Coraz więcej osób w Polsce decyduje się na kremację, co rodzi liczne pytania o stanowisko Kościoła katolickiego. Choć tradycyjny pochówek pozostaje wariantem preferowanym, Watykan dopuszcza spopielenie zwłok. Aby jednak odbył się pogrzeb katolicki, rodziny muszą spełnić konkretne wymogi.
- Kremacja jest akceptowana przez Kościół pod warunkiem, że decyzja nie wynika z odrzucenia wiary lub pobudek antyrelijnych.
- Liturgia pogrzebowa powinna odbyć się przed spopieleniem ciała.
- Polskie prawo zabrania trzymania prochów w domu, co uniemożliwia wdrożenie w kraju najnowszych, łagodniejszych wytycznych Watykanu.
Watykan zmienił zdanie ws. prochów po kremacji. Polaków obowiązują stare przepisy
Tradycyjne złożenie ciała do grobu pozostaje według Katechizmu Kościoła Katolickiego preferowanym sposobem oddania szacunku zmarłemu. Duchowni podkreślają, że grzebanie ciał stanowi ważny uczynek miłosierdzia, zakorzeniony w nadziei na zmartwychwstanie.
Mimo to Kościół nie odrzuca kremacji. W tej kwestii obowiązuje instrukcja Watykanu z 2016 r. „Ad resurgendum cum Christo”. Według dokumentu kremacja nie jest „sama w sobie sprzeczna z religią chrześcijańską” pod warunkiem, że wybór ten nie był podyktowany wolą „odrzucenia chrześcijańskich dogmatów, albo w duchu sekciarskim, albo też pod wpływem nienawiści wobec religii katolickiej i Kościoła”.
Wyjaśniono, że „kremacja zwłok nie dotyka duszy i nie uniemożliwia boskiej wszechmocy wskrzeszenia ciała, a więc nie zawiera obiektywnego zaprzeczenia doktryny chrześcijańskiej na temat nieśmiertelności duszy i zmartwychwstania ciała”.
Kard. Ryś dla Zero.pl: Nie zgadzam się z utożsamieniem całego Kościoła z jednym środowiskiem
Kościół jednak zaleca, aby ciała zmarłych chowane były na cmentarzu lub „w miejscu świętym”. Jak wskazano w dokumentach, sprzyja to pamięci i modlitwie za zmarłych.
„W przypadku, gdy zmarły notorycznie żądał kremacji i rozrzucenia własnych prochów w naturze, z powodów sprzecznych z wiarą chrześcijańską, należy, zgodnie z prawem, odmówić przeprowadzenia uroczystości pogrzebowych” – wskazała dykasteria.
Obrzędy pogrzebowe w przypadku kremacji
Według prawa kościelnego, obrzędy pogrzebowe z mszą i ostatnim pożegnaniem powinny być celebrowane przed kremacją. Po spopieleniu zwłok następuje obrzęd złożenia urny do grobu lub w kolumbarium na poświęconym miejscu.
Jeśli jednak nie było ostatniego pożegnania ciała na mszy św. przed kremacją lub odbyło się ono w wąskim gronie rodziny z udziałem kapłana poza liturgią innego dnia niż złożenie urny do grobu, „wydaje się koniecznym, aby w dniu pochówku na mszy św. pogrzebowej w kościele parafialnym była urna z prochami zmarłego” – zaznaczono w liście pasterskim Episkopatu Polski z listopada 2011 r. dot. obrzędów pogrzebowych w przypadku kremacji.
Podkreślono w nim, że „przepisy liturgiczne nie dopuszczają uroczystego wprowadzania urny do kościoła, jej okadzania i kropienia”. Przewidziane jest natomiast pokropienie grobu z odpowiednią formułą.
Co z przechowywaniem prochów zmarłych w domu?
W 2023 r. Watykan dopuścił przechowywanie niewielkiej części prochów zmarłego. Wskazuje na to odpowiedź watykańskiej Dykasterii Nauki Wiary przewodniczącemu Konferencji Episkopatu Włoch, metropolicie Bolonii kardynałowi Matteo Zuppiemu dot. przechowywania prochów zmarłych.
Dopuszcza ona, aby bliscy zmarłego przechowywali niewielką część jego prochów w miejscu dla niego znaczącym.
W stanowisku Watykanu zaznaczono jednak, że „jeśli rozsypanie prochów poza cmentarzem miałoby być wyrazem przekonania, że człowiek lub jego cielesność nic nie znaczy, to praktyka taka byłaby teologicznie niebezpieczna albo nawet heretycka”.
W Polsce jednak wciąż obowiązuje ustawa z 31 stycznia 1959 r., według której nie wolno przechowywać szczątków zmarłych, w tym również prochów pochodzących z kremacji poza legalnym miejscem pochówku. W związku z brakiem zmian w polskim prawie Konferencja Episkopatu Polski nie może aplikować w praktyce zmian, o których mowa w odpowiedzi watykańskiej dykasterii.
Kto ma prawo do pogrzebu kościelnego?
Zgodnie z prawem kanonicznym, wszyscy ochrzczeni mają prawo do pogrzebu kościelnego. Pozbawieni tej możliwości mogą zostać wyłącznie jawni grzesznicy, apostaci, heretycy oraz osoby w schizmie, o ile przed śmiercią nie wyraziły żadnego gestu żalu lub pokuty.
Udział duchownych innych wyznań w liturgii katolickiej ogranicza się wyłącznie do nadzwyczajnych okoliczności.
Warto pamiętać, że w miejscowościach, w których brak cmentarza komunalnego, nekropolia parafialna ma prawny obowiązek przyjęcia zwłok każdego zmarłego, niezależnie od jego wyznania. Z racji religijnego charakteru cmentarzy katolickich, na ich terenie obowiązują wewnętrzne regulaminy mające na celu ochronę powagi miejsca świętego.
Może zainteresuje Cię także: