Zastrzeżenie PESEL ma chronić przed wyłudzeniem kredytu czy założeniem rachunku przez oszusta. Problem dotyczy jednak osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą. – Luka istnieje, tylko leży nie tam, gdzie się jej zwykle szuka – mówi Zero.pl radca prawny dr hab. Dominik Lubasz.
- Bank, zakładając rachunek firmowy dla osoby prowadzącej JDG, nie musi weryfikować zastrzeżenia PESEL na zasadach przewidzianych dla konsumentów.
- Podobnie sytuacja wygląda przy finansowaniu działalności gospodarczej – kredyt na cel biznesowy nie jest kredytem konsumenckim.
- – Nie jest to błąd banku ani obejście przepisu, lecz skutek tego, jak ustawodawca zakreślił zakres obowiązku – mówi Zero.pl dr hab. Dominik Lubasz.
- Nie oznacza to jednak, że oszust może bez żadnych przeszkód zaciągnąć zobowiązanie. Bank nadal ma obowiązki związane m.in. z identyfikacją klienta.
Na problem w mediach społecznościowych zwrócił uwagę przedsiębiorca z branży IT, Łukasz Firek. „Jeśli macie FIRMĘ to uważajcie bo zastrzeżenie numeru PESEL nie działa tak ja myślicie! (...). Jeśli osoba, która zastrzegła PESEL prowadzi JDG to można bez problemu założyć na nią konto bankowe i wziąć "kredyt". Banki potrafią uznać takie działanie za prawidłowe (sic!), bo w tym przypadku nie występujesz jako konsument” – napisał na portalu X.
Mężczyzna do wpisu dołączył odpowiedź banku. Wynika z niej, że w przypadku otwierania kont firmowych, również dla jednoosobowej działalności gospodarczej, bank nie weryfikuje zastrzeżenia PESEL, ponieważ przepisy dotyczą w tym zakresie konsumentów.
Odpowiedź banku zamieszczona przez Łukasza Firka. (fot. X/Łukasz Firek)
Zero.pl poprosiło o komentarz eksperta specjalizującego się w prawie gospodarczym, dr hab. Dominika Lubasza. – Art. 105d Prawa bankowego nakazuje sprawdzić, czy zastrzeżony jest numer PESEL konsumenta, i wylicza umowy, przed którymi trzeba to zrobić: rachunek oszczędnościowy i oszczędnościowo-rozliczeniowy, usługę płatniczą z opcją kredytu, kredyt, pożyczkę, leasing – mówi radca prawny.
Wyciek danych prawie 19 mln pacjentów. Tak sprawdzisz (lub nie), czy padłeś ofiarą
– Rachunek firmowy to rachunek rozliczeniowy z art. 49, prowadzony właśnie dla osoby fizycznej prowadzącej działalność. Wypada więc poza katalog umów i poza zakres podmiotowy jednocześnie. Odpowiedź, którą przedsiębiorca dostał od banku, jest formalnie poprawna – mówi ekspert.
„Przedsiębiorca musi ją wywalczyć w sądzie”
Radca prawny wskazuje, że przedsiębiorca nie jest pozostawiony bez ochrony w przypadku oszustwa, ale może czekać go batalia sądowa. – Konsument ma tarczę działającą z mocy ustawy. Przedsiębiorca musi ją wywalczyć w sądzie, równolegle czyszcząc wpisy w BIK i biurach informacji gospodarczej i odbijając egzekucję. Bank też nie jest w tej sytuacji bezkarny, bo nieskuteczna identyfikacja klienta narusza przepisy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Tylko że ta odpowiedzialność jest nadzorcza i nie działa automatycznie – mówi dr Lubasz.
Zapytaliśmy o inne zabezpieczenie przed wzięciem kredytu przez oszusta, czyli obowiązek okazania w banku dowodu tożsamości. – Pytanie o dowód osobisty jest ciekawsze, niż wygląda. Zgłoszenie utraty dokumentu unieważnia go i powoduje zastrzeżenie numeru PESEL z urzędu, na podstawie art. 23g ustawy o ewidencji ludności – przekonuje ekspert.
Wyciek danych z MyDr. Prokuratura bada cyberatak na firmę
– Ale to zastrzeżenie ma dokładnie tę samą granicę podmiotową, więc na rachunku firmowym nie zadziała. Unieważniony dowód pozostaje przeszkodą niezależną od statusu klienta, bo posłużenie się nim nie spełnia wymogu weryfikacji tożsamości. Brakuje jednak przepisu, który wiązałby zaniechanie sprawdzenia ważności dokumentu z taką sankcją, jaką przewiduje art. 105d ust. 3. – mówi dr Lubasz.
„Przy okazji widać drugą lukę”
Ekspert w rozmowie z Zero.pl wskazał na istnienie kolejnej luki. – Odpowiadając wprost: tak, ścieżka „na firmę” pozostaje otwarta i to jest realne ryzyko. Z jednym zastrzeżeniem faktycznym. Wymaga ona wpisu w CEIDG na dane ofiary, a założenie takiego wpisu wymaga podpisu zaufanego, albo wizyty w urzędzie. Ryzyko koncentruje się więc na osobach, które działalność już prowadzą. Przy okazji widać drugą lukę: przy rejestracji w CEIDG nikt rejestru zastrzeżeń nie sprawdza – mówi dr Dominik Lubasz
Zdaniem eksperta najprostsza zmiana nie wymaga obejmowania przedsiębiorców ochroną konsumencką. Wystarczyłoby rozszerzyć art. 105d Prawa bankowego tak, aby obowiązek sprawdzania zastrzeżenia PESEL dotyczył wszystkich osób fizycznych, a nie tylko konsumentów, oraz objąć nim także rachunki rozliczeniowe, w tym konta zakładane dla JDG.
– Obowiązek weryfikacji powinien powstawać zawsze, gdy stroną umowy jest osoba fizyczna identyfikowana numerem PESEL, bo zastrzeżenie jest przypisane do identyfikatora człowieka, a nie do roli, w jakiej ten człowiek podpisuje umowę. Rozszerzenie katalogu umów sprawi, że również rachunki rozliczeniowe dla JDG będą objęte koniecznością weryfikacji zastrzeżenia PESEL – mówi dr Lubasz.
Ekspert przypomina, że takie rozwiązanie mogłoby być uciążliwe dla mikroprzedsiębiorców, którzy mają PESEL zastrzeżony na stałe. Przy zawieraniu lub zmianie umów, np. kredytu odnawialnego czy leasingu, musieliby każdorazowo cofać zastrzeżenie. – Dlatego rozważałbym raczej osobne zastrzeżenie po stronie wpisu w CEIDG, z obowiązkiem jego sprawdzenia przez banki – podsumowuje ekspert ds. prawa gospodarczego.
