozpadu prastarego superkontynentu Rodinia, w skład którego wchodziła wspomniana Laurencja. Geolog Francis Macdonald wskazywał wówczas, że to właśnie tektoniczne procesy powstawania i pękania superkontynentów mogły napędzać tak gigantyczną erozję.

REKLAMA
Reklama

Obejrzyj także:

Źródła: Zero.pl, The Independent, SciTechDaily
Tagi: Ziemia
REKLAMA
Reklama