W pustynnych krajobrazach Sahary Zachodniej kryją się kamienne konstrukcje, które przez lata pozostawały jedną z największych zagadek afrykańskiej archeologii. Jak wynika z najnowszej publikacji naukowej, badaczom udało się wreszcie określić wiek tzw. kurhanów z antenami. Wyniki tych prac rzucają nowe światło na przełomowy moment w dziejach pochówków w tej części świata.
- Zespół badaczy ustalił wiek monumentalnego grobowca typu antennae tumuli na około 4407–4230 lat.
- Wewnątrz 54-metrowej kamiennej konstrukcji odkryto szkielet młodej osoby oraz skromną biżuterię ze skorupek jaj strusia.
- Przełom w datowaniu nastąpił po zastosowaniu nowatorskiej metody analizy frakcji mineralnej kości.
Podręczniki historii do zmiany? Przełomowe odkrycie niemieckich archeologów
Region Sahary Zachodniej należy do najbardziej surowych i niedostępnych zakątków naszej planety. Pustynne wiatry, olbrzymie odległości oraz wyzwania logistyczne sprawiły, że przez lata tamtejsze zabytki archeologiczne były badane w znikomym stopniu. Sytuacja ta ulega zmianie dzięki międzynarodowej współpracy naukowej pomiędzy Uniwersytetem w Gironie a Ministerstwem Kultury Sahary Zachodniej. Owocem wspólnych wykopalisk jest pierwsze w historii bezwzględne datowanie grobowca typu antennae tumuli (tzw. kurhany z antenami) w rejonie Sahary Atlantyckiej.
Zagadkowy grobowiec z „antenami”
Zbadana przez archeologów konstrukcja grobowa usytuowana jest w rejonie Sluguilla Lawash, tuż obok wyschniętego koryta rzeki (wadi) Lawash el Telli. Miejsce to słynie z wyjątkowego zagęszczenia sztuki naskalnej – naukowcy udokumentowali wzdłuż 27-kilometrowego odcinka aż 1140 rytów naskalnych przedstawionych na ponad dwóch tys. skał.
Sam grobowiec wybudowano na żwirowej równinie położonej około 600 metrów nad poziomem morza. To jeden z najbardziej suchych obszarów w całym regionie.
Odkryli obiekty z czasów Jezusa. Wyjątkowe znaleziska archeologów w Izraelu
Główną część monumentu stanowi kopiec usypany z płaskich kamieni, od którego odchodzą dwa długie, równoległe rzędy głazów przypominające anteny.
W przypadku odkrytego obiektu cała konstrukcja rozciąga się na długość 54,5 metra. Centralny kopiec mierzy 12,5 m długości na 10 m szerokości, a jego wysokość nie przekracza trzech metrów. Do budowy użyto lokalnego wapienia, nie stosując żadnej zaprawy.
Wykopaliska w trudnych warunkach pustynnych
Prace terenowe przeprowadzono od 5 do 8 kwietnia 2018 r. Porywisty wiatr oraz skrajne oddalenie od cywilizacji znacząco utrudniały funkcjonowanie obozowiska naukowego. Z tego względu badacze podjęli decyzję o otwarciu jedynie połowy kopca, pozostawiając drugą część w stanie nietkniętym dla przyszłych pokoleń archeologów.
Pod luźnymi, zewnętrznymi płytami wapiennymi odkryto zwartą strukturę zabezpieczającą, a pod nią – szkielet pojedynczej osoby. Zmarły został złożony bezpośrednio na ziemi, bez uprzedniego wykopania jamy grobowej, a układ konstrukcji jednoznacznie wskazywał, że nikt później nie naruszył miejsca pochówku.
Ciało spoczywało na plecach, z głową skierowaną na południe i nogami ugiętymi w stronę zachodnią. Stopień zużycia zębów pozwolił oszacować wiek zmarłego na 25 do 35 lat. Ze względu na fakt, że miednica nie przetrwała do naszych czasów, niemożliwe było jednoznaczne określenie płci. odkr
Wyposażenie grobowe było wyjątkowo skromne, gdyż składało się jedynie z czterech pierścieniowatych paciorków wyciętych ze skorupy jaja strusia. Tego typu ozdoby były powszechnie używane na terenie całej Sahary Atlantyckiej, w związku z czym nie stanowią one wyznacznika konkretnej odrębności kulturowej.
Przełom w datowaniu – od porażki do sukcesu
Określenie wieku pochówku zajęło naukowcom siedem lat. Pierwsze próby datowania radiowęglowego podjęte w 2018 r. zakończyły się niepowodzeniem – w bardzo zniszczonych kościach zachowało się zbyt mało kolagenu, by uzyskać wiarygodny wynik.
Przełom nastąpił dopiero w 2025 r., gdy badacze postanowili zastosować inną metodę i poddać analizie nie organiczny kolagen, lecz nieorganiczną frakcję mineralną kości. Próbki wysłano do specjalistycznego laboratorium CIRAM.
Analiza fragmentu kości ramiennej dała wynik w przedziale od 4417 do 4160 lat temu, natomiast fragment kości udowej wskazał na zakres od 4405 do 4100 lat. Oba pomiary wykazały wyjątkową zgodność, a po ich połączonym opracowaniu naukowcy określili czas powstania pochówku na okres pomiędzy 4407 a 4230 lat temu.
Rewolucja w rytuałach pogrzebowych dawnej Sahary
Otrzymane wyniki mają kluczowe znaczenie dla zrozumienia prehistorii Afryki Północnej.
Znaleźli dowody na hipotezę sprzed 100 lat. Odsłaniają mroczną tajemnicę Egiptu
Dotychczas na tym obszarze przebadano szczegółowo tylko jeden podobny obiekt – w dolinie Tasua – jednak okazał się on całkowicie pusty. Nowe dane chronologiczne pozwalają umieścić tzw. kurhany z antenami pod koniec pierwszej wielkiej fazy wznoszenia kamiennych monumentów grobowych, przypadającej na późny neolit.
Przed okresem 4500 lat temu lokalne społeczności chowały swoich zmarłych w prostych jamach ziemnych, oznaczanych jedynie niewielkimi, niepozornymi kamieniami. Nagłe przejście do budowy skomplikowanych, monumentalnych konstrukcji kamiennych sprzed ponad czterech tysiącleci było ogromną zmianą kulturową i społeczną. Przyczyny tej transformacji – czy wynikała ona ze zmian klimatycznych, przemian struktury społecznej, czy nowych wierzeń religijnych – wciąż pozostają dla archeologów zagadką.
Może zainteresuje Cię także: