Nastroje w Inspekcji Weterynaryjnej szorują po dnie. Weterynarze i pracownicy inspektoratów skarżą się na opóźnione pensje, prawny chaos i hejt, z którym muszą się mierzyć. – Czujemy się zapomniani – mówi jeden z protestujących weterynarzy. Związkowcy alarmują, że rząd pozostaje głuchy na ich postulaty, a paraliż pracy inspektoratów to poważne zagrożenie.
- Inspekcja Weterynaryjna to organ, który odgrywa kluczową rolę zarówno w zakresie ochrony zwierząt, jak i bezpieczeństwa żywności. Lekarze weterynarii oraz pracownicy inspekcji ostrzegają, że paraliż ich pracy to poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego.
- Protestujący skarżą się na niskie pensje, niejasne przepisy, przeciążenie obowiązkami i braki kadrowe. Mówią też o hejcie, z którym muszą się mierzyć, a czarę goryczy przelała akcja w zoo Łączna.
- Pieniędzy ma brakować na podstawowe rzeczy, a zaległości w wypłatach wynagrodzeń – i to tylko w dwóch województwach – urosły w tym roku do prawie 7,5 mln zł. Choć środki na pensje miały zostać zabezpieczone, to związkowcy mówią nam, że problem wraca co roku.
- Weterynarze alarmują również, że ich rolę przejmują organizacje prozwierzęce, które nie muszą przestrzegać tych samych procedur.
– Pracujemy już tylko z poczucia obowiązku – mówi jeden z weterynarzy powiatowego inspektoratu w południowej Polsce. – Niektórzy od czerwca nie dostawali wypłat, nie naprawiamy samochodów, bo nie ma pieniędzy. Muszę na noc rozłączać klemy w akumulatorze, rano przychodzę i podłączam, bo inaczej nie zapali. Teraz będę pobierał krew u kóz i owiec, ale maszynkę musiałem sobie kupić za własne pieniądze, bo dostałem tylko nożyczki biurowe. Jak długo tak można?
Inspekcja Weterynaryjna to organ, którego kompetencje są bardzo szerokie. Składa się z głównego, wojewódzkich i powiatowych inspektoratów. Zajmuje się monitorowaniem, zapobieganiem i zwalczaniem chorób zakaźnych zwierząt, sprawuje nadzór nad produkcją żywności i pasz, prowadzi kontrole w gospodarstwach i zakładach, których działalność związana jest ze zwierzętami. Poza tym nadzoruje i kontroluje przestrzeganie przepisów dotyczących ochrony oraz dobrostanu zwierząt, prowadzi weterynaryjne kontrole graniczne, sprawuje nadzór nad wymianą handlową zwierząt i produktów pochodzenia zwierzęcego. To w systemie kluczowy organ nie tylko w zakresie ochrony zwierząt, ale też bezpieczeństwa żywności.
Weterynarze wyszli na ulice już w październiku, gdy protestowali w Kutnie. Jak jednak słyszymy od związkowców, protest nie przyniósł efektów i do rozmów z rządem nie doszło. Dlatego weterynarze niecały miesiąc później przyjechali do Warszawy, aby protestować przed Kancelarią Premiera.
Pismo do premiera i zaległe miliony
W petycji do szefa rządu lekarze weterynarii i pracownicy inspekcji zawarli pięć postulatów. Domagają się zarówno wyższych wynagrodzeń, jak i szeregu zmian w przepisach. Jak czytamy w piśmie, chcą uregulować „podział kompetencji, odpowiedzialności i zasady współpracy” organów państwa, samorządów oraz organizacji społecznych podczas interwencji dotyczących zwierząt. Kolejny postulat to wprowadzenie „jednolitych procedur, systematycznych szkoleń i dostępnego wsparcia prawnego oraz merytorycznego”. Protestujący weterynarze domagają się też lepszej obsady kadrowej, stabilnego finansowania działań inspekcji oraz „ochrony pracowników przed hejtem i presją”. Apelują również o „rzeczowy dialog” i opracowanie harmonogramu wdrożenia zmian.
Pieniądze są w inspekcji problemem od wielu miesięcy. W sierpniu tylko w dwóch województwach: mazowieckim i wielkopolskim, nieuregulowane zobowiązania wobec urzędowych lekarzy opiewały na prawie 7,5 mln zł. Na wypłaty czekało tam 681 osób, ale problem dotyczył całego kraju. Na początku października Główny Inspektor Weterynarii przekazał, że zaległe wynagrodzenia zostały wypłacone, a wojewódzcy lekarze potwierdzili, że zaległości nie ma już w żadnym z województw. GIW zapewnił również, że w rezerwie celowej zapewniono środki na wynagrodzenia do końca bieżącego roku.
– Wiemy, że na Mazowszu są jeszcze problemy z wypłatami za niektóre czynności – mówi jednak Marcin Mioduszewski, przewodniczący Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Lekarzy Weterynarii. – Co roku powtarzają się opóźnienia, stawki są praktycznie niezmienione od 15 lat, była tylko drobna korekta w 2022 r. Coraz mniej młodych lekarzy chce to robić, bo wiąże się z tym niepewna przyszłość. Nasz budżet opiera się na rezerwach finansowych – wyjaśnia.
Finansowanie inspekcji to zawiły temat, bo częściowo za finanse odpowiada wojewoda, częściowo minister rolnictwa, a wynagrodzenia lekarzy urzędowych finansowane są z rezerwy celowej. Problem w tym, że z tej samej rezerwy pieniądze płyną na zwalczanie chorób zakaźnych zwierząt i wypłatę odszkodowań dla rolników oraz hodowców. W praktyce oznacza to, że kiedy wydatki związane z epidemiami i rekompensatami – na przykład za ptasią grypę – są wysokie, zaczyna brakować pieniędzy na wynagrodzenia lekarzy. Dlatego związkowcy domagają się, aby inspekcja została „spionizowana” i posiadała własny budżet.
– To nie jest tak, że walczymy tylko o pieniądze – podkreśla jednak jeden z weterynarzy z Mazowsza. – Przede wszystkim chcemy, żeby zaszły zmiany w prawie, żeby ktoś to wszystko poukładał. Teraz przychodzimy do pracy i nie wiemy, z czym mamy do czynienia – zauważa.
Rejestry, badania, kontrole
Weterynarze skarżą się, że obowiązków już mają więcej niż ludzi, a zadań tylko przybywa.
– Krzyczy się na nas, że inspekcja tylko od 7 do 15 pracuje i kawkę sobie pijemy. A tak naprawdę mamy tyle pracy, że nie wiemy, w co ręce włożyć. Tu pobierz próbkę, tam coś zgłoś, tu ktoś zadzwoni, że widzi wychudzonego psa na łańcuchu, potem przyjeżdża kontrola z województwa, więc wszystko trzeba drukować i kserować – mówi weterynarz pracujący w jednym z powiatowych inspektoratów. – Mamy ponad 1700 odstrzelonych dzików od początku roku, więc musimy jechać do chłodni pobrać ponad 1700 próbek, opisać je, wysłać, wpisać w systemy, skatalogować. Była u nas akcja schroniska, gdy wpływało mnóstwo wniosków o udostępnienie informacji publicznej. Jeden taki wniosek miał 300 pytań, na które mieliśmy obowiązek odpowiedzieć. To nam destabilizowało pracę.
Czytaj też: Baza na beczce prochu. Toksyczne odpady zagrażają wojskowemu lotnisku
W tym roku nowe zadania na inspektoraty nałożyły przepisy ustawy o zdrowiu zwierząt, która przede wszystkim wprowadziła Weterynaryjne Numery Identyfikacyjne. To unikalny numer, który ma pozwalać na pełną kontrolę i śledzenie łańcucha dostaw zwierząt i produktów pochodzenia zwierzęcego, a jego wprowadzenie to efekt unijnego rozporządzenia. Numer muszą otrzymać wszystkie podmioty, które utrzymują zwierzęta. Od bydła, przez owce i konie, po psy, koty i pszczoły. A rejestr prowadzą powiatowi lekarze weterynarii. – Zalały nas wnioski o rejestracje, ale trzeba było robić też wszystko inne. Nie poszły za tym ani dodatkowe etaty, ani wyższe pensje. Tylko trzeba zrobić i już – mówi pracownik jednego z powiatowych inspektoratów.
Weterynarz: „Chcemy szacunku”
Czarę goryczy w inspektoratach przelała sprawa zoo w Łącznej, gdy na teren prywatnego ogrodu weszły służby i aktywiści, którzy chcieli odbierać zwierzęta. W końcu prokuratura sama przyznała, że akcja relokacji zwierząt była fiaskiem, a powiatowi lekarze weterynarii z Dolnego Śląska wystosowali list otwarty do premiera, ministra rolnictwa oraz Głównego Lekarza Weterynarii. „Przypadek ten obnażył fundamentalne wady systemowe. Stawia on przed nami kluczowe pytania o sprawność polskiego państwa, odpowiedzialność powołanych do tego instytucji oraz o granice wpływu i zaangażowania podmiotów zewnętrznych w ich działania” – pisali weterynarze. „Niepokoi nas również, coraz częściej obserwowany w naszej codziennej pracy, fakt przejmowania roli instytucji publicznych przez organizacje społeczne, których celem statutowym jest ochrona zwierząt” – dodawali.
– Okazało się, że wszystko było tam robione po omacku, pomijana była inspekcja, mimo że to my nadzorujemy stan zwierząt utrzymywanych w różnych zakładach, również w zoo. Potem dostajemy po głowie, mimo że nikt o nic nas nie pytał – mówi nam jeden z weterynarzy. – Musimy wyznaczyć granice i zdecydować, kto za co odpowiada. My, jak wchodzimy na posesję, nie możemy po prostu zabrać chorego psa, a organizacja wchodzi i bierze, bo widzi zagrożenie zdrowia i życia.
– Organizacje prozwierzęce nas hejtują, ale nikt nie zastanawia się, jaka była procedura. Nikt nie pyta, czy trzeba było wszcząć postępowanie, zakończyć i wydać decyzję. Działamy w administracji publicznej, mamy procedury, musimy się do nich stosować, ale to nikogo nie obchodzi – zgadza się kolejny z weterynarzy. – Cały proces może trwać pół roku, w tym czasie wszystko może się zmienić. Wtedy wpada fundacja, zabiera zwierzęta, wzywa policję, a potem do nas są pretensje, że my tego nie widzieliśmy – stwierdza.
– Jak są gdzieś psy czy konie w złych warunkach, zgłaszamy sprawę na policję albo prokuraturę, to po jakimś czasie przychodzi pismo o umorzeniu. To po co my się mamy produkować? – pyta retorycznie następny weterynarz. – Organizacje przejmują naszą rolę, a my czasami dwa tygodnie później dowiadujemy się, że coś się działo. Wybierają najbardziej spektakularne przypadki i za nic nie odpowiadają, potem mają do nas pretensje, społeczeństwo też ma pretensje. Przychodzimy do rolników i mówimy im, co muszą zrobić, a oni mają do nas pretensje, że niszczymy rolnictwo. Góra w żaden sposób nie stoi za nami, czujemy się zapomnieni i to budzi w nas frustrację. Chcemy trochę szacunku.
Do czasu publikacji tekstu nie otrzymaliśmy odpowiedzi na pytania, które wysłaliśmy do Ministerstwa Rolnictwa. Pytaliśmy o to, jak resort ocenia postulaty związkowców, czy toczą się już prace nad wdrożeniem któregokolwiek z nich oraz w jakim zakresie ministerstwo planuje podjąć rozmowy z przedstawicielami Inspekcji Weterynaryjnej. Związkowcy natomiast zapowiadają, że protestować będą do skutku i wkrótce mogą pojawić się przed Sejmem. Wiadomo, że 20 listopada ma się odbyć spotkanie w Głównym Inspektoracie Weterynarii, ale wciąż nie jest jasne, kto poza związkowcami w tych rozmowach weźmie udział.
