Unia Europejska oficjalnie otworzyła pierwszy klaster negocjacyjny z Ukrainą i Mołdawią podczas konferencji w Luksemburgu. To historyczny moment, do którego dochodzi cztery lata po przyznaniu obu krajom statusu kandydata. Rozmowy ruszają po przełamaniu wielomiesięcznego weta ze strony Węgier.
- Negocjacje ruszyły dzięki zmianie władzy na Węgrzech – nowy premier Peter Magyar porozumiał się z Kijowem w sprawie mniejszości narodowych.
- Pierwszy z sześciu klastrów dotyczy praworządności i sądownictwa; jest on otwierany jako pierwszy i zostanie zamknięty jako ostatni.
- Kijów zdecydowanie odrzucił propozycję kanclerza Niemiec dotyczącą statusu „członka stowarzyszonego” bez prawa głosu.
Poniedziałkowa decyzja o otwarciu pierwszego klastra negocjacyjnego to kamień milowy na drodze Kijowa i Kiszyniowa do struktur europejskich. Proces ten nabrał realnego kształtu cztery lata od momentu nadania obu państwom statusu kandydata oraz dwa lata od formalnego rozpoczęcia rozmów akcesyjnych. Unijna komisarka ds. rozszerzenia, Marta Kos, nie kryła entuzjazmu, określając ten dzień mianem „mega poniedziałku” dla polityki rozszerzenia Wspólnoty.
Słowacka dyplomatka podkreśliła, że zarówno Ukraina, jak i Mołdawia w pełni dotrzymały słowa w kwestii wdrażania niezbędnych, wymaganych przez Brukselę reform. Wskazała również, że po stronie Unii Europejskiej najwyższy czas był na realizację własnych zobowiązań partnerskich. Przypomniała jednocześnie, że Komisja Europejska prowadziła z oboma krajami intensywne rozmowy techniczne już od listopada 2025 r., przygotowując grunt pod obecny sukces.
Wicepremier ds. integracji Ukrainy z UE i NATO, Taras Kaczka, porównał otwarcie pierwszego klastra do symbolicznego przekroczenia Rubikonu. W swojej wypowiedzi zaznaczył, że dla całego walczącego społeczeństwa ukraińskiego wejście w ten etap rozmów jest sformalizowaniem i urzeczywistnieniem ich wieloletniego, widocznego marzenia.
Droga przez węgierskie weto i dyplomatyczny przełom
Ukraina złożyła oficjalny wniosek o akcesję 28 lutego 2022 r. – cztery dni po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Rosji. Mołdawia zdecydowała się na ten krok niespełna tydzień później, 3 marca. Status kandydatów oba kraje otrzymały wspólnie w czerwcu 2022 r., co trwale połączyło ich dyplomatyczne ścieżki w dążeniu do członkostwa w strukturach europejskich.
Choć oficjalne negocjacje ruszyły w czerwcu 2024 r., realne przejście do rozmów nad konkretnymi rozdziałami było przez długie miesiące blokowane przez Węgry. Rząd Viktora Orbána konsekwentnie wykorzystywał unijną zasadę jednomyślności do hamowania procesu. Sytuacja zmieniła się, gdy stery rządu przejął Peter Magyar, który szybko wypracował kompromis z Kijowem.
Wicepremier Taras Kaczka potwierdził, że wypracowany konsensus opiera się na dialogu sąsiedzkim i nowoczesnych standardach. Nowe rozwiązania w pełni chronią tożsamość narodową Ukrainy, jednocześnie realizując europejską politykę ochrony mniejszości narodowych, zgodnie z Traktatem o UE.
Co zawiera pierwszy klaster negocjacyjny?
Przed Ukrainą i Mołdawią stoi teraz gigantyczne wyzwanie logistyczne i prawne, gdyż oba kraje muszą otworzyć i skutecznie zamknąć łącznie sześć klastrów tematycznych. Składają się one z co najmniej 33 szczegółowych rozdziałów negocjacyjnych. Pierwszy z nich, obejmujący zagadnienia praworządności, pełni w całym procesie rolę szczególną – zostaje uruchomiony na samym początku i zostanie zamknięty dopiero na finiszu rozmów.
Negocjacje obejmą kluczowe obszary funkcjonowania państwa: reformę sądownictwa, bezwzględną walkę z korupcją, stabilność instytucji demokratycznych oraz transparentność zamówień publicznych. Zmiany dotkną również reformy administracji publicznej i systemów kontroli finansowej.
Kolejne klastry, które czekają na swoją kolej, dotyczą takich obszarów jak rynek wewnętrzny, konkurencyjność gospodarcza, polityka klimatyczna, rolnictwo oraz kwestie polityki zagranicznej. Komisarka Marta Kos wyraziła głęboką nadzieję, że sprzyjający klimat polityczny pozwoli na otwarcie pozostałych pięciu klastrów z Ukrainą i Mołdawią jeszcze w lipcu bieżącego roku.
Stanowisko Polski i kontrowersyjna propozycja Berlina
Głos w sprawie postępów akcesyjnych zabrał również szef polskiej dyplomacji Radosław Sikorski. Minister spraw zagranicznych podkreślił jednoznacznie, że ostateczne przystąpienie Ukrainy do Unii Europejskiej będzie bezwzględnie wymagało spełnienia wszystkich formalnych kryteriów członkostwa.
W tle unijnych procedur pojawiła się także dyskusja nad alternatywnym scenariuszem, który przedstawił kanclerz Niemiec Friedrich Merz. Zaproponował on stworzenie dla Ukrainy instytucji „członka stowarzyszonego”. W założeniu Berlina miałby to być etap przejściowy, dający Kijowowi możliwość wejścia w unijne struktury gospodarcze i polityczne, ale pozbawiający Ukrainę prawa głosu w kluczowych decyzjach.
Władze w Kijowie jednoznacznie odrzuciły koncepcję półśrodków, dążąc wyłącznie do pełnoprawnego członkostwa.