Reklama
REKLAMA
Reklama

Tak wymiera Polska. 5 mln ludzi mniej i coraz starsze społeczeństwo

W 2025 r. osób w wieku 65+ było w Polsce prawie 7,5 mln
W 2025 r. osób w wieku 65+ było w Polsce prawie 7,5 mln (fot. Shutterstock / Zero.pl)
Dodaj do ulubionych źródeł w Google

Polska kurczy się i starzeje, a skutki tego procesu będą coraz trudniejsze do ignorowania – to wnioski z nowego raportu Rządowej Rady Ludnościowej. W ciągu niespełna 25 lat może ubyć nam 5 mln mieszkańców, zaś niemal co trzeci Polak będzie miał co najmniej 65 lat. To już nie tylko demograficzna statystyka, ale poważne wyzwanie dla rynku pracy, emerytur i finansów państwa.

  • Rządowa Rada Ludnościowa opublikowała nowy raport, z którego wynika, że polskie społeczeństwo będzie coraz mocniej odczuwać skutki spadku liczby ludności kraju i starzenia się populacji.
  • Od 13 lat w Polsce więcej osób umiera niż się rodzi – bije na alarm Rada. Do 2050 r. populacja Polski zmniejszy się aż o 5 mln do 32,9 mln obywateli.
  • Osoby w wieku 65+ stanowią już 20,5 proc. ludności Polski, a w 2050 r. będzie to 29,1 proc.
  • Ekonomista Łukasz Kozłowski w rozmowie z Zero.pl ostrzega, że wygeneruje to ogromne obciążenia dla rynku pracy i systemu emerytalnego.
  • – Nie ma uniwersalnej recepty, ale można zastosować kilka, zwłaszcza w obszarze polityki rynku pracy i profilaktyki zdrowotnej – mówi.

Rządowa Rada Ludnościowa to gremium doradcze premiera, które wspiera go w sprawach dotyczących polityki ludnościowej. Co roku przygotowuje raport na temat sytuacji demograficznej w kraju. Niedawno światło dzienne ujrzała najnowsza edycja tego dokumentu, która maluje ponury obraz kurczącej się populacji Polski.

„Megatrend XXI wieku”

Diagnoza jest ta sama od pewnego czasu: za niekorzystne przemiany demograficzne odpowiada zbiór zjawisk, które Rada określa mianem „megatrendu XXI wieku”.

Raport charakteryzuje ten megatrend w następujący sposób: płodność w Polsce nie gwarantuje zastępowalności pokoleń i utrzymuje się na niskim lub bardzo niskim poziomie przez wiele lat. Zarazem wydłuża się trwanie życia, a liczne roczniki z okresu wyżu demograficznego wchodzą w wiek senioralny, co sprawia, że społeczeństwo starzeje się coraz szybciej, a na rynku zaczyna brakować rąk do pracy. Spadek liczby ludności jest wprawdzie łagodzony przez spadek umieralności, ale to za mało, by odwrócić negatywną tendencję depopulacyjną, utrwalaną przez niski współczynnik dzietności.

REKLAMA
Reklama

Czytaj także: Katastrofa demograficzna puka do drzwi. „Rodzina powinna być centrum polityki państwa”

Raport Rządowej Rady Ludnościowej, który został zaprezentowany Radzie Ministrów w październiku, stanowi bilans sytuacji demograficznej na dzień 31 grudnia 2025 r. Ostatniego dnia ubiegłego roku liczba ludności Polski wynosiła 37,3 mln osób. W ciągu roku zmalała o 157 tys. W naszym kraju urodziło się 238 tys. dzieci, a zmarło 406 tys. osób.

„Od 13 lat w Polsce więcej osób umiera niż się rodzi” – konstatuje Rada.

Raport przywołuje projekcję Eurostatu EUROPOP2025, w świetle której populacja Polski rozumiana jako populacja rezydentów (czyli osób mieszkających w naszym kraju minimum rok) zmniejszy się do 32,9 mln w 2050 r.

Myliłby się jednak ten, kto by sądził, że na tle regionu wyróżniamy się negatywnie. „Spadek ludności krajów Europy Środkowej i Wschodniej sięga lat 90. XX w.” – wskazuje Rada. I przywołuje Łotwę z 43-procentowym spadkiem ludności, Bułgarię ze spadkiem 40-procentowym, a także Litwę, Chorwację i Rumunię, gdzie skala spadku wynosi odpowiednio 28, 23 i 22 proc. „Na tym tle 5-procentowy spadek populacji w Polsce jest zdecydowanie łagodniejszy” – zauważają autorzy raportu.

Coraz starsza Polska

Ale już z kolei współczynnik dzietności, jaki ma Polska, to jeden z najniższych wyników w Europie. Według GUS wyniósł on 1,068 w 2025 r. i 1,099 w 2024 r. W praktyce oznacza to, że w 2025 r. na 100 kobiet w Polsce przypadało średnio około 107 urodzonych dzieci wobec około 110 w 2024 r. Tymczasem przyjmuje się, że w państwach rozwiniętych współczynnik dzietności gwarantujący prostą zastępowalność pokoleń to ok. 2,1.

REKLAMA
Reklama

Niskiej dzietności w polskim społeczeństwie towarzyszy jego szybkie starzenie się. Osób w wieku 65+ jest już w naszym kraju prawie 7,5 mln, co stanowi nieco więcej niż jedną piątą całej populacji. Dla porównania – w 2015 r. liczba osób w wieku 65+ kształtowała się na poziomie ok. 5,86 mln, stanowiąc 15,4 proc. populacji. „Do 2050 r. przybędzie kolejnych prawie 2,6 mln osób starszych” – ostrzega Rada. Będą one wtedy stanowić 29,1 proc. populacji Polski.

Rada podkreśla, że wraz ze wzrostem liczby osób w wieku poprodukcyjnym przypadających na 100 osób w wieku produkcyjnym rośnie też presja na systemy: emerytalny, ochrony zdrowia i opieki długoterminowej.

– Trendy są rzeczywiście bardzo niepokojące – komentuje w rozmowie z Zero.pl Łukasz Kozłowski, główny ekonomista Federacji Przedsiębiorców Polskich.

System emerytalny pod presją

– Oprócz raportu Rządowej Rady Ludnościowej, warto spojrzeć też na prognozy grupy roboczej ds. starzenia się ludności przy Komisji Europejskiej – wskazuje nasz rozmówca. – Jej ostatni raport, z 2024 r. (sporządzane są one co 3 lata), pokazuje, że krótko po 2050 r. dojdziemy do sytuacji, w której liczba osób płacących składki prawie zrówna się z liczbą osób pobierających świadczenia. A zatem z jednej składki odprowadzanej przez osobę pracującą będziemy finansować świadczenie jednego emeryta. To bardzo trudna do utrzymania proporcja i sytuacja, w której tracić będą wszyscy.

REKLAMA
Reklama

– Z jednej strony emerytury przyszłych seniorów będą bardzo niskie, a chcemy tego uniknąć – zauważa Łukasz Kozłowski. – Z drugiej – opodatkowanie tych nielicznych młodych osób, które za 20-30 lat będą pracować na emerytów, też nie może być drakońskie. Już dziś te środki, których brakuje na wypłatę świadczeń, są finansowane podatkami. Składek na ubezpieczenia społeczne rząd nie może przecież za bardzo podnosić, bo wtedy w przyszłości będzie musiał wypłacać tym osobom wyższe emerytury. To błędne koło.

– Spodziewam się więc wzrostu obciążeń podatkowych w sytuacji, kiedy system emerytalny przestanie się spinać, a to z kolei może skutkować odpływem ludności w wieku pracującym na emigrację.

Łukasz Kozłowski, główny ekonomista FPP

Rządowa Rada Ludnościowa nie tylko ostrzega – jako organ doradczy mówi wprost: rosnąca liczba osób starszych i zmiany ich stanu zdrowia oraz sytuacji społeczno-ekonomicznej wymagają od państwa innego podejścia do analizy starzenia się ludności oraz działań na rzecz aktywności tej grupy.

– Z trendami demograficznymi trudno jest walczyć, a nawet jeśli uda nam się doprowadzić do ich odwrócenia, to efekty tego zobaczymy za kilkadziesiąt lat – zauważa Łukasz Kozłowski. – To jednak nie znaczy, że nie powinniśmy próbować. Jesteśmy bowiem w stanie ograniczyć wpływ starzenia się społeczeństwa na gospodarkę, a to już coś. Na szali jest różnica między stagnacją a możliwością wzrostu – i potencjalne uniknięcie ubóstwa emerytalnego jakiejś części społeczeństwa.

REKLAMA
Reklama

Eksperci Rządowej Rady Ludnościowej wskazują, że wprawdzie aktywność zawodowa osób w wieku przedemerytalnym w Polsce szybko rośnie (współczynnik aktywności zawodowej mężczyzn w wieku 55–64 lat wzrósł z 57,5 proc. w 2015 r. do 72,5 proc. w 2024 r., a kobiet w wieku 55–59 lat – z 55,4 proc. do 74,5 proc.), ale większość uprawnionych przechodzi na emeryturę zaraz po osiągnięciu minimalnego wieku. Średni wiek przechodzenia na emeryturę z systemu pracowniczego jest bowiem tylko o 0,5–0,6 roku wyższy od minimalnego w przypadku kobiet i o 0,1 roku w przypadku mężczyzn. Dlatego wśród rekomendacji Rady, jak przeciwdziałać negatywnym skutkom starzenia się społeczeństwa, znalazło się „upowszechnianie wiedzy o korzyściach dłuższej aktywności zawodowej – dla kapitału emerytalnego i jakości życia”.

Temat wieku emerytalnego zamknięty, co w zamian?

Łukasz Kozłowski popiera tę rekomendację. – Nie ma uniwersalnej recepty, ale można zastosować kilka, zwłaszcza w obszarze polityki rynku pracy i profilaktyki zdrowotnej – mówi. – Pierwszą z nich jest na pewno dłuższa aktywność zawodowa. Temat podwyższenia wieku emerytalnego jest oczywiście zamknięty ze względów politycznych, choć uważam, że prędzej czy później zmusi nas do tego czysta arytmetyka. Na razie możemy stawiać na zachęty do dłuższej pracy i edukację, bo tego trochę brakuje. Ile osób tak naprawdę wie, co można zyskać, jeśli popracujemy o rok dłużej? A tymczasem ten jeden rok pracy oznacza emeryturę wyższą średnio o 15 proc., i to przez całą resztę życia.

REKLAMA
Reklama

– Nasz system emerytalny naprawdę sprzyja temu, by każdy z nas mógł indywidualnie zmienić swoją stopę zastąpienia, czyli relację ostatniej pensji do wysokości świadczenia emerytalnego – podkreśla ekonomista. – Prognozy wskazują, że za jakieś 20 lat lat będzie to 30 proc., może mniej – ale nie jesteśmy ich niewolnikami. Niektórzy mogą mieć tę stopę zastąpienia większą niż 100 proc. Mamy tak skonstruowany system, że naprawdę nic nie stoi na przeszkodzie temu, żebyśmy odpowiednio planowali swoje życie zawodowe i jego długość.

W debacie publicznej o dłuższej aktywności zawodowej często pada argument, że schorowany senior marzy już tylko o odpoczynku, a nie o kolejnym roku pracy. Dlatego Rada podpowiada rządzącym, by myśleli o zdrowiu obywateli jeszcze zanim ci się zestarzeją – i rekomenduje „działania na rzecz poprawy i utrzymania zdrowia oraz kompetencji osób w wieku produkcyjnym”.

– Państwo musi zbudować system, który do tej dłuższej pracy będzie zachęcał, zwłaszcza w obszarze opieki zdrowotnej, bo jeśli zdrowia zabraknie, trudno myśleć o odwlekaniu momentu przejścia na emeryturę – zgadza się Łukasz Kozłowski. – Zwłaszcza medycyna pracy powinna być mocniej ukierunkowana na odpowiednio wczesne wychwytywanie pewnych problemów. Niestety, nie sprzyja temu obecna zapaść w publicznym systemie ochrony zdrowia, która skutkuje ograniczaniem diagnostyki. To na pewno nie jest właściwy kierunek.

REKLAMA
Reklama

Czytaj także: Wielki reset mieszkaniowy. Demografia zmieni zasady gry

Chociaż temat kryzysu demograficznego jest regularnie podnoszony w publikacjach eksperckich i w mediach, wciąż czekamy na nową strategię demograficzną dla Polski. Prace nad nią toczą się w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Może zainteresuje Cię także:

REKLAMA
Reklama